13.03.1925
Neðri deild: 32. fundur, 37. löggjafarþing.
Sjá dálk 428 í C-deild Alþingistíðinda. (2484)

7. mál, sjúkratryggingar

Atvinnumálaráðherra (MG):

Mjer þykir hv. allshn. hafa tekið frv. þessu heldur þunglega. Reyndar skildi jeg hv. frsm. (BSt) svo, að hv. nefnd teldi frv. í raun og veru ekki eins fráleitt og mjer fanst gefið í skyn í nál. hennar á þskj. 153.

Jeg get gengið inn á það með hv. nefnd, að ekki er nema eðlilegt, að slíkt mál verði borið undir álit sýslunefnda og bæjarstjórna og hefi því ekkert á móti þeirri till. hv. nefndar út af fyrir sig. En þá er þess að vænta, að málið verði flutt fyrir almenningi hlutdrægnislaust og rjett skýrt frá efni þessa frv. Veltur þar á miklu, hvernig hv. þm. flytja málið fyrir kjósendum sínum.

Jeg fyrir mitt leyti get alls ekki fallist á, að í brjefi stjórnar Berklavarnafjelags Íslands, sem hv. frsm. (BSt) gat um, sje óhlutdrægur málflutningur, og vegna þess, að hv. nefnd segist, í nál. sínu, vera samdóma þessu brjefi í flestum atriðum, þá átti jeg von á því, að hún tæki harðari tökum á frv. en hún þó hefir gert í dagskrártillögu sinni. Þegar í brjefinu segir, að frv. sje bæði hættulegt og ósanngjarnt, þá skyldi maður halda, að hv. nefnd, sem virðist samþykk þessum ummælum, vildi ekki hafa margar sveiflur á málinu, heldur leggja til, að frv. yrði felt þegar í stað. En þó er það nú svo, að enda þótt hv. nefnd virðist því samþykk, að frv. sje bæði ósanngjarnt og hættulegt, þá vill hún vísa því til umsagnar sýslunefnda og bæjarstjórna um land alt. Mjer finst dálítið ósamræmi fólgið í þessu, því hvað á málið eiginlega að gera til sýslunefnda og bæjarstjórna, ef það er í sjálfu sjer svo fráleitt sem í brjefinu segir? Enginn þarf að ætla, að sýslunefndir eða bæjarstjórnir fari að semja ný frv. um þessi efni. Þær geta ekki annað en látið uppi álit sitt á frv., eins og það verður sent þeim til umsagnar. Jeg verð því að leyfa mjer að líta svo á, að enda þótt orð hafi fallið þannig í nál., þá sje hv. nefnd í rauninni þeirrar skoðunar, að ofmælt sje í brjefi Berklavarnafjelagsins, því annars verður niðurstaða hennar að mestu leyti gagnstæð forsendunum.

Í dagskrártill. hv. nefndar segir, að málið skuli sent sýslunefndum og bæjarstjórnum til umsagnar og skuli það síðan undirbúið og lagt fyrir næsta þing. Jeg vil benda hv. deild á, að þetta er ómögulegt.

Sýslunefndafundir eru sumstaðar þegar afstaðnir, sumstaðar standa þeir yfir þessa dagana og verða alstaðar haldnir svo snemma ársins, að engin tök verða á því, að fá álit þeirra á þessu máli í ár, eða fyrir næsta Alþingi. Þetta tvent, að undirbúa málið á ný fyrir næsta þing og hafa hliðsjón af umsögn sýslunefndanna við þann undirbúning, er því ekki hægt að sameina.

Ef þessi leið verður farin, sem jeg þykist vita að verði ofan á, úr því að hv. nefnd leggur einróma til, að svo verði gert, þá kostar það, að málið verður að bíða næstu tvö árin.

Í brjefi stjórnar Berklavarnafjel. er mikið gert úr því, að í frv. sje um nefskatt að ræða. Það er að vísu satt, að svo er að formi til, en heldur ekki meira, vegna þess, að efnaðri mennirnir eiga að sitja á hakanum, eiga ekki að fá greiddan styrk úr sjóðunum, nema nægilegt fje sje fyrir hendi. Þeir, sem efnaminni eru, eiga að ganga fyrir samkv. frv. Reynslan mun því verða sú, að þeir, sem meiri hafa efnin, leggja á þennan hátt fram fje til styrktar hinum fátækari í veikindum þeirra. Það er því ekkert annað en útúrsnúningur, þegar sagt er, að skatturinn samkv. frv. sje eingöngu beinn nefskattur. Auk þess má gæta þess, að ríkissjóði er ætlað að leggja 200 þús. kr. árlega til sjúkratryggingsjóðanna, og er það ekkert smáræði.

