11.05.1921
Efri deild: 67. fundur, 33. löggjafarþing.
Sjá dálk 1355 í B-deild Alþingistíðinda. (1288)

41. mál, fjárlög 1922

Frsm. fjvn. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran):

Fyrst er brtt. við 16. lið 16. gr., um fjárveitinguna til Gísla Guðmundssonar til kjötrannsókna. Síðast þegar gengið var hjer frá fjárlögunum, var þessi liður svo orðaður, að Gísli Guðmundsson skyldi fá 2500 kr., gegn jafnmiklu annarsstaðar frá. Gísli hefir gert allmerkilegar rannsóknir viðvíkjandi skemdum þeim, er stundum koma fram í söltuðu kjöti. Virðist hann hafa komist að því, að þreyta, er skepnur verða fyrir, þegar þær eru reknar til slátrunarstaðarins, orsaki skemdina Þar sem þessi skemd getur verið hættuleg fyrir kjötið sem verslunarvöru, er mikil ástæða til að fá þessar rannsóknir gerðar til fullnustu. En til þess að Gísli geti gert það, þarf hann að fá kost á að rannsaka með áhöldum, sem ekki eru til hjer, en aftur eru til bæði í Kiel og Kaupmannahöfn. Því þarf hann að sigla til að ljúka við rannsóknir sínar, og til þessa hefir hann beðið þingið að styrkja sig. Fjvn. Nd. bjóst við, að Búnaðarfjelagið mundi vilja styrkja Gísla með fjárframlagi, og sömuleiðis Sláturfjelagið. Við hinu sama bjóst f jvn. Ed. Nú hefir styrks verið leitað hjá Búnaðarfjelaginu, og sú raun hefir orðið á, að þótt það gjarnan vilji styrkja rannsókn þessa, hefir það þó frekar færst undan því, sökum þess, að fjelagið er nú mjög aðþrengt peningalega, sökum hins mikla kostnaðar við sýningu þá, sem það ætlar að halda hjer í sumar. Ekki eru undirtektirnar betri hjá Sláturfjelögunum. Sláturfjelögin eru mörg, og getur orðið mikill reytingur að tína saman litla upphæð hjá hverju, enda þótt þau vildu eitthvað leggja fram. Af þessum ástæðum leggur nefndin til, að fjárveiting þessi sje hækkuð upp í 4000 kr.

Hv. 2. landsk. þm. (S. E.) hefir borið fram brtt., þar sem hann vill láta styrk þennan vera 5000 kr. Það kom til mála í nefndinni að veita 5000 kr., en ekki gat orðið samkomulag um að fara svo hátt. Nefndin er því sem heild á móti þessari brtt.

Næsta brtt. er við 17. lið sömu gr. Er það aðeins orðabreyting. Fjárveitingin er samkvæmt fjárlögunum veitt Heimilisiðnaðarfjelagi Íslands. Svo heitir fjelag hjer í Reykjavík. En meiningin er alls ekki að veita þessu fjelagi styrkinn, heldur sambandi íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga, og fjvn. hefir breytt orðalaginu í samræmi við það.

Næsta brtt. er frá hv. þm. Vestm. (K. E.), um að veita 40 þús. kr. styrk til Þórs. í stað 30 þús. kr., sem deildin hefir veitt. Jeg sje ekki ástæðu til að deila um styrkbeiðnina til Þórs nú, frekar en síðast, en lýsi því aðeins yfir fyrir nefndarinnar hönd, að hún getur ekki fallist á brtt. þessa.

Næsta brtt. er um að hækka lítið eitt styrkinn til Sigurðar Jónssonar fyrverandi ráðherra. Vonast jeg til þess, að deildin geti orðið á eitt sátt um þessa brtt., því að öllum hlýtur að skiljast, að örðugleikum er bundið að takast svo vandasamt starf á hendur á gamalsaldri, á jafnörðugum tímum og voru, er Sigurður var ráðherra. Þar sem aldur hans var svo hár, er ekki hægt að ætlast til, að hann geti nú farið að brjótast í búskap á ný. Og víst er um það, að þótt honum verði veittar þessar 1500 kr., þá er hann þó ekki nema hálfdrættingur á við annan mann, sem líkt stendur á fyrir, en sem stendur það betur að vígi, að hann hefir lagalegan rjett til að fá þetta fje.

