15.03.1921
Neðri deild: 23. fundur, 33. löggjafarþing.
Sjá dálk 455 í B-deild Alþingistíðinda. (658)

37. mál, varnir gegn berklaveiki

Frsm. (Björn Hallsson):

Jeg bjóst við því, að framsöguræða mín mundi nokkrum andmælum sæta, og er það nú komið í ljós. Vil jeg því gera tilraun nokkra og svara mönnum þeim, sem veist hafa að mjer og meðnefndarmönnum mínum.

Hæstv. forsrh. (J. M.) reið fyrstur á vaðið og fór nokkrum orðum um málið frá stjórnarinnar hlið, og þarf jeg litlu að svara honum. Þó var það eitt atriði hjá honum, sem jeg get ekki verið sammála um, að afgreiða málið nú sem lög frá Alþingi, en láta þau ekki koma til framkvæmda fyr en eftir næst þing. Jeg sje ekki svo langt fram í tímann, að jeg geti sagt nú, að breyttar ástæður eftir næsta þing hjálpi máli þessu til framkvæmda. Þess vegna tel jeg rjettara að frest málinu, þangað til að sjeð er fram úr þeim fjárhagsvandræðum, sem blasa nú við á öllum vegum. Vitanlega mætti setja ákvæði um, að lögin komi ekki til framkvæmda fyr en eftir 2–3 ár. En næst þá tilgangurinn með því, og ber ekki eiginlega að sama brunni?

Hins vegar er það rjett hjá hæstv. forsrh. (J. M.), að það er ekki heppileg regla, ef hún ætti að fara að tíðkast, að Alþingi skipaði stjórninni að semja frv. og leggja fyrir þingið, en þingið vildi svo á eftir leggja á hilluna. En annars játaði nú hæstv. forsh. (J. M.) það, sem allir vissu áður, að frv. þetta er ekki samið af stjórninni, heldur milliþinganefnd. Annars sje jeg ekki, að skylda sje til að samþ. tafarlaust mál, sem búin eru undir af milliþinganefnd. Ástæður geta verið til að fresta þeim, sem öðrum málum, án þess þau sjeu fallin úr sögunni fyrir því.

Það var líka rjett hjá hæstv. forsrh. (J. M.) að blöðin hlakka yfir falli stjórnarfrv., að minsta kosti sumra þeirra, en þó mun þetta frv. hafa þeim vinsældum að fagna, að jeg er viss um, að enginn óskar þess, að það falli, þótt margir telji rjett að fresta því. En hins vegar ætti hæstv. forsætisráðherra (J. M.) að vita, að það er ekki altaf takandi mark á blöðunum, og síst dagblöðunum hjer í Reykjavík, sem venjulega er ekkert mark á takandi.

Þá sagði hæstv. forsrh. (J. M.) að það ætti ekki að spyrja sýslunefndir ráða um framkvæmdir þessa máls, og hefir hann þar misskilið mig. Jeg sagði, að það ætti ekki að spyrja sýslunefndirnar um annað en hina praktisku hlið málsins, það er um þann kostnað, sem á sínum tíma er ætlast til að komi á sýslusjóðinn eða hreppana.

Fleiru þarf jeg svo ekki að svara hæstv. forsrh. (J. M.) og kem jeg þá að háttv. þm. Str. (M. P.).

Jeg get byrjað eins og hann að þakka fyrir hóglega mælt orð í upphafi ræðu hans. En þakklætið nær heldur ekki lengra.

Hann byrjaði á því að kasta fram þeirri spurningu, hvort búast mætti við, að kjósendur gætu á einum þingmálafundi eða einum degi betur glöggvað sig á máli þessu og dæmt um það heldur en fulltrúar þeirra á Alþingi. Þetta er útúrsnúningur hjá háttv. þm. (M. P.) og því fljótsvarað. Það var aldrei meining allshn., að læknisfræðilegar leiðbeiningar fengjust með því að bera þetta mál undir kjósendur eða sýslunefndir, heldur taldi nefndin rjett að gera það, vegna þess, að þá gæfist þjóðinni tími til þess að athuga fjárhagshliðina, eins og jeg hefi margtekið fram.