Náttúrlega má gera frv. óvinsælt meðal almennings, með því að skýra það svo, að það feli í sjer nefskatt. En þetta er bara ekki rjett. Reyndar má e. t. v. segja, að skatturinn sje að forminu til lagður á sem nefskattur, en í raun og veru verður hann skattur frá þeim, sem efnaðri eru, til hinna fátækari, a. m. k. verður þetta svo á meðan sjóðirnir eru að vaxa. Jeg læt mjer því í ljettu rúmi liggja, þó að menn kalli þetta skattafrv. Það er ekki skattafrv. Það er frv., sem miðar að því, að safnað verði fje í sjóði, sem tryggi menn, fyrst og fremst hina efnaminni, gegn veikindum.

Við eigum ýmsa sjóði, sem safnað hefir verið með framlögum allra landsmanna, og þegar hafa komið að miklu liði, þó að þeir sjeu ekki gamlir. Þarf jeg ekki annað en minna á ellistyrktarsjóðina, Landhelgissjóðinn og Bjargráðasjóðinn. Tveir hinir síðartöldu eru ekki nema kringum 10 ára gamlir og eru þó farnir að gera stórmikið gagn. Eins og kunnugt er, er hjer á ferðinni frv. um að kaupa strandvarnaskip fyrir fje það, sem safnast hefir í Landhelgissjóðinn á einum 10 árum. Sömuleiðis liggur fyrir þinginu annað frv. um að verja fje úr Bjargráðasjóði öðruvísi en gert hefir verið hingað til, af því að þeim sjóði er vaxinn svo fiskur um hrygg, þótt ungur sje, að menn álíta, að hann geti þegar komið að töluverðu gagni.

Nú er það meiningin samkv. frv. þessu, að leggja árlega fyrir a. m. k. 50 þús. kr. af tekjum sjúkratryggingasjóðanna. Og sú kemur tíð, að þessir varasjóðir koma að liði, þó að jeg þykist vita, að það verði ekki fyrstu árin. Eftir 10 ár verða þeir orðnir 1/2 miljón, þó að vextir og vaxtavextir sjeu ekki reiknaðir, og eftir svo sem 14 ár verða þeir orðnir 1 miljón og þá munu þeir vissulega verða að miklu gagni og halda þó áfram að vaxa. Það er þessvegna alrangt, að kalla frv. þetta skattafrv.

Hv. nefnd segir, að hjer sje í rauninni um mikið mál og gott að ræða, sem hrinda beri í framkvæmd í framtíðinni. En hvernig á að taka á þessu máli, ef ekki einmitt með því að prófa sig áfram með lítilli byrjun í fyrstu? Getur hv. nefnd sagt, hve mikinn skatt þurfi að leggja á árlega, ef um almennar sjúkratryggingar væri að ræða? Um það vantar allar skýrslur. Ef við því ekki byrjum smátt og fetum okkur áfram í máli þessu, þá er hætt við, að framkvæmd þessi kunni að dragast ærið lengi, en á þeim tíma gætum við verið búnir að safna allálitlegum sjóðum, án þess að landsmönnum væri verulega þungbært.

Það er rjett, að frv. þetta fer ekki fram á fullkomlega almennar sjúkratryggingar. Þess gat jeg líka við 1. umr., og þá tók jeg það fram, að hjer á landi vantaði allan grundvöll, sem hægt væri að byggja á, hversu há iðgjöldin skuli vera, ef um slíkar almennar tryggingar er að ræða.

Þegar stjórn Berklavarnarfjel. segir, að frv. sje eingöngu til styrktar fyrir ríkissjóð, þá er sannleikanum freklega snúið við. Það er ýmislegt fleira í brjefi Berklavarnafjelagsins, sem ástæða væri að gera athugasemd við, en til þess er ekki tími nú. Það er algerlega rangt, að Alþingi og stjórn sjeu sjúkratryggingarnar ekkert alvörumál. Þetta frv. er einmitt mikil tilraun í þá átt, að koma skipulagi á það mál, svo að við megi hlíta.

Og jeg verð að segja það um Berklavarnafjelagið, sem að því er jeg best veit er nýstofnað, að það talar með nokkuð miklum myndugleik við þing og stjórn, og jeg leyfi mjer að segja, að ennþá hefir það ekki gert neitt, sem rjettlætir það, að fjelagið talar hjer eins og allur vandinn hvíli á herðum þess. Fjelagið gerir sjálfsagt gagn, en trúað gæti jeg því, að ríkið þyrfti að leggja því fje og lítið yrði um framlög annarsstaðar frá.