Næst er brtt. frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.), um að hækka styrkinn til ekkju Matthíasar Jochumssonar úr 1200 kr. upp í 2000 kr. Vitanlega er tilætlunin sú, að af þessari fjárhæð verði borguð dýrtíðaruppbót. Þar sem engin ekkja hefir nándarnærri svo háan styrk eins og þetta, þá getur nefndin ekki fallist á þessa brtt. (G. B.: Hærri er styrkurinn til hennar í fjáraukalögunum). Það er að vísu satt, en nefndin leit svo á, að styrkurinn í fjáraukalögunum væri aðeins til bráðabirgða, en ekki bindandi í framtíðinni.

Næst er brtt. frá háttv. þm. Vestm. (K. E.) um að hækka styrkinn til Páls Erlingssonar upp í 1500 kr. (K. E.: Brtt. er tekin aftur). Þar sem hún er tekin aftur, þarf ekki að ræða hana. (G. B.: Jeg tek tillöguna upp aftur). Þá vil jeg gera grein fyrir afstöðu nefndarinnar til brtt. þessarar. Maður þessi hefir nú 1000 kr. í eftirlaun. Þótt dýrtíðaruppbótin yrði ekki nema 1000 kr., þá hefir hann þó 2000 kr. Auk þessa hefir hann 600 kr. frá bæjarsjóði og dýrtíðaruppbót á því. Þegar þetta hvorttveggja kemur saman, þá virðist það allsæmileg upphæð. Og víst er um það, að margir embættismenn, sem ekki hafa unnið skemmri tíma í þágu ríkisins, mundu þakka fyrir að fá þessi eftirlaun, eftir því sem þau eru skömtuð nú. Nefndin getur því ekki fallist á þessa hækkun, sem brtt. fer fram á.

Næst er brtt. frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). Hún er um að lána ábúandanum á Hlíðarenda í Fljótshlíð 5000 kr. til húsabóta, með þeim tryggingum, er stjórnin telur gildar, 6% í vöxtu og greiðslu á 20 árum. Nefndin er ekki þessu máli vel kunnug, og veit ekki gjörla hve brýn þörf er á þessari lánveitingu. Vitanlega er leiðinlegt, að svo frægur bær, sem Hlíðarendi er, sje ekki sæmilega hýstur, en upplýst var það fyrir nefndinni, að ekki mundi ástæða að leggja fram fje úr ríkissjóði til húsabygginga á þessum stað, í þeim tilgangi, að þar yrði gististaður. Útlendir ferðamenn, sem þangað fara til að sjá heimili Gunnars, mundu gista annarsstaðar.

Enn er ein brtt. frá háttv. þm. Vestm. (K. E.) um, að Vestmannaeyjar fái alt að 80 þús. kr. lán til aukningar rafveitunnar, og til vara, að stjórninni verði heimilað að ábyrgjast lán, alt að jafnhárri upphæð. Nefndin treystist ekki til að mæla á móti þessari brtt. Telur hún ástæðu fyrir landið að ábyrgjast lánið, svo framarlega sem Vestmannaeyingar sjálfir vilja ráðast í þetta. Um annað en ábyrgð getur eiginlega ekki verið að tala. Á það vil jeg benda, að vitanlega er hjer alt öðru máli að gegna en um Seyðisfjörð. Þar er alt rekið með vatnsafli, en um það getur ekki verið að ræða í Vestmannaeyjum. Auk þess er allur undirbúningur þegar gerður á Seyðisfirði, og ekkert vantar nema vjelarnar.

Eftir er þá aðeins ein brtt., viðvíkjandi láninu til Álafoss, frá tveimur nefndarmönnum, þm. Snæf. (H. St.) og 2. þm. Eyf. (E. Á.) Fara þeir fram á, að fjárhæðin, sem má ábyrgjast, sje færð niður í 200 þús. kr. Hinir þrír nefndarmennirnir hafa ekki getað fallist á þessa brtt. Halda þeir sjer við það, sem gert var við 2. umr. fjárlaganna, þar sem hert var á skilyrðunum fyrir lántökunni og áhættan með því minkuð. Hins vegar göngum við að því sem gefnu, að þótt lánsheimildin verði látin standa óbreytt, þá kemur ekki til mála að veita alt fjeð í einu, heldur smátt og smátt, þegar sjest, að því er varið svo sem til er ætlast. En þar sem málið er mjög þýðingarmikið, treystist nefndin sem heild ekki til að bera fram þessa brtt.