01.05.1924
Neðri deild: 60. fundur, 36. löggjafarþing.
Sjá dálk 2075 í B-deild Alþingistíðinda. (1496)

29. mál, hæstiréttur

Björn Líndal:

Jeg lýsti yfir því við 2. umr., að jeg væri mótfallinn frv. þessu, og endurtek það. Þrátt fyrir það, að jeg hefi komið fram með brtt. við frv., skal jeg lýsa yfir því, að jeg kýs heldur, að frv. verði felt en að brtt. mín verði samþykt. Og jeg get vel gert það hv. þm. Str. (TrÞ) til geðs, að viðurkenna þetta, enda þótt jeg viti vel, að tilgangur flestra þeirra, er hjer eiga brtt., er alls ekki sá, að spilla fyrir frv. En jeg veit, að tilgangur hv. þm. Str. er sá, að hleypa með framkomu sinni í þessu máli eldi og ófriði inn í deildina, enda er hjer ágætt tækifæri til þess.

Jeg skal fúslega játa það, að jeg er svo mikill Íhaldsmaður, að jeg vil ekki nema lög úr gildi án þess að fá önnur betri í staðinn. Jeg efast um, að hv. deildarmenn geri sjer það ljóst, hvílíkur vandi er að dæma rjett. Rjettdæmi er, að mínum dómi, því erfiðara, sem þjóðfjelagið er minna. Þar, sem hver þekkir annan, hlýtur næstum hin persónulega viðkynning að hafa ósjálfráð áhrif á dómendur, og stundum geta þau áhrif verið þveröfug við það, sem líklegast kann að þykja. Jeg segi þetta engum til lasts, heldur aðeins til að vekja athygli á því. (Kröfugangan fer framhjá með lúðraþyt og söng; þingmenn þyrpast út að gluggunum). Ef menn ætla sjer að hlusta á söng sósíalistanna, get jeg gjarnan gefið þeim hlje til þess. (Stutt hlje.).

Hv. 2. þm. Árn. (JörB) var að gera lítið úr brtt. 464. og hygg jeg, að það hafi stafað af því, að hann hefir ekki kynt sjer málið nægilega. Í 37. gr. er ákveðið, að útdráttur úr undirrjettardómsgerðunum og eitt eintak af þeim skuli hafa legið frammi á hálfan mánuð áður en dómar fara fram, enda er óhjákvæmilegt að kynna sjer dómsgerðir undirrjettarins. Þær verða altaf aðalgrundvöllurinn undir dómunum.

Þá kem jeg að brtt. á þskj. 501, og get hvorki verið sammála hæstv. forsrh. (JM) nje öðrum, er halda því fram, að hún sje þýðingarlaus. Þótt hún hafi litla praktiska þýðingu, og jafnvel enga, þá er hún ekki þýðingarlaus fyrir sóma þings og þjóðar. Það er algerlega ósæmilegur formgalli, að í einni grein laganna sje gert ráð fyrir fleiri en 3 dómendum, en ákveðið í annari grein, að þeir skuli aðeins vera þrír. Hv. þm. Str. sagði, að þessu mætti breyta á næsta þingi. Jeg held, að þá mætti alveg eins vel bíða með að breyta hæstarjettarlögunum til næsta þings, enda sparast ekkert við breytinguna þangað til. Hann talaði um traust og vantraust á dómurunum. Jeg fyrir mitt leyti treysti öllum völdum heiðursmönnum til þess að vilja dæma rjett, en jeg treysti 5 völdum mönnum betur en 3 til þess að geta dæmt rjett.

Annað atriði kemur hjer og til greina, og drap hv. 3. þm. Reykv. (JakM) á það. Hann gat um, að þessi rjettarstofnun væri ekki aðeins fyrir Íslendinga, heldur og fyrir útlendinga. Jeg held, að ekki sje gerlegt að gera sjer hálfgerðan leik að því að rýra meira traust þeirra á íslensku rjettarfari, og eru dæmin deginum ljósari um það, að það má ekki minna vera en nú er.

Í hinum frægu steinolíusamningum, sem hv. 2. þm. Rang. (KlJ) er svo hrifinn af, og sjálfsagt hv. þm. Str. líka, er svo ákveðið, að enskir dómstólar skeri úr ágreiningsatriðum milli íslenska ríkisins og þessa enska einokunarfjelags. Þetta sýnir, að annaðhvort hefir verið slælega gengið fram við samningana af hálfu okkar Íslendinga eða að traust útlendinga á íslenskum dómstólum er ekki of mikið.

Og að lokum skal jeg taka eitt fram. Mjer er ekki sama um sóma lands og þjóðar. Jeg hefi haldið því fram, að ekki hafi verið nauðsynlegt að flytja hæstarjett inn í landið þegar það var gert, en úr því, sem komið er, sje jeg ekki annað en að fækkun dómara þar sje hin mesta vanvirða fyrir land og lýð, án þess að við það sparist nokkuð, sem teljandi sje.