17.07.1917
Neðri deild: 12. fundur, 28. löggjafarþing.
Sjá dálk 366 í C-deild Alþingistíðinda. (2680)

51. mál, forðagæsla

Flm. Einar Jónsson:

Það hefir komið á daginn, sem jeg bjóst við, að skiftar skoðanir yrðu um þetta mál. Jeg er þakklátur þeim mönnum, sem hafa talað á sömu hlið og jeg, og verð jeg að lýsa yfir því, að mjer finst þeir hafa talað af meiri kunnugleika en hinir. Jeg verð með örfáum orðum að svara andstæðingum mínum.

Það er þá fyrst hv. þm. Dala. (B. J), sem talaði um nauðsyn þess að spara allan óþarfa nú, en þá ætti hann líka að vera mjer sammála um að afnema þessi lög. Jeg býst við, að um hann verði talað á þessu þingi, áður en lýkur, og þá er best að muna eftir þessari áminningu hans. Það er rjett og satt, að við lifum á hættulegum tímum, og ef ilt verðlag verður í haust, má búast við, að menn setji illa á. En jeg get ekki sjeð, að forðagæslulögin hjálpi neitt, þótt þau verði áfram í gildi. Jeg hræðist þetta útlit, ekki síst ef bæði verður kaupafólksskortur og grasbrestur í sveitum. Það hefði ef til vill mátt bæta úr kaupafólkseklunni með einföldum ráðum, ef til þeirra væri tekið. Maður þarf ekki annað en að líta hjer út um gluggana, til að sjá nóg vinnufólk, sem jeg held að hefði komið að betri notum við heyvinnu uppi í sveit en í þessu göturóti hjer. Það hefði enginn framleiðsluhnekkir orðið að því, þótt götur bæjarins hefðu setið óhreyfðar til hausts, jafnvel trygt bæjarmönnum atvinnu lengri tíma. Auk þess sjer maður hjer oft iðjulaust en ásjálegt fólk á götunum. Það ætti fremur að vera í kolavinnu eða því um líku, en það kemur nú ekki þessu máli við, og skal jeg því ekki ræða meira um það.

Mjer þótti hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) komast furðusamlega að orði. Hann hjelt því fram, að sig furðaði á því, ef landið ætti hjer alt óskilið mál. Þegar hann var í essi sínu á Ysta-Felli hefir hann skilið þetta, þótt hann sje ef til vill yfir það hafinn nú. Hv. þm. S.-Þ. (P. J.) sagði á þingi 1915, að fyrir norðan hefðu hjeraðasamþyktir gert meira gagn en forðagæslulögin. (Atvinnumálaráðh.: Hvorttveggja gott). Nú segir sitt hvor, og hvorum á nú að trúa? Jeg spyr!

Jeg vil þakka hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fyrir hans snjöllu og viturlegu ræðu, sem var töluð af reynslu. Þó er jeg honum ekki sammála um að vísa málinu til landbúnaðarnefndar, en jeg álít, að það þurfi ekki að fara til neinnar nefndar.

Hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) furðaði á, að málið skyldi koma nú fram. Þetta hljómaði vel, þegar það var sagt í fyrsta sinni, en nú eru nokkuð margir búnir að segja það. Annars verð jeg að segja það sama um hans frv. Ef jeg hefði sjeð það í tíma, hefði jeg líklega ekki komið fram með mitt frv., því að 12. gr. í hans frv. fer fram á afnám forðagæslulaganna. Jeg hefði lagt alt kapp á að fá þá grein samþykta og látið þar við sitja, Það er eina greinin, sem nýtileg er í því frv., og er það að vísu þakkarvert, þar sem tómir lögfræðingar hafa samið. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) svaraði fyrirspurn frá hv. 1. þm. Árn. (S. S.). Mjer þykir einkennilegt, að sveitarstjórnaálits skuli ekki hafa verið leitað, enda þótt sveitirnar kjósi þingmenn, sem hann segir að sömu ráð hafi hjer á þingi og sveitarstjórnir heima

í hjeruðum. Nú er svo ástatt í sumum kjördæmum, að þm. þeirra hafa ekki vit á sveitarmálefnum, og þess vegna er ekki sama, hvort álit þeirra eða sveitarstjórnarmanna gildir. Árnesingar t. d. senda nú 2 Reykvíkinga á þing, sem mjer vitanlega hafa lítil afskifti af eða vit á heyásetningu og forðagæslu. Sami hv. þm. (E. A.) hugði, að lögin væru trössuð vegna þess, hve kaup skoðendanna væri smánarlega lágt. Jeg játa, að það er skammarlega lágt, en hygg, að það sje þó ekki ástæðan.

Hreppsfjelögin álíta kaupið ofhátt af því, að þeim þykir flakk forðagæslumannanna óþarft. Bændur þurfa yfirleitt ekki annara ráða við, til að ráða fram úr vandræðum. Eins og hv. 1.þm. S.-M. (Sv. Ó.) mintist á er það hart fyrir gamlan sómabónda að þurfa að hlíta úrskurði einhvers ungs óráðsíuspjátrungs. (H. K.: Er nokkurt útlit fyrir, að þess háttar menn sjeu kosnir?) Já, ef menn eru óánægðir með lögin, er ekki nema eðlilegt, að þeir kjósi slíka spjátrunga. Jeg hefi verið kosinn forðagæslumaður, en tel mig auðvitað ekki til spjátrunganna. (Almennur hlátur í deildinni). Þó hefir mjer ekki ætíð verið hlýtt; þótt menn lofi að fara að ráðum manns, sjá þeir sig um hönd eftir nokkra daga. Geta í sumum tilfellum haft hag af því, en líka ef til vill bölvun.

Það er alveg rjett hjá hv. þm. A.-Sk. (Þorl. J.), að heyfyrningar eru það eina, sem dugir. Það hefir verið samþykt á þingmálafundum í Rangárvallasýslu að skora á Alþingi að verðlauna heyfyrningar. Jeg held, að stefnubreyting í þá átt að verðlauna góða meðferð á skepnum og heyfyrningar mundu gilda meira en nokkur forðagæslulög. Mig furðar það ekki, þótt þeir, sem ókunnugir eru til sveita, kunni illa við að nema forðagæslulögin úr gildi, en hvað annað á að gera við þau? Þótt stjórnin sendi hvorn sem væri af þm. Árn. austur í Árnessýslu til forðagæslu, yrði honum ekki hlýtt; hann mundi að eins missa þingmenskuna, tæki hann slík ferðalög á hendur. Það yrði alt gagnið, sem hann ynni starfinu.