04.09.1915
Efri deild: 52. fundur, 26. löggjafarþing.
Sjá dálk 51 í B-deild Alþingistíðinda. (17)

108. mál, fjárlög 1916 og 1917

Jósef Björnsson:

Það eru aðeins fáein orð, sem jeg vildi sagt hafa, og skal jeg ekki tefja deildina lengi.

Háttv: framsm. (M. P.) hefir sjerstaklega skotið því til mín, sem búfræðings, að halda uppi svörum fyrir nefndina, viðvíkjandi brtt. hennar um, að fjölgað verði dagsláttunum, sem heimtaðar séu af prestinum á Breiðabólstað. Það var tekið fram hjer í deildinni í dag, að þetta væri mjög lítilfjörlegur styrkur, 35 kr. fyrir dagsláttuna, en nefndin verður að halda því fram, að þetta sje töluverður styrkur eftir öllum atvikum, sem upplýst hefir verið að fyrir hendi sjeu. Af skjölum þeim og skilríkjum, sem fyrir lágu, hefir nefndin komist að því, að sljetturnar eru svonefndar flagsljettur. Jörðin þá plægð, herfuð og jöfnuð, en ekki sáð í flagið, sem því grær upp af sjálfu sjer. Landið, sem um er að ræða, kvað vera mjög auðunnið og greiðfært, smáþýft og sendið. Af þessu er það augljóst, að 35 kr. er töluverður styrkur, því hægt er að plægja dagsláttuna af slíku landi fyrir 10–15 kr., að minsta kosti eru 15 kr. full borgun, og þó að herfun og jöfnun kosti nokkuð, þá er þess líka að gæta, að 20 kr. eru eftir af upphæðinni, sem borguð er fyrir dagsláttuna. Um borgun fyrir áburð er alls ekki að ræða í þessu sambandi, og 35 kr. fyrir plæging og herfun, er því eigi að eins allgóður styrkur, en getur jafnvel verið full borgun, þar sem svona góð skilyrði eru fyrir hendi. Auk þess er þess að gæta, að margir menn, er á landasjóðseignum sitja, bæði prestar og aðrir, eru alls ekki styrktir, þó þeir vinni mikið að jarðabótum á jörðunum. Það. er alls ekki rjett, sem haldið var fram hjer í deildinni í dag, að nefndin vildi spyrna á móti því, að landið væri ræktað. Hún hefir einmitt lagt það til, að þessi ríflegi styrkur fengi að halda sjer, en dagsláttunum yrði fjölgað. En því verður ekki neitað, að misrjetti er það nokkurt, að. sumir menn sjeu styrktir, en aðrir ekki, þó atvik öll sjeu lík. En það hefði, ef til vill, verið rjettara að fara aðra leið í málinu, en að auka dagsláttutöluna, sem sje, að árgjaldið hefði ekki gengið alt til prestsins, en dagsláttutalan haldið sjer, því hugsanlegt er, að presturinn kæri sig ekki um svona mikið flag í einu. En sje svo, þá er hægurinn á að breyta þessu í háttv. neðri deild.

Jeg vona því, að háttv. deild sjái, að þetta er alls engin ósanngirni hjá nefndinni, og að öllum háttv. þingdeildarmönnum er vanvirðulaust, að samþykkja þessa breytingartillögu.

Þá langar mig til að minnast litið eitt á bátana á Breiðafirði. Jeg gjöri það ekki fyrir þá sök, að háttv. framsögumaður hafi ekki tekið það mál rækilega að sjer, heldur eru það einungis fáeinar athugasemdir, sem jeg vildi gjöra.

Samgöngumálanefndin hafði í fyrstu komist. að þeirri niðurstöðu, að rjett væri að mæla með því, að Breiðafjarðarbáturinn, eða bátarnir, fengju 7000 kr. árlegan styrk. Þetta þótti of lágt í háttv. neðri deild og var hækkað upp í 9000 kr. Eftir það komu fram nýjar skýringar á fyrirkomulagi báta, er ganga ættu á Breiðafirði, og var það rætt í strandferðanefndinni.

