23.04.1909
Efri deild: -1. fundur, 21. löggjafarþing.
Sjá dálk 570 í B-deild Alþingistíðinda. (311)

16. mál, aðflutningsbann

Kristinn Daníelsson:

Það er eiginlega breyt.till. á þgskj. 595 sem gefur mér tilefni til að standa upp. Hún stendur í sambandi við breyt.till. á þgskj. 590, en þar sem þessi till. hefir verið tekin aftur, þá er okkar till. líka sjálftekin aftur, og hefi eg umboð til að skýra frá því frá meðflutningsmönnum mínum. En jafnframt hefir mér verið falið að lýsa yfir því, að við tökum ekki aftur efni breyttill.; við höldum fast við þá skoðun sem í till. felst, að lögin eigi að vera að öllu leyti gengin í gildi árið 1912. Við álítum þann tíma nægan til að undirbúa þá sem vínsölu hafa, til að taka lögunum og afleiðingunum af þeim, og munum við greiða atkv. samkvæmt því.

Sömuleiðis vildi. eg minnast nokkrum orðum á hinn margumtalaða undirbúning þessa máls. Því hefir marg oft verið haldið fram, að það hafi að eins verið undirbúið frá annari hliðinni. En eg verð að halda því fram, að ekkert mál hafi fengið eins mikinn og vandlegan undirbúning eins og þetta. Það eru um 20 ár síðan Goodtemplarar hófu baráttuna fyrir því. Allan þennan tíma hafa mótstöðumenn þessa máls haft til að andmæla því og vinna á móti því, enda hafa þeir gert það. Goodtemplarreglan hefir allan þennan tíma verið að berjast við mótbárur. Auk þess var á þinginu 1905 samþykt þingsályktunartillaga sem fól stjórninni að láta fara fram leynilega atkvæðagreiðslu um bannið, samhliða alþingiskosningunum 1909. Eg skal geta þess, að ártalið hefir misgreinst í nefndaráliti miðhlutans í Nd.; það var ekki 1907, heldur 1905, sem tillagan var samþykt. Þessi 3 ár hafa því andmælendur bannsins vitað að atkvæðagreiðslan átti fram að fara, og haft tækifæri til að koma fram; því hafa þeir ekki gert það? Eg verð að halda því fram, að atkvæðagreiðslan hafi verið vandlega undirbúin og að öllu leyti vandað til hennar sem bezt mátti verða. Mál þetta hefir því sannarlega fengið vandlegan undirbúning, og þjóðin á heimting á því, að hún sé ekki dregin á lögunum né þýfguð með nýrri atkvæðagreiðslu um málið.

Þetta mál er nú orðið svo margrætt, að langar ræður eru þýðingarlitlar; eg geri ráð fyrir, að allir séu búnir að mynda sér ákveðna skoðun um það, og einn sannfæri ekki annan héðan af. Eg mun því ekki fara út í almennar athugasemdir, hvorki um hin bætandi áhrif bannsins á siðgæði manna, fjárhag landsins né því um líkt, enda hefir þegar verið á það minst hér. En eg get ekki stilt mig um að minnast á þær tvær aðalástæður, sem fram hafa verið færðar móti málinu nú á síðustu tímum; því nú hefir á þessum síðustu vikum skyndilega verið reistur mikill úlfaþytur móti því, sem gosið hefir upp eins og stormur upp úr ládeyðu, eftir þessa löngu þögn. Annari þessari ástæðu hefir aðallega verið haldið fram í nefndaráliti miðhlutans í Nd., en hinni utan þings aðallega, í ritum og á fundum. Fyrri ástæðan er sú, að ekki megi hefta athafnafrelsi einstaklingsins, og ekki verja fullveðja einstakling fyrir sjálfum sér. Hefting hins persónulega frelsis er heldur ekki augnamiðið með lögunum, heldur er hún að eins afleiðing þeirra. Annars get eg ekki kannast við þetta óbundna persónulega frelsi. Menn hafa kallað það skrælingjahátt; að binda það á þennan hátt. Það er einmitt miklu fremur menningareinkenni, því aðaleinkenni menningarinnar er hin »altrúistiska« takmörkun á frelsi einstaklingsins. Þessi takmörkun réttlætist vitanlega af því, að verknaður sá, sem bannaður er, gerir öðrum mikinn skaða. Auðvitað getur í mörgum tilfellum verið álitamál, hvort skaðinn fyrir almenning sé svo mikill, að ástæða sé til að hefta frelsi einstaklingsins vegna hans, en þá er ekki nema eitt ráð til, og það er að láta atkvæðafjöldann skera úr. Í þessu máli hefir atkvæðafjöldinn skorið úr. Það er dómur mikils meiri hluta þjóðarinnar, að svo mikið tjón geti leitt af vínnautn fyrir fjöldann, að ástæða sé fyrir löggjafarvaldið til að skerast í leikinn. Ekki býst eg við, að háttv. 6. kgk. þm. þurfi að bera kvíðboga fyrir því, að löggjafarvaldið fari að skifta sér af klæðaburði manna; það er tvennu ólíku saman að jafna, honum og víninu. Hin ástæðan, sem mótstöðumenn bannsins hafa haldið fram á móti því upp á síðkastið, eru þau uppalandi áhrif, sem þeir segja að frjáls aðgangur að vínnautn hafi. Mig furðar mjög á þessari ástæðu. Eins og það sé ekki betra að vera kominn að takmarkinu, en að vera að uppala sig til að ná því? Tökum t. d. ópíum, sem ekki má selja nema eftir læknisforskrift; skyldi nokkur maður vera á þeirri skoðun, að þörf sé á því, að veita mönnum frjálsan aðgang að ópíum, svo að menn geti lært að forðast það? Ekki býst eg við því. Hugsum okkur að áfengi væri útilokað á sama hátt og ópíum; mundi þá nokkrum manni detta í hug að innfæra það aftur til að uppala menn í baráttunni gegn því?

Menn segja ennfremur, að ef bannið kæmist á og væri síðan afnumið síðarmeir, þá mundi áfengið koma yfir okkur eins og »eldvatnið« yfir siðlausar þjóðir; menn gera með öðrum orðum engan greinarmun á siðmentum og siðlausum mönnum, gera ekki ráð fyrir að siðmenningin hafi neina þýðingu!

Annars skal eg ekki fjölyrða meir um málið, því eg býst ekki við, eins og eg sagði áðan, að eg muni snúa neinum með því.