25.02.1922
Neðri deild: 9. fundur, 34. löggjafarþing.
Sjá dálk 556 í C-deild Alþingistíðinda. (1550)

32. mál, aðflutningsbann á áfengi

Jón Baldvinsson:

Með þessu frv. umbreyting á bannlögunum má svo heita, að þau lög sjeu gerð þýðingarlaus. Því eftir að þessar breytingar eru á orðnar, þá verður áfengi fáanlegt í landinu eftir því sem hver óskar. Það er hjer um að ræða bæði gamalt og nýtt deilumál, sem hefir verið á döfinni síðan 1909. Það hefir, eins og menn vita, altaf verið talsverður flokkur manna í landinu, sem hefir staðið gegn banninu, en þó jafnan verið í minni hluta. Og jeg er sannfærður um, að mikill meiri hluti landsmanna óskar enn þá, að þessi lög verði ekki ónýtt.

Jeg er þess líka fullviss, að þótt margt megi að þessum lögum finna og framkvæmd þeirra, þá hafa þau verið og eru til ómetanlegs gagns fyrir þjóðina. Jeg veit að vísu, að lög þessi hafa mjög verið brotin, og að ótal leiðir hafa verið til að ná í áfengi fyrir þá, sem þess hafa óskað, en þó er jeg í engum vafa um, að ástandið myndi versna að stórum mun, ef sú breyting yrði á, að hægt yrði að kaupa vínið í hvaða búð og veitingastað sem væri.

Það er alltítt, að menn í þessu tilliti bera saman ástandið fyrir stríðið og nú. En þar held jeg að mönnum skjátlist stórlega. Það stendur alt öðruvísi á nú en fyrir stríðið hjá öllum þorra manna. Fyrst og fremst hefir ófriðurinn komið ruglingi á í hugum manna, og auk þess hafa menn alt að þessum tíma haft meira fje undir höndum en tíðkaðist fyrir stríðið. Jeg er viss um, að það mundi koma bæði brátt og átakanlega í ljós, ef bannið yrði hafið eða breytt svo, sem nú er í orði, hver hemill bannlögin eru og hafa verið, þrátt fyrir öll brot á þeim. Eins og nú stendur, gerir allur þorri manna mjög lítið að því að kaupa vín og drekka. Helst eru það nokkrir unglingar, sem gera það af ungæðishætti, og svo einstaka maður, sem næg hefir peningaráð til að leggja fje í slíkt, — en jafnvel á þessa menn eru bannlögin mikill hemill. Þeir eru þó að minsta kosti neyddir til að fara í launkofa með drykkjur sínar. Jeg held því, ef við gætum borið saman ástandið, jafnvel hjá þessum mönnum, nú og eins og það annars væri, ef vínið væri leyft, að sá samanburður myndi sýna oss mikinn mun.

Með frv., sem hjer liggur fyrir, fæ jeg ekki betur sjeð en að lögin sjeu ónýtt með öllu. Þótt það taki fram, að með reglugerð verði fyrirbygð misbrúkun þessarar rýmkunar, þá liggur það í augum uppi, að slíkt yrði með öllu óframkvæmanlegt.

Eins og kunnugt er, þá er frv. þetta fram komið vegna kröfu frá Spánverjum, um að vjer leyfum innflutning spánskra vína. Það er og kunnugt, að þessi krafa þeirra er fram komin á síðustu stundu, og virðist það benda til, að Spánverjar sjálfir hafi ekki fundið upp á þessu, heldur einhverjir bent þeim á það. Þetta gefur oss ástæðu til að ætla, að ekki sje vonlaust um, að Spánverjar fáist til að falla frá þessari kröfu sinni, ef vjer stöndum harðlega í móti.

