21.03.1925
Neðri deild: 39. fundur, 37. löggjafarþing.
Sjá dálk 343 í D-deild Alþingistíðinda. (3232)

98. mál, Krossanesmálið

Atvinnumálaráðherra (MG):

Umræðurnar eru nú orðnar nokkuð langar, og skal jeg því reyna að vera stuttorður. En ýms orð hafa fallið, sem jeg get ekki látið ósvarað.

Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að stjórnin gleddist yfir árásunum á sig í þessu máli og að hún vildi fá atkvæðagreiðslu um traust eða vantraust, en allir vissu, að hún hefði ekkert traust í þinginu. Jeg skil ekki, hvernig það getur farið saman, að traustlaus stjórn óski atkvæðagreiðslu um traust. Hv. þm. hefir því hjer skáldað svo ólíklega, að enginn trúir, en annars er það af minni hálfu viðurkent, að hann er vel skáldmæltur, þegar stjórnin á í hlut, en hversu margir trúa samsetningi hans, skal jeg láta ósagt.

Þá talaði hann um, að jeg hefði verið hissa á því, hvað hv. þm. Str. (TrÞ) var rólegur í gær. Það er alveg satt, og það gleður mig, hvað hann var rólegur, því að það er sönnun fyrir því, að hann þykist hafa ofmælt áður í blaði sínu, því að enginn efast um, að hv. þm. (TrÞ) finni meir til ábyrgðarinnar hjer á þingi en þegar hann skrifar í blað sitt.

Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að í þessari tillögu fælist ekki vantraust. En það er hræsni og ekkert annað. Segir hv. þm. Þetta eingöngu af því, að hann veit, að stjórnin hefir fult traust minst hálfrar deildarinnar og að það því er eina vonin til þess að fá till. samþ., að slá ryki í augu þingmanna um hið rjetta innihald, en þar sem það hefir komið greinilega fram í umræðunum, að um vantraust er að ræða, er þetta óþarfur skollaleikur hjá hv. þm. (JakM). Hann vjelar engan til þess að samþykkja till. með þessum yfirdrepskap. Hv. þm. gæti eins haldið því fram, að till. innihaldi traust til stjórnarinnar, eða kannske hann vilji halda því fram, að hún sje viðrini?

Hann var, sami hv. þm., að snúa út úr því, sem jeg sagði í gær, að engin stjórn gæti sætt sig við það að láta andstæðinga sína „diktera“ sjer, hvað hún ætti að gera. En jeg stend við það, sem jeg sagði þá, og viðhafði ekki þau orð, er hann hafði eftir mjer. Jeg stend við það, að ef stjórnin hefir farið rangt að í málinu, þá á hún að fara frá völdum. Og hin nýja stjórn getur þá rannsakað skjöl málsins. Þeim verður ekki stungið undir stól. Þau eru til.

Það er gefið, að mál þetta hjer í þinginu er rannsókn á stjórnina. (JakM: Það er gefið). Það er gott, að hv. þm. viðurkennir það. Nú held jeg því afdráttarlaust fram, að ekkert þing skipi rannsóknarnefnd á stjórn, sem meiri hlutinn hefir traust á. Þess vegna er hjer um það að ræða að reyna að koma fram grímuklæddu vantrausti, grímuklæddu af því að beint vantraust mundi ekki komast fram. Og hvað er það svo, sem á að nota sem grímu á þetta vantraust? Jú, það er æra útlends starfsbróður okkar. Hana á að eyðileggja, til þess að komast í höggfæri við stjórnina, þessa fylgislausu stjórn, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) kallaði svo. Þetta tel jeg blátt áfram óheiðarlega aðferð, og ódrengilegt er það að láta þinghelgina skýla sjer fyrir rjettmætri refsingu fyrir árásir á æru fjarstadds manns.

Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) mintist enn á almannaróminn. Jeg held því fram, að ef hann er til, þá sje hann myndaður af andstæðingablöðum. Blöð stjórnarinnar hafa lítið um þetta mál talað, af því að þau hafa talið það smámál, en hin blöðin hafa gert það að æsingamáli.

Annars er jeg ekki viss um, að neinn almannarómur sje til í þessu máli. Jeg veit, að á sameiginlegum þingmálafundi fyrir Múlasýslur, sem haldinn var á Egilsstöðum í vetur, var neitað að taka málið til meðferðar, og sama er mjer sagt að hafi orðið ofan á á þingmálafundi í Dalasýslu: (TrÞ: Bendir það á, að málið sje upplýst?). Já, það bendir á það, að almenningur þarfnast ekki frekari upplýsinga en hann hefir fengið. Og jeg veit það, að í mínu kjördæmi nefndi enginn maður þetta á fundum.

Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) var að tala um löggildingarskyld síldarmæliker. Jeg held, að þau sjeu ekki löggildingarskyld, en ef svo er, þykist jeg vera fyrsti atvinnumálaráðherra hjer á landi, sem hefi gert skylt mína í þessu efni, og það verður hann að játa, ef hann hefir nokkurn snefil af sanngirni.

Annars er nógu fróðlegt að rifja upp fyrir sjer gang þessa máls. Fyrst átti að hefja á hendur mjer mikla árás út af innflutningi verkamanna til Krossaness, en nú er sú árás slegin svo rækilega niður, að enginn nefnir þetta nema hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Því næst var því haldið fram, að ólöglegt hefði verið að löggilda 170 lítra mál. Nú eru allir horfnir frá því. Enginn treystist lengur að halda því fram. En þá er það fundið upp, að það hafi átt að höfða sakamál á hendur framkvæmdarstjóranum, því að umfram alt mátti ekki láta árásina verða að engu, svo að nú er það æra framkvæmdarstjórans í Krossanesi, sem hv. andstæðingar ætla að brytja niður og hafa í atkvæðabeitu. Sá tilgangur, að koma stjórninni frá á þessu máli, á að helga þessa andstyggilegu aðferð.

Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði áðan, að það væri ekkert aðalatriði í þessu máli, hvort mælikerin væru löggildingrarskyld eða ekki. (JakM: Hefi aldrei sagt það). Jú, og jeg held, að það hafi líka staðið í blaði hans. (JakM: Blaðið hefir aldrei sagt það). Jú, það stendur í Vísi. (JakM: það er ekki satt). Hv. þm. var þá í Noregi, og jeg efast um, að hann hafi sjeð blaðið þá, og getur hann því ekkert um þetta sagt. Hv. þm. segir, að forstjórinn hafi vitað, að síldarkerin voru of stór. Sennilega hefir hann vitað, að þau voru stærri en 150 lítra. En er sannað, að síld sje altaf keypt þannig? (JakM: Alment, sagði atvrh. í sumar). Víða annarsstaðar eru notuð miklu stærri mál en 150 lítra.

Það er undarlegt, að hv. 3. þm. Reykv. (JakM) skuli segja það málinu óviðkomandi, sem hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) sagði. Hann upplýsti, að það væri alsiða að nota stærri síldarmál en 150 lítra. Þessu svarar svo hv. 3. þm. Reykv. (JakM) því, að það komi ekkert málinu við og að hann hafi ekki eins vel vit á þessu máli og hv. 3. þm. Reykv., af því að þegar hann hafi fengist við síld, hafi hv. þm. Ísaf. ekki þekt síld frá þorski. Nú er það alvitað, að síðustu árin hefir þm. Ísaf. fengist við síldarsölu fyrir eigin reikning, en hv. 3. þm. Reykv. ekki komið nærri því. Allir sjá því bæði, á hvorum er meira að byggja og hvað hv. 3. þm. Reykv. (JakM) er vandur að meðulum í þessum umræðum.