Það var sagt af frsm., að frv. væri beinlínis skattafrv. Það er það að sumu leyti og sumu leyti ekki. Það fjallar um stofnun sjóða til þess að standast kostnað af veikindum, með svipuðum hætti og á sjer stað um sjúkrasamlög. Það er einhliða skoðað, ef ekki er á annað litið en skattinn, sem frv. fer fram á.

Frsm. (BSt) fann því það til foráttu, að það væri enginn sparnaður fyrir þjóðina. En jeg spyr: Eru sjúkratryggingar yfirleitt sparnaður fyrir þjóðina? Sá kostnaður, sem af þeim leiðir, hlýtur einhversstaðar að koma niður, og hvar sem hann er tekinn, er ekki hægt að ræða um sparnað fyrir þjóðina í heild. Þá fyrst væri um sparnað að ræða, ef unt væri að gera þær ráðstafanir, sem drægju til muna úr sjúkdómum. Frsm. hjelt, að lítill afgangur yrði, þegar kostnaðurinn við styrk til berklaveikra væri tekinn frá. Jeg býst við því, fyrst í stað. En sú kemur tíð, að sjóðunum vex fiskur um hrygg og mikill afgangur verður, og það meira að segja í tíð núlifandi manna. Og frá mínu sjónarmiði er þetta það langbesta, sem hægt er að gera, að stofna sjóð, sem komið gæti eftirkomendum okkar að ómetanlegu gagni.

Það má vel vera, að berklavarnir sjeu hugsaðar sem sóttvarnir. En í framkvæmdinni er það svo, að mest er hugsað um að lækna sjúka. Jeg veit frá mörgum læknum, að þeir líta svo á, að til bóta yrði að samþykkja frv., og að það mundi á engan hátt skaða berklavarnir í landinu. Og jeg vil benda á, að margir sjúklingar liggja á landsins kostnað að nauðsynjalausu, af því að vottorð frá læknum og hreppsnefndum liggja fyrir, en ekki eru tök á að kynna sjer, hvort rjett er skýrt frá efnahag eða sjúkdómsástandi. Hefðu sýslunefndir og bæjarstjórnir þetta með höndum, í stað þess, að nú er það stjórnarráðið, þá mundi það sýna sig, að kostnaðurinn færi minkandi, vegna skarpara eftirlits kunnugra manna.

Frsm. sagði, að frv. næði ekki tilgangi sínum, en það er ekki rjett til orða tekið. Hann leggur annað í frv. en jeg. Mjer hefir aldrei dottið í hug að segja, að sjóðirnir gætu greitt allan sjúkrakostnað í landinu fyrsta kastið. En þeir fara vaxandi, móti því tjáir ekki að mæla.

Jeg held, að ekkert sje á móti því, að senda sýslunefndum og bæjarstjórnum málið til umsagnar. í svörum þeirra mundu koma fram einhver ákveðin gögn, sem hægt væri að byggja á. Og jeg get vel ímyndað mjer, að mörg sýslunefnd og bæjarstjórn mundi hugsa sig vel um, áður en hún hafnaði frv., því að berklavarnalögin leggja það farg á marga sýslusjóði, að fullerfitt reynist að valda.

Í þessu brjefi frá Berklavarnafjelaginu er mikið talað um, hvílíkur skaði það sje, ef 14. gr. berklavarnalaganna falli niður. En jeg verð að segja, að einmitt þessi 14. gr. er einhver hin erfiðasta í framkvæmd í allri löggjöf vorri. í henni er svo fyrir mælt, að þeir skuli styrks njóta og ókeypis legu, sem ætla megi, að bíði mikið efnalegt tjón af berklalegu sinni. Jeg vildi biðja hv. þingdeild að athuga þetta vel. Og þess má geta, að þegar lög þessi voru samþykt, þá var mörgum þessi grein þyrnir í augum, sakir kostnaðar. En sá, sem samdi frv. til berklavarnalaganna, hinn sami, sem nú hefir ritað undir brjef Berklavarnafjelagsins, hann vill af eðlilegum ástæðum halda í frv. sitt, en útreikningar hans á kostnaðinum hafa ekki staðist.

Að síðustu vil jeg aðeins segja hv. nefnd það, að þótt jeg geti gengið að því, að frv. sje sent til umsagnar sýslunefnda og bæjarstjórna, þá er jeg óánægður yfir því, að nefndin hefir látið fylgja frv. ónotaleg ummæli, sem hætt er við, að hafi áhrif á dóm sýslunefnda. Aftur á móti hefir hv. nefnd ekki bent á neinar nýjar leiðir, og verður því ekki annað sjeð en að hún ætli að sækja alt vit í sýslunefndir og bæjarstjórnir, og jeg er þess fullviss, að þær muni taka á málinu með skilningi, og víst er það, að minna af viti leggja þær ekki til málsins en hv. nefnd hefir gert.