Þá taldi sami háttv. þm. (M. P.) að það hefði verið vit í því, ef nefndin hefði ætlast til, að hjeraðslæknarnir væru spurðir til ráða í þessu efni. Jú, ef þess hefði þurft. En nú ber nefndarálit milliþinganefndarinnar það einmitt með sjer, að hjeraðslæknar hafa verið spurðir ráða, svo jeg býst ekki við, að betri uppistöðu sje hægt að fá á því sviði en búið er. Hins vegar hefir nefndin víst ekkert á móti því, að læknar athugi málið jafnframt og því yrði frestað. En nefndin taldi málið allvel undirbúið frá læknahlið, og bjóst því ekki við, að það græddi á frekari undirbúningi frá þeim. Jeg játa það, að ekki sje nema eðlilegt, að læknar úti um land fái að athuga alla málavöxtu, áður en lög þessi komast í framkvæmd, þar sem þeir þurfa mikil afskifti af þeim að hafa síðar meir. En þar kemur þá aðeins enn frekari ástæða til að fresta þessu frv., og veikir því ekki málstað nefndarinnar að neinu leyti.

Þá þótti honum það broslegt, að tvær rökstuddar dagskrár skyldu vera framkomnar, sín í hvorri deild, og skildist mjer helst á háttv. þm. (M. P.), að milli dagskránna myndi vera eitthvert samband. En mjer er óhætt að fullyrða það fyrir hönd nefndarinnar, að enginn okkar vissi um kornvörudagskrána í Ed., er við höfðum ákveðið að koma með okkar dagskrá.

Sami háttv. þm. (M. P.) sagði líka, að með dagskrá þessari væri málið drepið. En því mótmæli jeg algerlega. Að vísu gengur það ekki fram á þessu þingi, það er satt, en þetta er að eins frestur, sem tekinn er í málinu, af þeim ástæðum, sem jeg hefi margtekið fram

Þá var háttv. þm. Str. (M. P.) að tala um það, að sparnaðarmennirnir væru að setja landið á hausinn, eða skildi jeg það ekki rjett? (M. P.: Jeg skilgreindi hvað jeg átti við). En hvernig getur þm. fundið slíkum orðum stað? Mjer þykir næsta einkennilegt að halda slíku fram um sparnaðarmennina. Það eru einmitt hinir, sem altaf eru að bruðla með landsfje og aldrei hugsa um að spara á neinu sviði, sem setja landið á hausinn, ef sparnaðarmennirnir orka ekki að standa á móti þeim. Þó skal jeg taka undir með háttv. þm. Str. (M. P.) að í þessu máli má ekki spara of mikið, enda hefi jeg aldrei sagt, að draga ætti úr kostnaðinum við að sjá því sem best borgið, þegar ástæður leyfðu. Það er að eins vegna þeirra fjárhagsvandræða, sem nú eru, að lagt er til að fresta framkvæmdunum 1–2 ár.

Þá sagði sami háttv. þm. (M. P.) að allshn. hefði vantað sjerfræðing til að ráðfæra sig við um málið. Nú, jeg tók það fram, að við hefðum alt okkar vit úr nefndarálitinu. Þar er sjerþekkingin, og út frá henni dæmdum við. Þó get jeg bent á það, að landlæknir kom á fund til okkar, og honum þótti heppilegra að fresta öllu málinu eða framkvæmdum allra frv., heldur en að slíta úr samhengi einstök frv. af þessum 4 frv. milliþinganefndarinnar.

Það var víst lítið fleira, sem jeg hefi að athuga við ræðu hv. þm. Str. (M. P.). Hann kom að vísu aftur að sýslunefndunum. Mjer finst það næsta skrítið, ef þm. (M. P.) heldur því fram í alvöru, að það sje þýðingarlaust að skjóta máli þessu til sýslunefnda. Hvernig sem annars er litið á íhlutunarsemi sýslunefnda um ýms mál, þá er þó praktiska hlið þessa máls þannig vaxin, að fram hjá því verður ekki gengið, að sýslufundir, og yfir höfuð sveitirnar, hljóta að ræða það mál mikið, og það er ekki loku fyrir það skotið, að einmitt slíkar nefndir eða fundir geti bent á ýmislegt, sem taka mætti til greina í framkvæmdum þessa máls. En læknisfræðilegra bendinga vænti nefndin aldrei frá sýslu nefndum.

