28.02.1925
Neðri deild: 22. fundur, 37. löggjafarþing.
Sjá dálk 974 í C-deild Alþingistíðinda. (2811)

37. mál, bæjarstjórn í Hafnarfirði

Frsm. meirihl. (Jón Baldvinsson):

Jeg hafði búist við meiri umr. um þetta mál. En úr því sem komið er skal jeg þó ekki vekja neinar frekari deilur. Það er ekki alveg rjett hjá hv. 1. þm. Árn. (MT), að skoðanamunur okkar sje lítill í þessu máli, þvert á móti. Það er mikill munur á frv. eins og það er og brtt. hans. Eftir henni er ekki hægt að leggja útsvar á neina aðkomumenn í Hafnarfirði. Jeg get ekki skilið brtt. hans öðruvísi en svo, að allir þeir, sem eru skráðir á skip, sem gert er út í Hafnarfirði, og eiga lögheimili annarsstaðar, skuli vera lausir við útsvarsskyldu þar. — Hv. þm. (MT) tók það rjettilega fram, að það væri betra, að það sæist greinilega af lögunum sjálfum, við hvað væri átt. Jeg tók það fram í gær, hversvegna þetta væri orðað svona í frv., og jeg álít rjettast að samþykkja það eins og það er orðað, þó jeg játi, að það er tæpast nógu greinilegt; en því er rjett, að það komi greinilega fram, að frv. er samþ. með þeim skilningi, sem nefndin og flm. hafa lýst.

Hv. 1. þm. Árn. (MT) vildi halda því fram, að „fast aðsetur“ þýddi sama og lögheimili í sveitarstjórnarlögunum. En þó svo hafi verið í upphafi, þá hefir sú merking ruglast við seinni breytingar á sveitarstjórnarlögunum. A. m. k. eru þau víða framkvæmd þannig, að útsvar er lagt á menn, sem stunda atvinnu þriggja mánaða tíma eða lengur á einhverjum stað. Mun þetta tíðkast í öllum sýslum landsins. Jeg hefi spurt marga hv. þm. um þetta, og mikill meirihl. þeirra hefir sagt mjer, að það væri venjulega miðað við 3 mánuði, sumir, að þetta væri ekki tíðkað, eða lítið, og aðrir, að miðað væri við 6 mánuði. En það má einu gilda. Ef ekki er löglegt að leggja á 3 mánaða atvinnu, þá er jafnólöglegt að leggja á 6 mánaða atvinnu, að öðru jöfnu. Á þessu, og eins á umræðum þeim, sem urðu hjer í fyrra í sambandi við breytingu á lögum um bæjargjöld í Reykjavík, og fleiri slíkum umræðum hjer á þingi á síðari árum, má sjá, að skilningur manna á því, hvað „fast aðsetur“ í lögunum þýði, er á reiki. Það er líka talsvert á reiki, hvað menn meina með þessu að „stunda atvinnu“. Slíkt er skiljanlegt, því að áður fyr var ekki mikill munur á útvegsmanninum, sem var formaður, og hásetum hans. En nú er öðru máli að gegna, þegar einstakir menn eiga heila flota af allstórum bátum víðsvegar við land. — Hv. 1. þm. Árn. (MT) sagði, að löggjöf kaupstaðanna í þessu efni væri að fjarlægjast löggjöf sveitanna. En jeg vil benda honum á, að það eru ekki kaupstaðirnir, sem komið hafa af stað þessu kapphlaupi um útsvarsskyldu manna. Það eru fulltrúar sveitanna, sem hafa verið að ámálga slíkt á hverju þingi að kalla. Og síðast á þingi 1922 voru samþykt lög um þetta, og var það gert að miklu kappsmáli af fulltrúum sveitanna. Var þar farið í mjög svo smásmuglegan eltingaleik í þessu efni, svo sem að heimila álögur á menn, sem kynnu að bregða sjer upp í sveit til þess að bregða laxastöng í á, o. s. frv. Sveitirnar hafa hafið eltingaleikinn, og kaupstaðirnir hafa orðið að fylgja eftir, nauðugir viljugir. Þannig var reglugerðinni um bæjargjöld í Rvík frá 1872 ekki breytt fyr en í fyrra, og þá var í raun og veru ekki annað gert en að samræma hana við löggjöf sveitanna. Jeg álít þennan eltingaleik óheppilegan. En það eru sveitirnar, sem þröngvað hafa kaupstöðunum til að taka þátt í honum.

