10.05.1921
Neðri deild: 66. fundur, 33. löggjafarþing.
Sjá dálk 461 í C-deild Alþingistíðinda. (3053)

79. mál, sveitarstjórnarlög

Frsm. (Pjetur Ottesen):

Eins og nál. á þskj. 340 ber með sjer, hefir nefndin ekki getað mælt með frv. Breytingin á sveitarstjórnarlögunum, sem hjer er um að ræða, var gerð 1919, — eða kann ske er það ekki rjett að kalla það breytingu, þar sem þessi sama heimild fólst í lögunum óbreyttum áður, samkvæmt skilningi margra góðra lögfræðinga. En til að fyrirbyggja allan misskilning var svo sett inn ákvæði um slægjuafnotin, enda er þess mesta þörf, að öll ákvæði, er snerta sveitarmálefni, sjeu skýr og greinileg.

Aðalástæða þess, að þörf var á breytingu, var sú, að það hefir mjög færst í vöxt á síðari árum, að kaupstaðarbúar fái lánaðar slægjur hjá bændum, og selja svo heyið í kaupstöðum, og það er nú sumstaðar svo komið, að heilar jarðir eru nær einvörðungu notaðar á þennan hátt, og öll áhöfn, sem á jörðunum var, er niður fallin. Þá er það líka orðið altítt, að þessir menn taki slægjulönd á leigu hjá bændum, oft kannske til margra ára, og hafa öll umráð og not þess lands, rjett eins og um venjulega ábúð væri að ræða. Þetta hefir reynst mörgum arðvænlegur atvinnuvegur, og er því mjög eftirsóttur, og er fult útlit fyrir, að meginhluti jarða í sumum hreppum, að minsta kosti í námunda við Reykjavík, verði nytjaðar á þennan hátt. Þar sem svo er nú, að hjer er um sjálfstæða, arðberandi atvinnugrein að ræða, hefir það að vonum valdið óánægju, bæði hreppsnefnda og íbúanna alment, að ekki mætti skattleggja þennan atvinnuveg, eins og aðra, þannig að hann sje útsvarsskyldur þar, sem atvinnan er rekin, og þetta er því fremur óeðlilegra, þar sem sveitarstjórnarlögin gera ótvírætt ráð fyrir því, að allur sjálfstæður atvinnurekstur sje útsvarsskyldur þar, sem hann er rekinn.

Hins vegar er það ekki rjett, sem haldið hefir verið fram, að hjer væri um nýjar álögur að ræða, og er ástæða til að undirstrika það. Hjer er aðeins um það að ræða, að nokkur hluti útsvarsins sje greiddur á öðrum stað, þannig að utansveitarmaður, sem stundar heyskap í einhverjum hreppi, greiði útsvar af þeim atvinnurekstri þar, en að sjálfsögðu ber að taka það til greina, þegar útsvar er á hann lagt í hans eigin hreppi. Það er beinlínis skylt eftir sveitarstjórnarlögunum.

Sje þetta misnotað á einhvern hátt, sem vel getur komið fyrir, þar sem niðurjöfnunin eftir efnum og ástæðum er og verður altaf meira og minna handahófsverk, þá er auðvitað opin leið til þess í þessu tilfelli, sem öðrum, að leita rjettar síns á þann hátt að skjóta máli sínu til sýslunefnda.

Frv. þetta ber það með sjer, að skýring á þessu ákvæði, um útsvarsskyldu af slægjuafnotum, hefir valdið einhverri óánægju í Skagafirðinum, en að því er virðist á greinargerð fyrir frv. mun það nokkuð stafa af misskilningi á útsvarsgreiðslum. En vel má það rjett vera, að nauðsyn slíks ákvæðis sje ekki eins brýn þar og hjer í námunda við Reykjavík og stærri kaupstaðina, en rjettmæti þess er í sjálfu sjer hið sama fyrir því. Eins og þetta frv. er orðað, útilokar það með öllu, að hægt sje að leggja útsvar á slægjuafnot í nokkru einasta tilfelli, nema þegar um raunverulega ábúð er að ræða. Það er að vísu reynt að láta í veðri vaka, að svo sje, en sje þetta krufið til mergjar, er það sýnt, að þess er enginn kostur. Þeir, sem að þessu frv. standa, eru svo skýrir menn, að þeim hlýtur að vera þetta fullljóst, og því full ástæða til að gruna þá um græsku í málinu.

Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um málið, en vísa til nál., og leyfi mjer aðeins að endurtaka það, að jeg vona, að háttv. deild felli þetta frv.