19.05.1921
Neðri deild: 74. fundur, 33. löggjafarþing.
Sjá dálk 2384 í B-deild Alþingistíðinda. (2512)

117. mál, seðlaútgáfa Íslandsbanka hlutafjárauka o. fl.

Sveinn Ólafsson:

Við 2. umr. tók jeg að nokkru leyti fram það, sem mjer þykir athugavert við frv. á þskj. 636. Jeg tók þá fram meðal annars, að mjer væri með öllu óskiljanlegt, hvers vegna Alþingi ekki vildi nú taka því boði, er lá fyrir í þingbyrjun frá Íslandsbanka, að sleppa þegar hindrunarrjettinum að útgáfu 21/4 milj. króna í seðlum. En það kom þá í ljós, að meiri hluti háttv. þm. vildi hallast að svipaðri skipun og frv. bendir til, þótt hún sje bein eftirgjöf rjettar ríkisins, og því þýðir lítið að berjast gegn þessu lengur, þótt hjer sje gengið ótrúlega langt í því að hlynna að Íslandsbanka á kostnað ríkisins. En til þess nú að reyna að komast nær þessum háttv. þm., þá hefi jeg leyft mjer að koma fram með brtt. ásamt háttv. þm. Ísaf. (J. A. J.), og mjer þætti undarlega við bregða. ef háttv. þingdeild sæi sjer ekki fært að samþ. þær, svo hóglegar sem þær eru og mjög til bóta þeim vandræðabúningi, sem frv. hefir fengið.

Þessar brtt. okkar eru báðar á þskj. 651, 6. og 8. brtt.

6. brtt. á þskj. 654 á við 2. gr. frv. og lýtur að því að ákveða það, sem annars í greininni er óákveðið og óljóst, hvernig fara skuli með þá aukaseðla, er kunna að verða fram yfir það, sem í umferð er 1. maí 1922, þegar bankinn á að byrja að sleppa seðlunum. Þessi brtt. ætti að skýra sig sjálf, og mjer finst í raun og veru óþarft að gera ítarlega grein fyrir henni, því hv. þm. munu þegar hafa kynt sjer hana í sambandi við greinina. Vitaskuld er ætlast til þess, að þessir aukaseðlar verði ekki hjá Íslandsbanka, heldur Landsbankanum, og svo hefir hæstv. fjrh. (M. G.) skýrt þetta. Komist brtt. að, þá er með öllu horfinn hugsanlegur ágreiningur um það, hvernig eigi með aukaseðlana að fara.

Síðari brtt. okkar er við 5. gr. og lýtur að því að gera tryggilegri undirbúning undir hlutakaupin. Jeg vildi ekki koma fram með brtt. við fyrri hluta greinarinnar, þótt mjer væri það skapi næst, þar sem sagt er, að hlutabrjefin „skuli kaupa“, sem í sjálfu sjer er fjarstæða, því að þar ætti aðeins að vera heimild til að kaupa; en til samkomulags hefi jeg þó aðeins komið fram með þessa brtt. Mjer virðist harla lítil trygging fyrir því, eins og greinin er nú, að þessi nefnd ákveði verð hlutanna óhlutdrægt, því að hana skipa meðal annara 2 fulltrúar bankans sjálfs, sem vart munu láta á sjer standa að hugsa fyrst um hans hag. Svo á að kjósa 2 menn af Sþ. óhlutbundnum kosningum, og verður það því hrein og bein meiri hluta kosning þeirra manna, sem nú er sýnt, að fremst og fyrst hafa hag bankans fyrir augum. Eðlilegra er nú að hafa hlutfallskosningu, eins og við leggjum til, svo að þeir fáu, sem í minni hluta eru, geti einnig haft áhrif á kosninguna.

Nefndin á eftir okkar tillögu alls ekki að ákveða verðið, heldur aðeins gera till. til stjórnarinnar eða þá Alþingis, sem svo samþykkir þær eða hafnar. Jeg tel nefndarskipunina fráleita, eins og hún er í greininni, og verkefni nefndarinnar alt of víðtækt, eins og nú stendur á, og þess vegna hefi jeg ekki sjeð mjer annað fært en að gera síðustu tilraun til að koma heppilegra og — jeg vil segja — rjettlátlegra skipulagi á þetta, og það getur eflaust orðið með þriggja manna nefnd, sem kosin er hlutbundinni kosningu og fenginn er tillögurjettur í stað ákvörðunar.

Það eru ýmsar aðrar brtt. á þskj. 654, en jeg hefi ekki haft tíma til að bera þær saman við frv., af því að þær komu einmitt fram á þessu augabragði. En brtt. háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) nálgast þó mjög þá hugsun, sem liggur að baki brtt. okkar háttv. þm. Ísaf. (J. A. J.) við 2. gr. Þess vegna hefði jeg getað fallist á þær, ef háttv. flm. (J. Þ.) hefði ekki lagt til að fresta seðlaafhendingu bankans enn af nýju um 6 mánuði, frá 1. maí til 31. okt. 1922. En það er sama og að rýra rjett ríkissjóðs til seðlatökunnar og draga enn meir fram hlut bankans en. komið er.

Um 5. brtt., frá sama háttv. þm. (J. Þ.), er ekkert að segja; hún er afleiðing þeirrar fyrri og til samræmis sett. En þessar brtt. háttv. þm. (J. Þ.) tel jeg ekki mega komast að, af því að þær rýra rjettinn þeim megin, sem jeg vil láta hann vera ríkastan, rýra rjett ríkisins og Landsbankans.

Annars læt jeg skeika að sköpuðu um það, hvernig fer með brtt. okkar háttv. þm. Ísaf. (J. A. J.), og vænti þess, að þeirra góði málstaður bjargi þeim.