Hæstv. atvrh. (MG) tók í sama streng og taldi þessa heimild til útsvarsálagningar alt of víðtæka. Þessu hefi jeg því að svara, að þessi heimild er ekki víðtækari en sú, er sveitarfjelögin hafa fengið áður og koma kaupstaðar- og bæjarfjelögin seinna til með þetta. Það er að vísu satt, að Siglufjarðarbær mun hafa fengið slíka heimild nokkru fyr en önnur kauptún, en það breytir litlu í því, sem jeg nú hefi sagt. Og hvað viðvíkur frv. því, sem hæstv. ráðh. (MG) drap á og nú liggur fyrir Ed., um úrskurði í útsvarsmálum, er jeg alls eigi viss um, að hæstv. stjórn hafi þar fundið hina rjettu leið, þar sem verið er að gera upp á milli lögheimilis og atvinnuheimilis manna, eða milli sveita og kaupstaða. Hjer í grend við Reykjavík var orðið reglulegt skattskjól allmargra manna, sem reka hjer í bænum umfangsmikla atvinnu, en búa utan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur og hafa þannig sloppið við útsvar. Við þessu þarf að gera, svo að eigi verði stór rangindi úr, og jeg hygg, að umgetið stjfrv. í Ed. bæti á engan hátt úr þessu. Þetta frv. mun heldur eigi koma alment að gagni þeim mönnum, sem ræðir um í því frv., sem hjer liggur fyrir. Það kemur heldur ekki þeim mönnum að gagni, sem fara sveita og hjeraða á milli í atvinnuleit, t. d. til Siglufjarðar eða annara útgerðarstöðva. Jeg hygg, að þeir muni einskis gagns njóta af þessu frv. (MG: Nú, það þykir mjer skrítið.) Jú, það er ekkert skrítið við það; lögin eru að vísu, samkv. orðanna hljóðan, jöfn fyrir alla, en það eru sumir menn svo gerðir, og þeir eru margir í hóp þeirra manna, sem fara víða í alvinnuleit, að þeir nenna ekki að vera að eltast við að kæra til viðkomandi yfirvalda eða niðurjöfnunarnefnda, eða hvað það nú er, þó að þeir verði fyrir ósanngjarnri útsvarsálagningu hingað og þangað út um land, og máske á mörgum stöðum nær því í senn. Þetta eru að vísu ekki stórupphæðir, sjaldnast, en þessa menn munar ,um það samt. Þessvegna er jeg þeirrar skoðunar, að í framkvæmdinni verði þessi lagastafur aðeins til þess að lækka hæstu útsvörin, og þeir, sem búa í skattskjóli í grend við Reykjavík og annarsstaðar, þar sem því verður við komið, mundu hafa þessa mest not.

Hv. þm. N.-ísf. (JAJ) taldi útsvarsálagningar á vjelbátana ófærar og vildi afnema þær. En það er nú svo, að mörg bæjarfjelög verða að byggja fjárhag sinn að miklu leyti á þessum hlaupaatvinnurekstri, og verður því eigi komist hjá því, að leggja á þann atvinnurekstur. Jeg held því, að það sje rjett, að samþykkja þetta frv. eins og ofan á hefir orðið í nefndinni. Þó að till. hv. 1. þm. Árn. (MT) yrðu samþ., efast jeg um, að nokkur bót yrði að því; með því móti næðust að vísu útsvör af þeim, sem sjó stunda á þessum erlendu togurum frá Hafnarfirði, en af öðrum ekki.

Jeg sje ekkert á móti því, að öll þau lög, sem að þessum máluni lúta, yrðu endurskoðuð, og tekið til athugunar að samræma þessi ákvæði, og nægir mjer að skírskota til þess, sem jeg hefi áður sagt hjer í deildinni um þetta.