17.05.1921
Neðri deild: 71. fundur, 33. löggjafarþing.
Sjá dálk 2375 í B-deild Alþingistíðinda. (2505)

117. mál, seðlaútgáfa Íslandsbanka hlutafjárauka o. fl.

Sveinn Ólafsson:

Jeg verð að segja það, að mjer kemur undarlega fyrir sjónir, hvað brtt. á þskj. 617 eiga erfitt uppdráttar. En mjer verður það skiljanlegt, þegar jeg athuga, hve þunglega er tekið í frv. á þskj. 520, því að það fer að miklu leyti í sömu átt.

Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að ákveðið hefði verið í Ed.-frv. að kaupa hluti í bankanum og að það væru ekki glæfraráð. Jeg get fallist á það, en það þarf að gera fyrst ítarlega rannsókn um, að alt sje þar með feldu. Hins vegar virðist mjer, þegar svona mikil áhersla er lögð á að gera það nú þegar, þá orki það tvímælis, hvort það sjeu glæfraráð eða ekki.

Jeg vildi spyrja hæstv. fjrh. (M. G.) í hverju skyni ætti að gera þetta. Mjer skilst, að eigi að kaupa þessa hluti til þess á þann hátt að ná yfirráðum yfir bankanum. Landsmenn hafa altaf sjeð eftir því, að seðlaútgáfurjetturinn fór í hendur útlendinga fyrir svo lítið. Og það er eðlilegt. Jeg hygg, að þess sjeu fá dæmi, að útlendur hlutabanki fari með rjett, sem innlendum mönnum einum ber að fara með, Það er skoðun mín, að seðlaútgáfurjettinum mætti ná á annan hagkvæmari hátt en með hlutakaupum í bankanum.

Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að það væri ekki mikilsvert atriði, hvort hlutakaupin færu fram á undan þessari rannsókn eða eftir. En mjer finst það mikilsvert atriði fyrir þingið, og þá ekki síður þjóðina.

Án þess jeg vantreysti stjórninni á nokkurn hátt að fara með þetta, þá finst mjer langt um tryggilegra, að þingið ákveði og samþykki það, áður en það er um garð gengið, því að það er miklu eðlilegra.

Jeg veit annars ekki, hvað er betur tilvalið árásarefni á stjórnina, ef þingið ekki verður ánægt með framkvæmdir hennar í þessu efni. Jeg held jeg muni það rjett, að einn háttv. þdm. gæfi það í skyn, út af tiltölulega smávægilegu atriði, að ef ekki tækist samkomulag við stjórnina, mundi hann óska að leitað væri landsdóms. En hjer er atriði, sem ekki er minna, og mundi þá líklega vera leitað til landsdóms, ef ekki tækist vel. En jeg hygg líka, að stjórnin muni álíta það hyggilegra að eiga ekki þá ónáð á hættu með því að ráðast í slíkt vafafyrirtæki.

Hæstv. fjrh. (M. G.) tók það fram, að aðalágreiningurinn virtist vera um það, hvort nú ætti að ráða fram úr þessu, eins og brtt. okkar fara fram á. En jeg álít þetta mjög mikilsvert atriði, sem felst í brtt. á þskj. 617.

Áður en jeg sest niður, vil jeg taka það fram, að ef 5. og 6. gr., eins og við höfum lagt til í brtt. okkar, verða feldar, þá býst jeg ekki við að geta fylgt frv. í þeirri mynd sem það er nú, jafnvel þótt afleiðingin yrði sú, að það yrði að lengja þingið, því að þetta er svo mikilsvert atriði, og það hefir stundum verið lengt fyrir minna en þetta, og það er þó fjarri mjer að óska eftir langri þingsetu.

Út af athugasemdum háttv. þm. Dala. (B. J. ), að við gætum ekki haft tök á Íslandsbanka, ætla jeg að segja nokkur orð. Hann hjelt því fram, að seðlaútgáfurjetturinn, þegar um væri að ræða það, sem gefa þyrfti út fram yfir milj., væri algerlega háður samþykki Íslandsbanka. En jeg vil halda því fram, að hann hefir brotið ákvæðin um seðlaútgáfurjettinn, og um það ættum við að geta orðið sammála; einkum að því er snertir ákvæði laganna frá 18. maí 1920 um yfirfærslu fyrir Landsbankann. Því verður ekki mótmælt, að þau ákvæði hefir hann brotið. En hvað kynni að verða gert úr því, ef leitað yrði til dómstólanna, skal jeg láta ósagt.

Þá kom háttv. þm. Dala. (B. J.) með þá óbeinu spurningu, hvort rjett væri að krefjast þess, að bankinn afsalaði sjer seðlaútgáfurjettinum. Þessari spurningu vil jeg einnig varpa fram, því ef fastákveðið er að kaupa bankann, þá sje jeg enga ástæðu til að taka seðlaútgáfurjettinn af honum, þar sem landið fær þá full umráð yfir þeim rjetti.

Kaupin eru hugsuð til að afla bankanum trausts, svo að hann geti tekið til starfa á ný með nýjum kröftum.

Í annan stað, úr því áhersla er lögð á kaupin, þá er það ekki síður traust að útvega bankanum lán með ábyrgð ríkissjóðs og heimild til að auka hlutafjeð.

Jeg held yfir höfuð, að honum sje ekki sýnt minna traust með tillögum okkar heldur en eftir frv.

Svo að lokum þetta: Mig fyrir mitt leyti skiftir það miklu, ef sú ráðstöfun, sem gerð yrði, bæri það með sjer, að þeir, er afgreiddu þetta mál á Alþingi, gætu skoðast sem málalið Íslandsbanka. Jeg vil heldur halda mig utan við það og vera á móti frv.