23.07.1913
Neðri deild: 17. fundur, 24. löggjafarþing.
Sjá dálk 339 í C-deild Alþingistíðinda. (283)

75. mál, landssjóður leggi Landsbankanum til 100 þúsund

Jón Ólafsson:

Herra forseti! Það hefir verið sagt, að landssjóður muni illa hafa efni á því, að leggja til Landsbankans 100 þús. krónur á ári í 20 ár.

Eg ætla að leyfa mér að setja fram þá spurningu, hvort landsmenn hafi efni á því, að Landsbankinn neyðist til að takmarka mikið eða jafnvel hætta alveg útlánum. Það mun bankinn neyðast til að gera að tilfinnanlegu leyti, ef hann ekki fær þennan styrk úr landssjóði. Menn segja, að landssjóður hafi ekki efni á þessum fjárútlátum, en eg álít, að landið hafi enn síður efni á að bankinn hætti útlánunum. Bankinn hefir ekki annað rekstrarfé en sparisjóðapeninga, og verður að fara varlega með þá eins og gefur að skilja.

Efni landssjóða virðast leyfa, að hann hlaupi undir bagga, en ef ekki eru nægileg efni fyrir hendi, verður landssjóður að útvega þau.

Menn krauma alment undan nýjum sköttum og álögum, en enn þá meir munu menn krauma, ef ekki verður hægt að fá peninga að láni í bankanum.

Þá er ástæða til að líta á, að ef frv. þau, sem skattanefndin hefir meðferðis, ná fram að ganga, munu tekjurnar aukast um sem næst 65 þús. kr. á ári, og ef ef frumv. um stimpilgjald skyldi verða tekið upp aftur af nefndinni, gæti landssjóður grætt þar um 30 þús. kr. Þá er þessi upphæð, sem farið er fram á að landssjóður láni bankanum, komin, eða því sem næst.

Háttv. síðasti ræðum. (P. J.) spurði, hvort ekki væri hægt að fara neinn meðalveg í þessu máli; en það er algerlega ómögulegt, því þetta er hið allra minsta, sem bankinn getur komist af með, ef hann á að geta haldið áfram starfsemi sinni á sama hátt og hingað til.

Þá spurði hv. síðasti ræðum. (P. J.), til hvers ætti að verja þessu fé, hvort ætti að leggja það við varasjóð. Því er fljótsvarað. Féð er ætlað til þess að borga með því skuld, sem Landsbankinn er í. Féð (2 milíónir), sem Landsbankinn hefir fengið að láni, er nú í veltu. Spurningin er því, hvort beri að taka féð úr veltunni til að greiða skuldina, eða hvort landssjóður eigi að verja bankann því, að hann þurfi að hætta að munum lánum og verja landsmenn því, að þeir séu krafðir óþyrmilega um þegar fengin lán.

Væri hér um nýtt fé að ræða, væri það að nokkru leyti ekki annað en forms sök, hvort það væri lagt við viðlagasjóð eða ekki, þar eð nú má hafa nokkurn hluta Viðlagasjóðs í veltu.

Þótt örðugt þyki fyrir landssjóð að leggja út þetta fé, sem eg reyndar ekki get séð að þurfi að vera (og að því vil eg styðja að létta honum það), þá vil eg samt biðja menn að spyrja sjálfa sig og vega á metunum, hvort ekki sé enn örðugra fyrir landsmenn, að geta ekki fengið lán í bankanum.