Hann sagði, að jeg vildi ekki verja tíma í að ræða málið í deildinni. Það sagði jeg ekki, en jeg sagðist álíta það þýðingarlaust, og jeg hefi ekki skift um skoðun á því. Ræðuhöld hjer í deildinni hafa venjulega ekki mikla þýðingu í þá átt að hafa áhrif á skoðanir manna. Allar upplýsingar um þetta mál eru að finna í nál. milliþinganefndar, og jeg býst ekki við, að hv. deildarmenn hafi þar við að bæta.

Sami þm. (M. P.) sagði líka, að aðferð allsherjarnefndar væri á þann veg, að deildin ætti að fordæma hana. Jeg er nú þar á öðru máli. Jeg get ómögulega talið afstöðu nefndarinnar ósæmilega eða óþinglega, og það mun sjást við atkvæðagr., að fleiri en nefndarmennirnir líta svo á, að aðferð nefndarinnar eigi ekki að fordæma.

Þá var það hv. þm. Dala. (B. J.), sem jeg þarf að svara dálitlu.

Það er svo fjarri mjer að mótmæla nauðsyn þeirri að skipa þessa milliþinganefnd og undirbúa þetta mikla mál, og það er einnig langt frá mjer að efast um það, að læknarnir, sem í nefndinni sátu, hafi verið starfi sínu vaxnir. Þar erum við að öllu leyti sammála, jeg og háttv. þm. Dala. (B. J.). En óþarfi var fyrir háttv. þm. Dala. (B. J.) að setja upp spekingssvip og segja, að allsherjarnefnd ætlaði að gera sýslunefndir að prófessorum og sjerfræðingum í læknisfræði. Nál. ber það með sjer og jeg hefi sagt það, að það væri fjárhagshliðin, en ekki hin læknisfræðilega, sem við vildum láta sýslunefndir athuga. — Sýslunefndir eiga að hafa fjárhagslega framkvæmd málsins fyrir hönd hreppanna, og því ekki óeðlilegt, að þær mættu leggja orð í belg.

Háttv. þm. (B. J.) hjelt því fram, að ef þingnefnd rjeði ekki við eitthvert mál, þá ætti hún að taka sjer ráðunaut, og átti þá auðvitað við, að allshn. hefði átt að taka læknisfróðan ráðunaut. En eins og jeg hefi margtekið fram, þá þóttumst við ekki þurfa frekari læknisfræðslu við heldur en nál. sjálft hefir að geyma, heldur var það fjárhagshlið framkvæmdanna, sem við álitum að athuga þyrfti betur, og hefi jeg margtekið þetta fram. Annars held jeg, að háttv. þm. Dala. (B. J.) hafi enga ástæðu til að segja, að allshn. hafi ekki unnið starf sitt vel. En auðvitað gremst honum að geta ekki haft áhrif á nefndina. Hann sagði líka, hv. sami þm. (B. J.), að sýslunefndir hefðu ekkert löggjafarvald, og ef þingdeildin treysti sjer ekki til að gera út um málið, þá ætti að skjóta því til kjósenda sjálfra. Það er nú svo. Þessi uppástunga er lík háttv. þm. (B. J.). Hann horfir aldrei í kostnaðinn. En óþarfa kostnaður finst mjer það að leita þjóðaratkv. um þetta mál, sem allir vita þegar í upphafi, að aldrei muni falla nema á einn veg.

Þjóðin vill eflaust vinna á móti berklaveiki; að eins finst ýmsum tómahljóð í skúffunni, til þess að framkvæma alt, sem menn vilja. En þm. Dala. (B. J.) telur ætinlega nóga peninga fyrir hendi. Hann hefir aldrei fjármálamaður verið.

Háttv. þm. Dala. (B. J.) getur, fyrir hönd kjósenda sinna, mótmælt aðferð okkar í máli þessu svo oft sem honum sýnist. Hann um það, og verði honum að góðu. En Dalamenn hafa nú mótmælt vantrausti þm. (B. J.) á núverandi stjórn, svo ekki er háttv. þm. (B. J.) altaf í samræmi við hv. kjósendur sína. Hann tekur þau mótmæli víst til greina !!