16.09.1919
Neðri deild: 65. fundur, 31. löggjafarþing.
Sjá dálk 677 í C-deild Alþingistíðinda. (3969)

159. mál, ríkið nemi vatnsorku í Sogni

Sigurður Sigurðsson:

Jeg get verið stuttorður, og það því fremur, sem hv. frsm. minni hl. (Sv. Ó.) hefir svo ljóst skýrt frá afstöðu minni hl. fossanefndarinnar gagnvart þessari till. á þgskj. 795 um, að landið nemi vatnsorku Sogsfossanna.

En jeg get þó eigi látið hjá líða að lýsa yfir því fyrir mitt leyti, að jeg tel enga nauðsyn á að láta þetta mál, hver eigi vatnið eða vatnsorkuna, koma undir úrskurð dómstólanna. Jeg lít svo á, eins og fleiri, að það mál sje löngu útkljáð, svo sem lög vitna, og má í því efni benda á fossalögin frá 1907. Hjer er því ekki um neina rjettaróvissu að ræða, samkvæmt skoðun minni hl. og margra annara.

Annars er það mjög einkennilegt alt þetta tal um eignarrjett á vatni, því að um það hefir enginn ágreiningur verið fram á síðustu tíma. Jeg held, að sú skoðun sje og hafi verið alment ríkjandi, að eigendur jarða hafi allan og óskoraðan eignarrjett og umráð yfir því vatni, er fellur yfir eða um land þeirra. Þetta hefir verið talið sjálfsagt, og ekkert um það deilt. Fyrst nú er þessi ágreiningur fram kominn í milliþinganefndinni í fossamálinu, og stingur hann mjög í stúf við það, sem áður hefir verið haldið fram í þessu efni.

Nú skilst mjer, að þeir hv. þm., sem ætla sjer að greiða atkv. með þingsályktunartill. þeirri, er hjer liggur fyrir, skrifi með því undir þessa rjettaróvissu um eignarrjett á vatni og vatnsafli í landinu, sem gerst hefir ágreiningsefni í meðferð fossamálanna á þingi En þeir gera jafnvel meira. Eftir því, sem mjer skilst, hneigjast þeir fremur að því, að hjer sje ekki einasta um rjettaróvissu að ræða, heldur og að vatnsorka öll í landinu sje eign ríkisins. Jeg fullyrði það að vísu ekki (S. St.: Það er betra), en mjer er nær að álíta, að svo sje, er jeg les till. En um það er ekkert að segja. Þeir ráða að sjálfsögðu sínum gerðum.

Jeg geri ráð fyrir, að hv. frsm. minni hl. (Sv. Ó.) svari ræðu hv. þm. Dala. (B. J.). Þeir eru hvort sem er vanastir því að eiga orðastað út af þessum vatnamálum, og best að láta svo vera einnig að þessu sinni. Skal jeg því ekki blanda mjer í það, sem þeim fer á milli. En hitt vil jeg segja, að ef það er talið nauðsynlegt, til að fyrirbyggja alla stóriðju, að ríkið kasti eign sinni á alla vatnsorku í landinu, eða ef hún kynni að rísa upp, þá sje eignarrjettur ríkisins eina tryggingin fyrir því, að slíkur stóriðnaður baki ekki þjóðinni tjón, andlegt eða efnalegt, þá er því til að svara, að þetta er mesti misskilningur. Hættuna af stóriðju með vatnsorku má fyrirbyggja eða takmarka með sjerleyfislögum og öðrum lagaákvæðum snertandi virkjun fallvatna og stóriðjurekstur. Og frv. það til sjerleyfislaga, sem hjer er á ferðinni, fer það langt að mínu áliti, að þótt til kæmi, að einhverjum dytti í hug að leita sjerleyfis til vatnsvirkjunar hjer á landi, þá er svo um hnútana búið í þessu frv., ef það verður að lögum, að engin hætta getur af því stafað.