10.09.1917
Efri deild: 52. fundur, 28. löggjafarþing.
Sjá dálk 1606 í B-deild Alþingistíðinda. (1542)

164. mál, tekjuskattur

Magnús Torfason:

Jeg hefi strax beðið mjer hljóðs sökum þess, að jeg mun í lok ræðu minnar gera það að tillögu minni, að þessari umræðu um málið verði frestað, eða málið verði tekið út af dagskrá.

Háttv. fjárhagsnefnd Nd. hefir flutt frv. þetta, og hefir sjálfsagt vakað fyrir hv. nefndarmönnum, að landið gæti náð í eitthvað af ófriðargróðanum.

Eins og háttv. deild er kunnugt hafa ýms frv. komið fram, er miða til þess að auka tekjur landssjóðs. Og er enginn vafi á því, að þessi leið, að reyna að ná í eitthvað af ófriðargróðanum með hækkuðum tekjuskatti, er ein hin langrjettasta og sennilegasta. En eftir því, sem frv. liggur fyrir nú, fæ jeg ekki betur sjeð en að það sje svo stórgallað, að þingið geti ekki látið það frá sjer fara án mikilla lagfæringa.

Fjárhagsnefnd Nd. ætlaðist í upphafi til, að skattur þessi yrði landsskattur. Hún ætlaðist til, að með frv. þessu yrði lagt jafnt á sjávarútveginn sem á landbúnaðinn. En í háttv. Nd. hefir frv. tekið þeim breytingum, að svo er ekki lengur. Þar hefir sem sje verið samþykt sú breyting á 3. gr. frv., að eigi skuli greiða skatt af minni tekjum en 2000 kr., er kemur til landbúnaðar og sjávarútvegs. Með þessu ákvæði er önnur atvinnugreinin undanþegin þessum skatti, landbúnaðurinn. Þetta er ekki sagt út í bláinn. Hagstofan hefir leitað upplýsinga um tekjur bænda fyrir 2 árum. Þær voru yfirleitt sárlitlar, og hrein undantekning, að þær næðu þessu lágmarki eða væru yfir því. Jeg hefði vel getað skilið, að lágmarkið yrði hækkað upp í 2000 kr., hefði það þá verið hækkað fyrir alla í einu. En svo er alls ekki. Landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn njóta að eins þessara hlunninda. En allir aðrir, meðal annara verkamenn, verða að greiða tekjuskatt af tekjum, sem nema meiru en 1000 kr. Jeg fæ nú ekki betur sjeð en að hjer sje skapað misrjetti. Peningar hafa nú lækkað svo í verði, að 2000 kr. eru nú engu betri en 1000 kr. fyrir örfáum árum. Hefði því vitanlega verið rjettast að hækka lágmarkið upp í 2000 kr. fyrir alla.

Menn hafa litið svo á, að þetta nýja frv., verði það að lögum, hafi engin áhrif á þann tekjuskatt, sem menn hafa orðið að greiða áður. En því er ekki að fagna. Í 5. gr. frv. er ákveðið, að skattanefnd skuli — gefi gjaldþegn enga skýrslu um tekjur sínar — »áætla tekjur hans svo freklega, sem hún telur fært, svo að eigi sje hætt við, að þær verði settar lægri en þær eru í raun og veru«. Þetta ákvæði er öðruvísi í tekjuskattslögunum frá 14. desember 1877. Samkvæmt þeim á skattanefnd að kveða á um tekjur gjaldþegns, »eftir því sem hún veit rjettast og sannast«. Því ákvæði hefir altaf verið fylgt, og skattanefndirnar hafa ætíð gert sjer far um að ákveða tekjur manna ekki ofhátt. En hjer er þeim beinlínis gert að skyldu að áætla tekjurnar fremur ofhátt en oflágt. Alveg sama ákvæði er í verðhækkunartollslögunum, að áætla tekjurnar ekki oflágt.

