10.09.1915
Neðri deild: 56. fundur, 26. löggjafarþing.
Sjá dálk 1216 í B-deild Alþingistíðinda. (2012)

150. mál, bráðabirgðaverðhækkunartollur

Einar Jónsson:

Jeg vil ekki blanda mjer inn í þrætuna um það, hvort óhjákvæmileg nauðsyn sje, að gjöra ráðstafanir til að auka tekjur landssjóðs, nú áður en þingi er slitið. Það heyrast miklar fullyrðingar um nauðsyn tekjuauka, og skal jeg ekki neita því, að það geti verið gott. Með það fyrir augum, að það sje virkilega nauðsyn á að auka tekjur landssjóðs, mun jeg ekki setja mig upp á móti þessu frumvarpi, enda þótt jeg sjá ekki fullkomlega ánægður með það. Það liggur nú ekki annað fyrir, en að mynda tekjur á þessum grundvelli, sem jeg verð að telja miður rjettan. Jeg álít fyrst og fremst, að það sje alt af varlega í það farandi, að leggja útflutningsgjald á innlendar vörur, og jeg get ekki betur sjeð en að hjer sjeu ýmsir undanþegnir, sem áreiðanlega eru eins færir um að gjalda skatt eins og þeir, sem gjörðir eru gjaldskyldir. Mjer finst það vera nokkuð hart, að ekki skuli vera hægt að grípa neitt af gróða kaupmannanna, því að það er öllum vitanlegt, að þeir hafa grætt stórfje á verðhækkuninni, sem voru búnir að fá innfluttar vörur áður en verðhækkunin fjell á, en þeir eru algjörlegan undanþegnir þessu gjaldi. Sama er að segja um hæstlaunuðu embættismennina. Þeir taka engan þátt í þessu gjaldi, þótt þeir geti lagt fje fyrir í sparisjóði eða verðmæt verðbrjef, sem ekki er alment hjá bændum, þar af leiðir, að fátækir bændur verða að bera þennan skatt fyrir þá.

Jeg skil mæta vel, vegna hvers þessi leið er gripin. Það hefir hvað eftir annað í sumar komið í ljós sú skoðun hjer á þinginu, að gróði framleiðendanna sje svo mikill, að þá muni ekkert um þennan skatt. Jeg hygg nú, ef vel er aðgætt, að þessi gróði sje ekki svo mikill, sem af er látið. Jeg hefi tekið hjer dæmi af bónda einum, sem jeg er vel kunnugur. Hann er enginn ríkismaður, en hefir fremur gott bú og venjulega 12 manna í heimili. Jeg tel hann vera meðalbónda, og tek hann því til dæmis upp á gróða bænda, vegna verðhækkunar á afurðum þeirra. Gróði sá, sem hann hafði af vörum þeim, sem hann gat selt frá búi sínu, nemur vegna verðhækkunarinnar hjer um bil 975 kr. En það, sem hann þarf að kaupa til heimilisins í verslununum, hefir líka hækkað í verði, og nemur sú verðhækkun rúmum 500 kr. Hjer er því ekki um meiri gróða að ræða en hjer um bil 400 kr., þegar gætt er að verðhækkuninni á innlendu og útlendu vörunni. Þessi bóndi varð fyrir tilfinnanlegum skaða í fyrra, af fjárfelli, og fyrirfarandi ár af heyskaparmissi, og þessi gróði vegur því ekki nándar nærri upp á móti þeim skaða. Líkt mun nú vera ástatt um flesta bændur, jafnvel hvar á landinu sem þeir eru, og má af þessu marka, að gróði þeirra er ekki svo mikill, að ástæða sje til að leggja á hann sjerstakan skatt.

Jeg ætla nú, þrátt fyrir þetta, að sýna hvað góður Rangæingur jeg er, með því að fylgja þessu máli, og sama býst jeg við að aðrir Rangæingar segi, enda þótt þeir komi auga á þessa agnúa, sem jeg hefi nefnt, og ef til fleiri. Úr því, sem komið er, verður þetta eina úrræðið til að afla landssjóði tekna áður er en við skiljum. Jeg hefði gjarnan óskað, að stimpilgjaldsfrumv. næði líka fram að ganga í þinginu, því að það er ekki ósanngjarnt að mínu áliti, nje órjettlátt, en aflar landasjóði hins vegar talsverðra tekna. Þegar það hefir komið í ljós, að bæði Velferðarnefndin og stjórnin álíta ómögulegt að vinna nokkuð til framgangs í landinu, án þess að tekjurnar verði auknar, þá verður maður því fremur að ganga á móti sjálfum sjer og vera með þessu.

Mjer datt í hug eitt smáatriði, sem kemur við einum sjerstökum manni, sem jeg sje að ekki er viðstaddur, og því verð jeg að hætta við að minnast á það. (Bjarni Jónsson í lestrarsalsdyr- unum: Ætli hann sje ekki hjer, sá sjerstaki? Jú, nú þekki jeg málróminn hans og þakka honum fyrir síðast. Þetta, sem jeg vildi minnast á viðvíkjandi honum, er það, að það gæti orðið stór sparnaður fyrir landið, ef Dalamönnum yrði bent á, að senda einhvern annan á þing heldur en hann. Hefði ræða hans í gær verið sú eina á þinginu í sumar, sem ekkert gagn gjörði, væri ekkert um það að segja, en þegar ræðu- hjóm hans er komið á annað hundrað að tölu, og sárfáar til nokkurs gagns, dettur mjer í hug eitt atriði, sem heyrði til sparnaðar, ef því væri fylgt fram. Jeg get haft þetta atriði í tvennu lagi, fyrst og fremst það, sem jeg drap á áðan, að Dalamenn gætu sent einhvern annan á þing en hann, og í öðru lagi það, ef Dalamenn vildu fremur halda áfram að hafa hann á þingi, að honum yrði þá fengið sjerstakt herbergi til að tala við sjálfan sig í á meðan á umr. standa í deildinni. Það mætti enn fremur spara honum till nefndarstörf og leyfa honum ræðuhöld, hvar sem honum þóknast, meðan nefndir inna sín störf af hendi. Við það hyrfu úr sögunni fjöldi ágreiningsnefndarálita, minnihlutaframsaga margföld o. s. frv. Þetta myndi spara landinu fje svo hundruðum skifti, en engum orsaka tap. .

Það er ekki vert að þreyta deildina, með því, að vera að þrasa við háttv. þm. Dal. (B. J.). Jeg nenni ekki að eyða heilum klukkutíma til að tala við hann, þótt hann finni ástæðu til að vera að nudda á mjer tímum saman.