02.03.1923
Neðri deild: 10. fundur, 35. löggjafarþing.
Sjá dálk 314 í C-deild Alþingistíðinda. (2175)

30. mál, stjórnarskipunarlög

Bjarni Jónsson:

Jeg hefði hugsað, að slíkt mundu verið hafa talin fim mikil og undur, þegar þingið sat yfir samningu stjórnarskrárinnar, þeirrar sem nú búum við við, ef þá hefði verið sagt, að þegar á þessu þingi myndi brotið upp á breytingum, og það af háttv. þm. Skagf. (MG). Svo mikill gnýr hafði staðið um þetta mál og svo mikil vinna hafði verið lögð í þetta frv., að menn bjuggust við því, að það fengi að standa óhreyft enn um skeið.

En fyrst nú er komið sem komið er, ætla jeg að athuga lítillega breytingar, sem fram á er farið, og sjá, hvert er gildi þeirra, þegar til mergjar er brotið. Breytingarnar eru tvær, fækkun ráðherra og fækkun þinga. Það er undarlegt að sjá einmitt þessar breytingar samfara, því í rauninni ættu þær alls ekki að geta farið saman. Fækkun þinganna ætti að útiloka fækkun ráðherranna. Það væri nóg að hafa einn einvaldan mann milli árlegra þinga. Og áreiðanlega mun þjóðin sjálf, sem er yfir þinginu og stjórninni, ekki óska þess að leggja þannig þriggja manna völd í eins manns hendur. Það væri líka í rauninni gerræði við sjálfan sig.

Hv. flm. (MG) sagði, að löggjafarstarf þingsins væri ekki svo mikið, að þess vegna þyrfti á árlegum þingum að halda. Jeg get fallist á það að nokkru leyti líka, að unt væri að hafa þingin aðeins annaðhvert ár. En það yrði þá með því móti einu, að þingtíminn yrði að minsta kosti átta mánuðir. Því sannleikurinn er sá, að þingið hefir altaf staðið of stuttan tíma og þingmenn hafa aldrei að kalla fengið tíma nje tækifæri til þess að athuga málefnin eins vandlega og nauðsynlegt er og heimta ætti af samviskusömum og góðum löggjöfum frjáls og fullvalda ríkis. Þetta er bersýnilegt af því t. d., að stundum á aflíðandi þingtíma er dengt inn á dagskrá einum 16 málum í einu, og geta menn þá farið nærri um það, hversu gjörhugul og glöggskygn muni verið geta athugun hvers um sig. Þó að Cæsar og Hannibal legðust á eitt, gætu þeir ekki annað slíku, hvað þá við, slíkir sveinstaular, sem hjer erum saman komnir. Skattalögin síðustu eru líka gott dæmi þess, hvernig löggjöfin verður, þegar flaustra þarf af löngum lagabálkum, án þess að vita, hvernig þeir muni verka. Við því var búist, að þessi lög mundu gefa af sjer 800 þús. kr. alls, en þegar átti til að taka, gáfu þau af sjer 1400 þús. í Reykjavík einni, og hefir þó ekki verið tilgangur þeirra, sem lögin settu, að láta skattinn að svona langmestu leyti skella á Reykjavíkurbúum einum.

En hins vegar er það nokkurn veginn alveg víst, að lögin hefðu ekki getað gengið fram svona löguð, ef þingið hefði haft nægan og nauðsynlegan tíma til þess að athuga þau, svo sem sæmilegt og sjálfsagt var. En á átta mánuðum annaðhvert ár ætti að mega vinna sæmilega að löggjöfinni.

En svo er það einnig aðgætandi, að það eru ekki löggjafarstörfin ein, sem hjer koma til greina. Hjer á þingi er í rauninni mest talað um fjármálin, bæði um sparnað og eyðslu, um sparnað fyrir kjósendur og eyðslu fyrir sjálfa sig. Reynslan hefir þegar sýnt það áður, að það var ómögulegt að gera fastar og ákveðnar áætlanir um tekjur og gjöld landsins fyrir tvö ár í einu; það hefir reynst nógu erfitt fyrir eitt ár, eins og fjáraukalögin sýna. Þó hefir nú verið að smáfást festa undir fæturna. Og auðvitað á Alþingi að ráða þessu, en ekki stjórnin, og þess vegna er nauðsynlegt, fjármálanna vegna, að hafa þingið sem oftast, þó löggjöfin heimti það kannske ekki árlega. En með háttalagi eins og þessu, sem hjer er farið fram á, er þingið í rauninni sett af, og þetta er í sjálfu sjer brot á stjórnskipulagi landsins og óleyfileg framkvæmd á því, þar sem í rauninni er verið að hverfa aftur undir einveldið.

Háttv. flm. (MG) hjelt því einnig fram, að einmitt nú væri hentugasti tími til breytinga á stjórnarskránni, þar sem engra aukakosninga þyrfti vegna aðalkosninganna, sem í hönd fara. En þetta er áreiðanlega misskilningur. Þið skuluð sanna til, góðir menn, að ef nú á að fara að brjóta upp á stjórnarskrárbreytingu, þá kostar það að minsta kosti 6 ára nýja baráttu og deilur. Og það er ekki sparnaður, eins og sparnaðurinn að þessu yrði yfirleitt lítill, þó honum sje auðvitað hampað framan í kjósendurna. Það er orðin þingvenja. En jeg geri það ekki. Jeg fer mína beinu braut, og jeg mun standa á móti þessari breytingu, af því að hún er ekki til sparðaðar, ekki til bóta fyrir löggjafarstarfsemina, ekki fjármálastjórnina og ekki framkvæmdastjórnina, en er þvert á móti röng framkvæmd á stjórnskipulagi þjóðarinnar og tilraun til þess að rýra vald Alþingis, en auka einveldi einstakra stjórnarherra í staðinn.