20.08.1912
Efri deild: 29. fundur, 23. löggjafarþing.
Sjá dálk 81 í B-deild Alþingistíðinda. (79)

10. mál, ritsíma- og talsímakerfi Íslands

Jón Jónatansson:

Áður en jeg vík að breytingartillögu minni á þgskj. 333, vil jeg tala nokkur orð um málið í heild sinni.

Jeg lít svo á, að það sem fyrst og fremst þarf að gefa gaum, þegar koma þarf þessum símamálum í fast horf, sje það að reyna að gera sem mestan jöfnuð, gæta sem mestrar sanngirni, með tilliti til hinna einstöku hjeraða, en jeg get ekki sjeð, að þetta hafi verið gert svo sem skyldi í frumvarpi þessu, og tel jeg það illa farið.

Ýmsar raddir hafa þó um það heyrzt bæði innan þings og utan, að viðskifti landssímans við hjeruðin væru ekki sem allra sanngjörnust, og hafa verið leidd ljós rök fyrir misrjetti því er þar hefur þótt koma fram. Þetta hefði nú átt að taka til athugunar og lagfæringar meira en gert hefur verið, bæði af símastjóra og stjórninni, er undirbúið hafa frumvarp þetta, og sömuleiðis í háttv. neðri deild.

Þessi regla, sem fylgt hefur verið, að heimta af sumum hjeruðum hátt tillag til símalína, en sumum ekkert, getur með engu móti talizt rjettmætt, og allra sízt er það rjettmætt, að heimta tillag af hjeruðum til þeirra símalína, sem beinlínis er arðvænlegt fyrir landssjóð að leggja, án nokkurs tillags. En þetta hefur verið gert, og það til símalína, sem bera sig mjög vel, eins og t. d. línan, sem háttv. þm. Skagf. (J. B.) gat um.

Þá er hins að gæta, á hvern hátt þetta tillag er heimtað af hjeruðunum; þeim hefur verið gert að skyldu, að leggja fje til þessara símalína eftir kostnaðaráætluninni, en það hefur oft borið við, að áætlunin hefur verið miklu hærri en kostnaðurinn hefur reynzt að vera, en hjeruðin hafa þó ekki fengið endurgreitt það, sem þau hafa borgað um of. Þetta getur verið gott fyrir landssjóð, ef hann vill hafa hjeruðin að fjeþúfu á þennan hátt, og það getur verið gott til að fá fallega símareikninga, en hversu gott það er fyrir hjeruðin, og hve mikið rjettlœti, er annað mál.

Með frumv. er ekki skapað neitt rjettlæti í þessu efni, og þyrfti því að athuga frumv. mikið betur, ef það ættlað ná framgangi að sinni, sem ekki er nauðsynlegt. Í háttv. neðri deild var bent á þetta misrjetti og tilfærð ýms dæmi, en það var ekki bætt úr því þar, og lítur út fyrir, að nefndin hjer vilji helzt láta háttv. neðri deild ráða í þessu efni, og taka frumv., hvernig sem það er úr garði gert; hún hefur ekki vogað að ráða til neinna breytinga, jafnvel þó hún hafi orðið vör við ýmsa galla á frumv. — af ótta fyrir því, að neðri deild kynni þá að fella frumv., ef það kæmi til hennar aftur, en sá ótti hefur ráðið óþarflega miklu hjá nefndinni. Því þótt svo hefði farið, að frumv. hefði verið felt þar, þá var ekki mikið að orðið; það hefur þá farið fjelegra. Háttv. nefnd hefur þó tekið upp, að línan Reykjavík— Vestmannaeyjar, skuli vera í 1. flokki, eins og líka sjálfsagt var.

Jeg hef nú komið fram með breytingartillögu um það, að hliðarlínan til Eyrarbakka, verði sett í 1. flokk. Til línu þessarar er heimtað af hjeruðunum 6.000 kr. Línan er als 16 kílóm. að lengd, og hefur kostað 4.800 kr., ættu þá skiftiborðin á Eyrarb. og Stokkseyri að kosta bæði 1.200 kr., til þess að tillag sýslunnar hefði verið notað upp. Þessi sími hefur gefið af sjer lágt reiknað yfir 43% og hefur því orðið landssjóði svo arðsamur, að bersýnilegt er, að hann þarfnaðist einskis tillags frá hjeruðunum. Tekjur af línum austanfjalls hefði því (að Vestmannaeyjasímanum frátöldum) gefið mun minni tekjur, ef þessi hliðarlína hefði ekki lögð verið. Hliðarlína þessi hefði því veitt landssjóði sæmilegan arð, þó hjeruðin hefðu ekkert til hennar lagt. Jeg verð því að telja tillögu mína um, að þessi lína sje tekin upp í l.flokk, á fylstu rökum bygða. Ef það er rjett,að láta hjeruðin kosta að öllu leyti eða nærfelt öllu leyti símalagningarnar, og landssjóður hefði svo allar tekjurnar, hvar er þá rjettlæti og sanngirni.

Háttv. framsm. (E. J.) færði það fram sem ástæðu móti þessari breytingartillögu minni, að það gæti komið fram krafa frá öðrum stöðum um að taka hliðarlínur upp í fyrsta flokk. Jeg get nú ekki sjeð, að neinn voði væri á ferðum, þótt svo yrði, að sint yrði sanngjörnum kröfum um slíkt, og hætt væri að beita jafn herfilegu misrjetti eins og gert hefur verið. Þessi ástæða háttv. framsögumans er því ekki að neinu leyti á rökum reist, og als ekki frambærileg.

Áður en jeg sezt niður, vildi jeg leyfa mjer að benda á dæmi til sönnunar því, sem jeg sagði áðan um þessa ósanngirni, sem hjeruðin hafa verið beitt, með því að láta þau greiða tillag til símalína eftir kostnaðaráætlun, en ekki eftir reikningskostnaði.

Símalínan frá Reykjavík að Eystri Garðsauka (að meðtaldri hliðarlínunni Eyrarb. Stokkseyri) var áætluð að kosta 58.000 kr. og 10.000 kr. tillag, var krafizt af sýslunum, en þegar til kom kostaði síminn aðeins 40.863,71 kr. eða 17.000 kr. undir áætlun; þó var sýslunum neitað um nokkra endurgreiðslu eða lækkun á tillagi þeirra. Jeg gæti bent á fleiri dæmi þessu lík, og þykir mjer líklegt, að þau muni víðar finnast en mjer er kunnugt um

Jeg verð því að álíta, að mikið vanti á, að svo sje gætt sanngirni gagnvart hjeruðunum í þessum símamálum, sem vera ætti, og að því leyti, sem úr hefði mátt bæta með þessu frumvarpi, þá sje það þar miklu minna gert en skyldi.

Um breytingartillögu mína, hef jeg það eitt frekar að segja, að jeg verð að vænta þess, að hún verði samþykt, svo framarlega sem ekki verður með rökum sýnt fram á, að hún sje órjettmæt, og að jeg hafi hjer á röngu að standa. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fara frekari orðum um málið að þessu sinni, fyr en andmæli koma fram, sem bygð eru á ástæðum, en þau hafa enn ekki komið fram.