Síldartunna er ekki fastákveðin að stærð, hún er 108–120 lítrar. Mál síldar er 11/2 tunna, og þess vegna er það mismunandi. En rjett er það, að ef samið er um 150 lítra mál, þá á málið að vera 150 lítrar, enda hefir enginn vefengt það, en spurningin er aðeins, hvort Holdö hefir fengið meira en hann átti að fá, og þar verður að taka til athugunar það, að hann keypti enga síld við skipshlið, heldur komna í bing eða stíu.

Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) fór miklu harðari orðum um framkvæmdarstjórann en hann getur staðið við. Hv. þm. viðurkendi, að ekki væri hægt að rannsaka málið til hlítar nema framkvæmdarstjórinn gæfi skýrslu. (JakM: Nei). Jú. (JakM: Jeg talaði um sakamálsrannsókn). Hjer er ekki verið að ræða um sakamálsrannsókn, því að þingið getur ekki framkvæmt hana. Hjer er verið að ræða um rannsókn, sem þingið getur framkvæmt, en þar sem þingið getur ekki framið rannsókn yfir framkvæmdarstjóranum, þá er hjer um rannsókn að ræða á stjórnina, eða grímuklætt vantraust, eins og jeg hefi tekið fram.

Um verkamannainnflutninginn er það að segja, að framkvæmdarstjórinn hafði beðið mann að sækja um leyfi til innflutningsins fyrir sig, ef löggjöf um það væri breytt á þingi í fyrra. Nú varð engin breyting á, og því hafði enginn umboð til að sækja. Þetta hlýtur hver maður að skilja, og allir útúrsnúningar hv. 3. þm. Reykv. (JakM) eru því þýðingarlausir.

Jeg mun nú bráðum lofa þessum hv. þm. að komast að, enda mun honum mál á því, því að hann hefir altaf verið að tala fram í fyrir mjer, en ef hann kynni að hegða sjer í þingsal, ætti hann að þegja meðan aðrir hafa leyfi forseta til þess að tala.

Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) beindi í gær til mín ýmsum fyrirspurnum um það, hvort þessi og þessi hefði gert þetta eða hitt. Er engin ástæða til þess að svara því, og vil jeg leyfa honum að fara út um alla heima og geima til þess að draga athygli frá aðalatriðunum. (JBald: Það var alt út af Krossanesmálinu). Hv. þm. komst aldrei að aðalatriðunum, heldur voru það aðeins útskæklar málsins, sem hann var að fást við. Verst þótti honum, að jeg benti honum á, hve mikla tröllatrú hann hefði á Morgunblaðinu. Hann virtist telja það aðalatriði, að fyrstu síldarmálin hefðu ekki verið löggilt á Arnarfirði. (JBald: Það er ekki rjett). Hvar var það þá? (JBald: það getur hæstv. ráðherra fundið út sjálfur). Jú, það mun hafa verið á Önundarfirði, en satt að segja finst mjer þetta ekki skifta máli, og er hv. þm. því ekki of gott að gera sig breiðan yfir þessu. En svona smáatriðum hjekk hann í í allri ræðu sinni, eins og honum er títt, og nenni jeg alls ekki að fást við það.

Ilt þótti honum, hvað samheldnin í Íhaldsflokknum væri mikil. Jeg get vel skilið það, því að hann á sjálfsagt oft bágt á fundum í sínum flokki, því að þar er lítil eining, og get jeg vel sett mig inn í það, að hann renni vonaraugum til samhaldsins í Íhaldsflokknum.

Hann tók undir það, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að framkvæmdarstjórinn í Krossanesi hefði keypt vogir til þess eins, að geta snuðað meira á síldarkaupum. Hvaðan þeim kemur vitneskja um þetta veit jeg ekki, en enginn í þessum sal mun efast um, að þetta sje uppspuni til þess að sverta manninn. (JakM: Jeg hefi það alt eftir hæstv. atvrh.). Það eru hrein ósannindi.