Hins vegar ríkir mikill ótti meðal nokkurs hluta landsmanna um það, að aðalatvinnuvegur okkar bíði stórhnekki, ef vjer neitum að verða við kröfu Spánverja. Þetta er mjög skiljanlegt, því að hjer er óneitanlega mikið í húfi. Aðalmarkaðurinn fyrir fisk vorn er, eins og allir vita, hjá Spánverjum. En jeg hygg samt, að oss beri til þess ítrasta að láta ekki undan. Á það ber einnig að líta, að þótt vjer kunnum að verða fyrir einhverjum hnekki við hækkun tollsins, þá koma þó Spánverjar sjálfir væntanlega til að bera meginhluta hans. Nú er það kunnugt, að Spánverjum þykir íslenski fiskurinn mjög góður, og má því búast við, að það veki óánægju mikla meðal margra í því landi, ef fiskurinn hækkar mjög í verði eða verður ókaupandi sökum tollsins. Gæti þá svo farið, að kröfur frá Spánverjum sjálfum yrðu til að ljetta honum af.

Auk þess finst mjer það varhugavert, að vjer tökum upp þann sið, að breyta lögum vorum eftir kröfum erlendra þjóða. Því er ekki að neita, að við eigum margt undir erlendar þjóðir að sækja, og gæti verið hættulegt að gera slíkan undanslátt gagnvart einni þjóðinni, því önnur kynni þá ef til vill að krefjast þess sama. Mjer dettur nú ekki í hug, að Englendingar, sem við nú sem stendur skuldum stórfje og eigum að ýmsu leyti mikið undir, mundu gera neinar slíkar kröfur. En ef þeir færu fram á eitthvað þessu líkt, þá stæðum við ákaflega illa að vígi með að neita, ef vjer höfum áður slegið undan kröfum Spánverja.

Þá get jeg ekki stilt mig um, í sambandi við þetta, að geta um það, að mörgum bannmönnum hefir þótt það heldur undarlegt, að sendimaður landsins á Ítalíu skyldi einmitt valinn til þess að semja við Spánverja um þetta mál. Ekki svo að skilja, að sá maður geti ekki verið góður maður og hæfur í alla staði. En sökum pólitískrar fortíðar sinnar virtist hann tæplega rjetti maðurinn, því eins og allir vita, var hann einn af áköfustu andbanningum hjer á landi. Að minsta kosti virðist svo, að það hefði verið hyggilegra af hæstv. stjórn að velja einhvern annan til þessa starfs, því að það hefir áreiðanlega valdið tortrygni meðal margra, að þessi maður var við samningana riðinn. Raunar trúi jeg því, að hann hafi gert alt, sem hann hefir getað, en það fyrirbyggir þó ekki grun almennings um, að eitthvað hefði verið hægt að gera meira.

Eftir því, sem jeg frekast veit, þá standa samningarnir við Spánverja, um lægsta toll af íslenskum fiski, enn um nokkurn tíma, að minsta kosti 3½ mánuð. Það er því enn þá nokkur tími til stefnu til að gera nýjar samningatilraunir. Þótt langt sje hjeðan til Spánar, þá mætti vel láta sendiherrann í Kaupmannahöfn fara þangað suður, til að gera síðustu tilraun um að fá Spánverja til að falla frá kröfu sinni. Og með það fyrir augum fyndist mjer rjettast, að þingið feldi frv. þetta þegar í stað.

Það er vitanlegt, að vjer eigum í þessu máli mikla samúð margra erlendra manna. Hefir það komið fram í ræðum og ritum nokkurra góðra manna, sem hafa reynt til þess að fá Spánverja til að falla frá kröfu sinni. Eru það einkum bindindismenn víðsvegar um heiminn, sem hafa látið hjer til sín taka. Ef vjer tökum nú hiklaust af skarið, þá styrkir það mál vort úti um heiminn, en göngum vjer hins vegar að þessum kröfum, þá gerum við að engu meðhald þeirra manna, sem fyrir oss hafa barist þar.

Svo er enn eitt, sem kemur til greina í þessu máli. Þessum lögum var á komið með þjóðaratkvæði, og því hæpið að Alþingi geti afnumið þau eða ónýtt Mjer virðist eðlilegast, að slík ónýting laganna, sem að mínum skilningi er hjer í raun og veru um að ræða, verði borin undir þjóðaratkvæði, því það hygg jeg að fáum geti dulist, sem athuga þetta mál til hlítar, að lögin eru sama sem afnumin með því að samþ. þetta frv. — Það eina, sem að mínum dómi á því að gera í málinu, er að fella frv. umsvifalaust.