Kom þá í ljós, að ef stór, nýr bátur yrði bygður, svo sem í ráði er, þá yrði þetta framlag ónóg, og því mælti strandferðanefndin með því við nefndina, að framlagið yrði hækkað upp í 10000 kr., en sú tillaga kom of seint, og ekki fyrr en við 3. umr. En nú hefir háttv. þingm. Barðstrendinga komið fram með tillögu þess efnis, að styrkurinn verði 12000 kr. Býst hann við, að ef bygður verði stór bátur, þá verði ekki komist af með minni styrk. Álit fjárlaganefndarinnar er það, eins og háttv. framsögumaður tók fram, að rjett sje að verða við þeim kröfum, en þó að eins með því skilyrði, að skip Eimskipafjelags Íslands sjeu ekki skyldug að fara inn á Gilsfjörð og Hvammsfjörð, nema í fyrstu og síðustu ferð. Búast má við að talsverður halli geti orðið á strandferðunum, en sá halli mun minka, ef strandferðaskipin þurfa ekki að fara oft á þessar stöðvar, af því þá losnar Eimskipafjelagið við talsverðan kostnað. Framkvæmdarstjóri fjelagsins hefir tjáð oss, að hann áliti að sparnaður sje að veita þessar 12000 kr., og er það í samræmi við það, er jeg hefi hjer drepið á.

Nefndin hefir lagt til að styrkurinn til Hvítárbátsins verði færður niður, verði ekki meiri en 300 kr. Þetta er samkvæmt tillögu strandferðanefndanna, en þær bygðu tillögu sína á upplýsingum, er samvinnunefnd strandferðanna fjekk hjá manni í nefndinni, sem nákunnugur er staðháttum, en það var háttv. þm. Borgfirðinga. Bátar þessi er talinn fáum mönnum til gagns og lítt mun vera vandað til útgjörðarinnar, svo að sennilegt er, að þessi bátur hafi lítið að gera, og ekki ósanngjarnt að styrkur til hans sje lágur. Bæði jeg og fleiri í strandferðanefndinni vorum þeirrar skoðunar, að eftir fengnum upplýsingum væri ástæðulaust, að veita þessum bát nokkurn styrk; þess vegna vil jeg fyrir hönd strandferðanefndarinnar mæla með að háttv. deild samþykki breytingartillöguna, og hefði enda naumast verið hundrað í hættunni, þó styrkurinn hyrfi og ferðirnar fjellu alveg niður. Að minsta kosti er svo að sjá, af þeim upplýsingum, sem strandferðanefndin hefir fengið.

Úr því að jeg stóð upp; og minst hefir verið á Landadalsveginn, þá langar mig til þess að skjóta því til hæstv. ráðherra, hvort athuganir hafi farið fram um það, hvort ráðlegt sje að breyta þjóðvegastefnunni frá Blönduósi, og leggja hann yfir Kolugafjall, í staðinn fyrir fram Langadal, en farið var fram á það fyrir nokkrum árum, að stjórnin ljeti athuga, hvort ekki væri ástæða til að breyta póstleiðinni norður þar, og leggja veginn yfir Kolugafjall. Um þetta var samþykt þingsályktunartillaga í neðri deild, að mig minnir 1911. Mjer er og kunnugt um, að áskoranir voru sendar stjórnarráðinu frá sýslunefnd Skagfirðinga um þetta og sams konar óskum var beint til stjórnarinnar, um þingtímann 1913, með brjefi frá þingmönnum Húnvetninga og Skagfirðinga, þar sem þess var æskt, að málið væri athugað. Út af þessu munu hafa verið fyrirskipaðar snjómælingar á Kolugafjalli, en um árangurinn er mjer ekki kunnugt. Jeg hefi átt tal um þetta við landsverkfræðinginn, og hefir hann tjáð mjer, að sjer sje ekki kunnugt um, hvort nokkurar mælingar hafi farið fram síðasta vetur.

Jeg vildi skjóta þessu fram vegna þess, að hvað sem ofan á verður um þetta, þá er sanngjarnt að verða við þessum óskum manna, svo að einhver endi verði á það bundinn, hvort breyta skuli póstleiðinni eða, ekki.