02.04.1924
Neðri deild: 40. fundur, 36. löggjafarþing.
Sjá dálk 609 í B-deild Alþingistíðinda. (184)

1. mál, fjárlög 1925

Jón Baldvinsson:

Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir nú talað langt mál um tillögur sínar um landhelgissjóðinn og niðurfelling prentunar á umræðuparti Alþingistíðindanna. Var þess að vænta, að hann þættist þurfa að verja þær, en játaði þó, að þær myndu ekki verða látnar ganga fram, enda er víst enginn nema hæstv. fjrh. og þeir, sem telja sjer skylt að hafa hann í forsvari, sem geta látið sjer detta í hug að breyta almennum lögum með fjárlagaákvæði.

Eftir því, sem hæstv. fjrh. ljet um mælt í ræðu sinni, þá virðist sem hann hafi lesið lögin um landhelgissjóð frá 1913, og eftir þeim lögum gæti till. hans ef til vill staðist. En það getur hún ekki eftir lögunum frá 1915, sem hann virðist ekki hafa kynt sjer. Og hvort sem um nýmæli í lögum er að ræða eða breyting á eldri lögum, þá fer meðferð sem þessi beinlínis í bága við þingsköpin. Jeg hefi farið allnákvæmlega gegnum umræðurnar um lögin um stofnun landhelgissjóðsins og breytinguna á þeim, og kemur sá tilgangur alstaðar skýrt í ljós, að geyma skuli sjóðinn þar til skip verði keypt, sem taki að sjer strandvarnirnar. Og önnur skipun verður ekki á þessu gerð, nema með breytingu á lögunum, sem þá verður að fara fram á þann venjulega hátt, þegar lögum er breytt.

Hæstv. fjrh. vitnaði til sjávarútvegsnefndar og taldi hana vera á sama máli og sig í þessu efni. Og það er satt, að þegar þetta mál var þar rætt, þá bar það meðal annars á góma, hvort ekki væri rjett að taka máske eitthvað af vöxtum landhelgissjóðs til strandvarnanna. En jeg benti á, að það væri ekki heimilt samkvæmt gildandi lögum. Við þetta hygg jeg, að hv. samnefndarmenn mínir kannist. Það, sem enn styður þetta, er, að í frv., sem fram er komið um breytingu á landhelgissjóðslögunum, er gert ráð fyrir að breyta lögunum til þess einmitt, að fjárveitingavaldið geti ákveðið, að eitthvað af sjóðnum verði látið ganga til landhelgisvarnanna.

Öllu skýrari og ótvíræðari var játning hæstv. fjrh. viðvíkjandi hinni till., um að fella niður prentun á umræðuparti Þingtíðindanna. Í lok ræðu sinnar gekk hann út frá því, að þessari till. yrði vísað frá, þar sem frv. um sama efni hefði áður verið felt. En varnir þær, sem hann bar fram, voru auðvitað eingöngu til að sýnast og breiða yfir þetta frumhlaup, sem hann hefir með þessu gert sig sekan í gagnvart þingsköpunum og gildandi lögum. Hann kvað mig ekki bæran að dæma um, hvað stjórnin áliti vantraust eða ekki. Má af því ráða, að hann telji þetta ekki vera svo mikið mál, að hann finni ástæðu til að segja af sjer vegna þess. En annarsstaðar er þó venjan sú, að stjórnirnar telja sjer skylt að segja af sjer, ef stórmál, sem þær bera fram, eru feld. Og hjer er vissulega um stórmál að ræða, og mætti því ætla, að það væri fráfararsök, ef hv. Nd. feldi málið fyrir honum. Nú sje jeg, að hann ætlar þó að sitja þrátt fyrir alt, og var gott, að honum gafst tækifæri til að lýsa þessu yfir.

Þá mintist hann enn á lofsamleg orð, sem staðið höfðu um mig í Alþýðublaðinu. Það er satt, að minn flokkur hefir traust á mjer. Og þó að blaðið telji mig geta ráðið allmiklu, ef jeg fengi frið til þess, og telji mig margra manna maka, þá hefir hæstv. fjrh. fundið ráð á móti; hann hefir lýst einum flokksmanna sinna svo, að hann sje 7 manna maki, og ef líkt er um aðra í Íhaldsflokknum, sem eru 20, og ef hver þeirra er 7 manna maki, þá verður það 7 sinnum 20, eða 140, og stenst jeg þá líklega ekki gegn slíku liði.

Þá komst hæstv. ráðherra í klípu út af orðum mínum um Þorstein Gíslason. En þar tók jeg aðeins upp nokkur lofsamleg ummæli, sem hv. þm. Ak. (BL) hafði um þennan mann. Og jeg ljet í ljós undrun mína yfir því, hvert kapp Morgunblaðsliðið hefði lagt á að losna við hann, þennan „heiðarlegasta blaðamann á Íslandi.“ Þykir mjer ólíklegt, að Íhaldsflokkurinn hafi ekki ráðið þar nokkru um. Hinn nýi ritstjóri blaðsins er, eins og kunnugt er, einn af helstu mönnum flokksins, enda hefir blaðið mjög reynt að styðja þessa stjórn til valda, og þá ekki hvað síst hæstv. fjrh., og flytur nú eftir hann hina frægu ræðu, sem hann var löngu búinn að boða og hefir gengið svo lengi með. Ummæli mín voru því alt annað en tilefnislaus. En svo mikið kapp var lagt á að reka Þorstein Gíslason frá blaðinu, að ekki mátti bíða með það þann tíma út, sem hann var ráðinn við blaðið, eða til 1. júní, heldur var hann látinn fara strax. Skiljanlegra mun þetta máske þykja, fyrst hann er af stuðningsmönnum blaðsins talinn vera heiðarlegasti blaðamaðurinn á Íslandi. Þeir hafi ekki kært sig um að hafa slíkan mann í sinni þjónustu og viljað vinna til þess að greiða honum stórfje, til þess að losna sem fyrst við hann.

Háttv. þm. Barð. (HK) er ekki viðstaddur, enda er það sama. Hann sagðist engar árásir hafa gert á fyrv. stjórnir, heldur aðeins vítt þær út af landhelgissjóðnum. Jeg finn ekki mikinn mun á því, hvort hann hefir farið með ávítur eða árásir, og mjög hörð ummæli hafði hann um fyrv. fjármálaráðherra (Magnús Jónsson) út af þessu máli, og var það eitt skæðasta vopn hans í kosningabaráttunni í haust, eftir því sem sagt var. (HK: Sumir telja lygina sannleika).

Hv. þm. (HK) misskildi auðsjáanlega það, sem jeg sagði um Stjórnartíðindin, sem ekki fundust, því jeg átti ekki, eins og hann vissi vel, við skrifstofustjóra eða aðra í skrifstofu Alþingis. Er hv. þm. ekki svo skyni skroppinn, að hann viti ekki vel, við hvað jeg átti og hvert skeytinu var beint.

Viðvíkjandi því, sem jeg sagði um Þorstein Gíslason, get jeg vitnað til þess, sem jeg svaraði hæstv. fjrh. Getur vel verið, að hv. þm. vilji telja sig undan, en jeg hygg, að ætla megi, að Íhaldsflokkurinn, sem kvað vera svo einstaklega samhentur, eigi þar óskorað mál. Og ekki verður um það deilt, að málgagn það, sem Þorsteini Gíslasyni hefir verið vikið frá, hefir verið og er aðalmálgagn þess flokks, og jeg býst ekki við, að þeir kæri sig um að fara að afneita því nú.