Eins og jeg drap á áður er með frv. þessu lagður skattur á verkamenn. En það vita allir, að þeir menn lifa fremur hundalífi en manna, sem að eins hafa 1000 kr. að moða úr fyrir sig og fjölskyldu sína. Væri því nær sanni að að setja lágmarkið 2000 kr.

En þetta eru ekki verstu gallarnir á frv; þeir eru aðrir verri. Þetta frv. fer fram á að kutla kið fyrir kálf, taka skatt af þeim, sem ekkert hafa. Lögin eiga að ganga í gildi nú þegar. En lögin frá 1877 gengu ekki í gildi fyr en 1879. Hjer er sem sje verið að taka skatt af gróða tveggja undanfarandi ára. Skattur sá, sem innheimtur er 1918, verður tekinn af gróðanum á árinu 1916. Menn verða í þessu sambandi að gæta þess, að hjer er farið fram á að leggja skatt á þann atvinnuveginn, sem langáhættumestur er og stopulastur.

Maður, sem græðir 100,000 kr. 1916 en tapar sömu upphæð 1917, verður að greiða 15,000 kr. í tekjuskatt 1918. Jeg fæ ekki sjeð, að þetta sje rjettmætt. — Öðru máli er að gegna, að menn greiði skatt af gróða sínum um leið og þeir fá hann í hendurnar. En ógerningur er að láta menn greiða skatt af þeim gróða, sem þeir hafa tapað aftur fyrir löngu. Þetta stendur aftur í sambandi við það, að þessi 40 ára gömlu tekjuskattslög hafa ætíð verið óhandhæg, sjerstaklega að því leyti, að tekjur þær, sem skattur er greiddur af, eru svo gamlar. Í lögunum frá 1877 er gert ráð fyrir, að menn telji fram tekjur sínar á haustum, og eru þá manntalsþing um garð gengin. Þessa er ekki þörf. Tekjurnar má telja fram á undan manntalsþingi árið eftir að menn hafa haft þær tekjur, er þeir greiða skattinn af. Menn geta talið fram í janúar eða febrúar, og er þá engin vorkunn að ná inn skattaskránum svo fljótt, að hægt sje að innheimta skattinn á næsta manntalsþingi, og það því síður, sem bæði ellistyrktarskrár og kjörskrár eru lagðar fram í febrúar. Við þetta mundu menn ávinna, að skatturinn yrði greiddur af tæplega ársgömlum tekjum, í stað tveggja ára gömlum. Get jeg ekki sjeð neitt þessari breytingu til fyrirstöðu, en aftur fæ jeg ekki skilið, að rjett sje, að lögin verki lengra aftur fyrir sig en líðandi ár. Þá mætti eins leggja skatt á þær tekjur, sem menn hefðu haft fyrir aldamót, — því að hvar eru takmörkin ?

Jeg get vel skilið, að menn hafi ekki tekið eftir þessum meingöllum í önnunum. Þar að auki er enginn skattanefndarmaður í fjárhagsnefnd Nd., og formaður fjárhagsnefndar Ed. hefir nú um hríð verið lasinn, og hefir ef til vill ekki getað sint nefndarstörfum eins vel og hann hefði óskað.

Jeg skal taka það fram enn á ný, að jeg er því ekki mótfallinn, að landssjóði hlotnist eitthvað af ófriðargróðanum, á þann hátt, sem frv. þetta fer fram á. En á því er enginn vafi, að verði frv. gert að lögum, í þeirri mynd, sem það nú er í, mun það reynast einna ranglátast af þeim lögum, sem frá þessu þingi hafa farið.

Jeg skal svo ekki orðlengja um frv. þetta að sinni, en vil skjóta því til hv. nefndar, hvort hún geti ekki fallist á, að þessari umræðu sje frestað, og nefndin taki þá frv. til meðferðar á ný. Væri þá æskilegast, að nefndin bæri sig saman við fjárhagsnefnd Nd., og nefndirnar gætu orðið á eitt sáttar um breytingar á frv., þar sem nú er svo á liðið þingtímann og hætt við, að málið dagi uppi.