17.05.1918
Neðri deild: 25. fundur, 29. löggjafarþing.
Sjá dálk 1012 í B-deild Alþingistíðinda. (1044)

52. mál, rannsókn mómýra

Einar Jónsson:

Jeg mun ekki setja mig á móti þeirri till., sem hjer er til umr., enda þótt mjer sje kunnugt um það, að nokkuð svipuð rannsókn sem þessi hafi samþykt verið og farið fram áður á vissum svæðum. En það er brtt., sem hjer kemur fram, sem mjer kemur dálítið einkennilega fyrir sjónir að skuli fylgja þessu frv. um rannsókn mómýra. Jeg get ekki orða bundist um það, vegna þess, hversu fáviskulegt þingskjalið er. Jeg minnist þess ekki að hafa sjeð nokkurt þingskjal jafnvitlaust í þingtíðindum Íslendinga, ekki fyrir það, að mjer þyki lengur nokkuð einkennilegt, þótt markleysa og óþarfi komi fram á þessu þingi, ekki fyrir það, þótt annað hvert orð sje latína og gríska, ekki heldur fyrir það, að þar er öllu ruglað saman í einn graut og gert erfitt viðfangs, heldur fyrir það, að kostnaðarspursmálið við þetta verður svo gífurlega mikið, að þótt háttv. þm. Dala. (B. J.) vildi reyna að reikna það út á latínu og grísku, þá er jeg viss um, að honum tækist aldrei að finna neinn botn í því. (B. J.: Það er náttúrlega öðruvísi reiknað á grísku og latínu). Háttv. þm. (B. J.) virðist vera svo tamt að nota latínuna og grískuna, að jeg hjelt, að reikningurinn myndi ganga fljótar svoleiðis, yrði auðvitað jafnóábyggilegur hvernig sem hann reiknar.

Jæja, það er nú búið að prenta þetta skjal á „alþjóðar“-kostnað, svo að það á þá ekki nema vel við að ræða það dálítið á alþjóðarkostnað; það væri þá ekki nema hugsunarvilla, en ekki meiningarvilla.

Hjer á að leggja kapp á, að hver einasti maður rækti allar þær jurtir, sem í till. eru taldar, en það hlýtur að koma að því, að einum manni sje þetta ofvaxið, og þess vegna verður að gera það á alþjóðarkostnað. Ef sami maður á að leggja stund á að rækta þetta alt og safna því, ýmist niðri í fjöru, uppi á fjöllum eða í miðri sveit, þá mundi sá vandfundinn, sem gerði sjer gagn með þess háttar vinnubrögðum? Nú þar sem háttv. þm. (B. J) talaði um jurtir úr sjó, þá fanst mjer hann koma með nokkurskonar vantraustsyfirlýsingu á bróður sinn, sem hann taldi vel færan á síðasta þingi til að rannsaka næringargildi þörunga og gefa skýrslur og leiðbeiningar gegn styrkveitingunni, sem þá var veitt. Nú á að vinna að þaratekju með nýjum umsjónarmönnum — og alt á að gera með um sjónarmönnum — gerir ekkert til frá sjónarmiði hv. tillögumanns (B J.), bara það sje alt á „alþjóðarkostnað“.

Jeg skal nú ekki segja, að það sje óþarfi að rækta allar þessar jurtir, þótt þær sjeu yfir 20 samtals ef hægt er að koma því við, en jeg held, að það væri ósanngjarnt að ætlast til, að hver einstaklingur leggi kapp á að rækta þær allar. Mjer datt það í hug, að það væri óhugsandi, að annar maður hefði komið með þessa brtt. en sá, sem væri alveg sama um það, þótt landssjóður skuldaði miljónir og aftur miljónir, til þess að geta ausið þeim í allskonar hjegóma, umsjónarmenn, eftirlitsmenn og aðra óþarfa tilgerð, ef hægt væri.

Þá hugsar háttv. þm. (B. J.) sjer, að stjórnin láti leggja akvegi og sporbrautir til sjávar, þar sem surtarbrandstekja væri, og þá að sjálfsögðu jafnt fyrir því, þótt vitanlegt sje, að á sumum stöðum hagar svo til, að það er ómögulegt að leggja nokkra vegi. Gljúfur, háfjöll, hamrar, vatnsföll o. m. fl. geta þar hindrað. Það skilja víst allir nema háttv. þm. Dala. (B. J.).

Þá komst háttv. flm. (B. J.) svo að orði, að það væru ekki til neinir móleitarmenn, að menn kynnu ekki að leita mós, og jafnvel ekki þekkja mó. Það kann að vera, að hann þekki það í Dölunum, þótt jeg geri það ekki á Rangárvöllum. Jeg veit ekki betur en að hver maður, sem býr á jörð, kunni að leita að mó í sínu landi og viti, hvort hann er þar til eða ekki, svo að allir þessir nýju móleitarmenn sjeu óþarfir,

Þá er það dálítið einkennilegt að heyra talað um það, að búskapur eigi að færast til forns lags, ekki síst um nytjar búpenings.

Vill háttv. flutnm. (B. J.) með því náttúrlega, að menn hætti að slá með góðum ljáum, en brúki íslenskar járnspíkur, hætti að flytja á vögnum, en fari að flytja alt á klökkum aftur. Hann vill að líkindum auk þess, að menn fari að drepa úr hor, því að það er gamla lasið, en þekkist naumast lengur. Hann vill láta reisa íshús í hverju hjeraði, en talar svo um það í sömu andránni, að það þyrfti að geta komið sjer áfram með það að vinna salt úr sjó. Jeg held nú, að þegar búið er að útvega tækin og efnið í íshúsin, þá mundi það geta orðið nokkuð dýrt að eiga þau, því að jeg býst við, að háttv. þm. (B. J.) viti, að til íshúsa þarf mikið salt, annars koma þau ekki að haldi, en nú hin mesta saltekla í landi. Auk þess er búið þannig í sveitum, að þar eru engin not að íshúsum í fjarlægð, svo að jeg held, að þetta atriði till. yrði einungis til hnekkis, en engra bóta, ef það yrði samþ.

Svo klykkir háttv. þm. (B. J.) út með því að svara mönnum um heimfýsi, og datt mjer þá í hug, hvort hann ætlaði að skemta mönnum svona og til þess að forða mönnum frá henni.

Jeg bið hæstv. forseta að fyrirgefa mjer, hvernig jeg hefi farið út í einstaka liði hinnar vitlausu till. Jeg vil svo taka mjer orð Jóns Þorlákssonar í munn, með þessum hendingum:

„Ályktun mín skal af því sú,

að þið systurnar, hún [till.] og þú,

seljist í sama bandi.“

Með þeim orðum vildi jeg afhenda hv. þm. Dala. (B. J.) till. og láta hann ekki gera meiri kostnað með henni. Býst jeg við, að fjárveitinganefnd mæli ekki með henni og verði erfitt um að ganga fram.

Jeg býst þá við, að jeg hafi þá látið það álit mitt í ljós, að jeg get ekki greitt þessari till. atkv. mitt. Og skal hjer staðar numið.