14.06.1918
Efri deild: 44. fundur, 29. löggjafarþing.
Sjá dálk 274 í B-deild Alþingistíðinda. (90)
4. mál, almenn dýrtíðarhjálp
Magnús Torfason:
Jeg vildi að eins gera grein fyrir brtt. á þgskj. 355. Brtt. 2, við 2. gr. frv., er til þess að gera stjórninni hægra fyrir með að takmarka styrkinn til sveitarfjelaganna við verulega neyð.
Svo getur farið, að full þörf sje dýrtíðarhjálpar í einhverju sveitarfjelagi, þótt ekki sje þörf á landshjálp. Jeg skal til skýringar benda á það, að í einum hreppi var í fyrra haust engin fjölskylda á sveit og í fyrra vetur komst að eins ein fjölskylda á sveitina. Hreppur þessi er vel stæður, með blómlegum kaupstað; en þurrabúðarfólki og fátæklingum var þar hjálpað með gjöfum frá einstökum mönnum.
Það virðist því eðlilegt, að slíkt sveitarfjelag hafi leyfi til þess að veita hjálp úr opinberum sjóði, ef það óskar þess.
En jeg tel það meira en hæpið, að sveitarstjórnir geti veitt framfærslustyrk, án þess að það geti talist sveitarstyrkur.
Því er þessi 1. málsgrein brtt. til þess gerð, að landsstjórnin geti samþykt dýrtíðarráðstafanir sveitarstjórna, án þess að veitt sje landshjálp.
En hins vegar er gert ráð fyrir, að eftirlitið sje ríkara en til er ætlast í frv., með því að veruleg neyð sje fyrir hendi, þegar hjálpin er veitt.
Þar á meðal getur landsstjórnin gert að skilyrði fyrir landshjálp, að útsvör hafi hækkað, því að það virðist ófært að veita slíka hjálp þar, sem útsvör eru lág, og með því sýnt, að skattgreiðendur þurfa ekki, eða vilja ekki, neitt á sig leggja, að minsta kosti í bráð.
Á Ísafirði var t. d. ákveðið að byggja skólahús, og var til þess tekið 20.000 kr. lán, í 40 ár, enda þótt útsvör bæjarins væru ekki nema tæp 3.000 kr. En eftir 7 ár varð að stkka hús þetta um helming.
En ástæðan til þessarar lántöku var sú, að skattgreiðendur vildu hlífa sjer við beinum og bráðum útgjöldum.
En eins gæti hjer farið, ef hjálpin væri ekki bundin við hækkun útsvaranna.
En stjórninni er það í lófa lagið, með því að rýna sveitarreikninga fyrri ára, að hafa eftirlit með því, hvort hagur sveitarfjelaganna hefir batnað eða versnað, og haga hjálpinni eftir því, því að það er bein mótsögn í því, að veita þeim sveitarfjelögum styrk, þar sem útsvörin eru tiltölulega lág, eftir efnaþoli manna.
Þá er brtt. við 3. gr. frv. Hún fer fram á, að landshjálpin verði misjöfn, eftir því sem við á.
Yfir höfuð er til þess ætlast, að landsstjórnin rífki hjálpina þar, sem neyðin er mest. — Jeg vil í þessu sambandi geta þess, að jeg tek aftur 3. varabrtt.
Jeg hefi furðað mig á því, hversu tregt þingið hefir verið á að veita þessa almennu dýrtíðarhjálp, en jeg hefi skilið það svo, að geigur væri í mönnum við það, að hjálp þessi yrði misbrúkuð, en til þess að fyrirbyggja það eru brtt. þessar komnar fram.
Jeg get ekki hugsað mjer, að stefna þingsins sje sú, að beita miskunnarleysi við þá, sem mest eru hrjáðir og þjáðir af erfiðleikum stríðsins.
Í Grímseyjarför, er þeir Sturlungar gerðu atsókn að mönnum Guðmundar biskups góða, minnist jeg hjer eins atriðis. Biskup náði ekki að leggja blessun sína yfir óskabarn sitt, Aron Hjörleifsson. Í þess stað rjeð hann honum heilræði, en það var þetta: „Ver góður við fátæka, Aron minn“.
Fór Aron að ráðum hans og varð gæfumaður hinn mesti.
Nú er það trú mín, að Alþingi muni eigi síður farnast vel og bera giftu til góðrar úrlausnar málanna á þessum neyðartímum, ef því ferst vel við þá, sem bágast eiga.
