15.03.1924
Neðri deild: 24. fundur, 36. löggjafarþing.
Sjá dálk 1280 í C-deild Alþingistíðinda. (2772)

79. mál, sparisjóðir

Jón Sigurðsson:

Jeg vildi ekki láta þetta frv. fara svo til 2. umr., að jeg hefði ekki gert við það nokkrar aths., sem væntanleg nefnd geti tekið til athugunar.

Þungamiðja frv. er að breyta sparisjóðunum þannig, að þeir verði einskonar fasteignaveðbankar. Í því er tekið fram, að 2/3 af innistæðu sparisjóðanna skuli bundinn í fasteignalánum, veðskulda- og ríkisskuldabrjefum. Nú er því svo háttað, að margar jarðir eru bundnar veðdeildinni, og sennilega ennþá fleiri Ræktunarsjóðnum, og síðast en ekki síst má geta þess, sem betur fer, að margir bændur þurfa ekki að binda fasteignir sínar veðböndum. Þetta ákvæði frv. getur því auðveldlega orðið til þess, að sparisjóðirnir geti ekki komið út fje sínu, en verði að sitja með það vaxtalaust eða senda það burtu í bankana, þótt stórmikil þörf væri í hjeraðinu fyrir peningana, með öðrum lánskjörum.

— Hjer er því hvorttveggja í senn verið að gera sparisjóðunum, en þó enn frekar Viðkomandi hjeraðsbúum, stórógagn. Það er því meira en vafasamt, að þetta ákvæði 13. gr. sje til bóta.

Í sambandi við þetta er ástæða til að taka til athugunar aðra spurningu, sem fyrir liggur. Er rjett að sníða sparisjóðunum með lagaákvæðum svo þröngan stakk, að þeir geti ekki hjálpað almennri viðskiftaþörf hjeraðsbúa? Hingað til hafa sparisjóðirnir í nokkrum hjeruðum vaxið jafnt og þjett, jafnhliða reksturfjárþörf almennings, og hafa því getað bætt úr nauðsynlegum fjárþörfum hjeraðsbúa, og á þann hátt stutt að jöfnum og eðlilegum framförum, en það er meira en sagt verður um sum nýlegri bankaútibúin, sem hafa orðið til að steypa heilum hjeruðum í skuldafen. Ef nú yrði breytt svo til, að sparisjóðirnir yrðu nokkurskonar fasteignabankar, þá væri þessi viðleitni þeirra um leið stórlömuð. Það myndi reynast svo, að þegar menn sjá, að sparisjóðirnir geta aðeins hjálpað á þennan eina veg, þá snúa menn bakinu við sparisjóðunum og heimta, að sett verði á stofn ný bankaútibú og sparisjóðunum steypt saman við útibúin. Jeg tel þetta illa farið, enda mun það hafa reynst fremur illa, er hjeruðin kasta frá sjer varasjóðum sparisjóðanna í bankaútibúin og þar með allri von um að hafa peningastofnun innan hjeraðs, er beri sjerstaklega fyrir brjósti hagi og framfarir hjeraðsins. Þetta sýnist mjer að muni verða ein af afleiðingum frv., með öðrum orðum, að kyrkja þennan vísi til banka, sem ýms hjeruð hafa nú komið á fót hjá sjer.

Þá talaði hv. frsm. (MT) um starfsemi sparisjóða á síðustu árum og um ógætilegar lánveitingar þeirra og skakkaföll af lánum, en þetta hefir svo óvíða komið fyrir, að sparisjóður hafi ekki kunnað sjer hóf og sokkið í skuldir, að telja má nálega einsdæmi hjer með sparisjóð Árnessýslu, sem frsm. mun hafa haft í huga. Er og vonandi, að þeim lærist það af reynslunni að fara nægilega varlega í sakirnar hjer eftir, þótt ekki sje gripið til slíkra örþrifaráða sem hjer er gert ráð fyrir.

Háttv. flm. (MT) talaði um sparisjóðsstjórnirnar sem braskara, og að sparisjóðirnir væru okurholur. Þessu mótmæli jeg sem algerlega röngum áburði yfirleitt, því þótt miklar misfellur hafi orðið á stjórn og rekstri eins sparisjóðs, gefur það flm. engan rjett til að fara svo þungum orðum um stjórnir sparisjóða alment. Þvert á móti held jeg því fram, að stjórnendur sparisjóðanna eigi lof en ekki ámæli skilið í þessum efnum.

Að endingu skal jeg taka það fram, að jeg sje ekki betur en að þing og stjórn hafi nú gengið sæmilega frá því að tryggja sparisjóðina enn betur en verið hefir, með því að skipa eftirlitsmann með bönkum og sparisjóðum. Ætti því síður að vera þörf á að grípa til slíkra örþrifaráða sem hjer er um að ræða.