11.05.1926
Efri deild: 72. fundur, 38. löggjafarþing.
Sjá dálk 1496 í B-deild Alþingistíðinda. (1056)

99. mál, vörutollur

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson):

Hæstv. fjrh. hefir nú látið sitt ljós skína hjer, og jeg býst við því, að mörgum þyki það eftirtektarvert, að hann, sem hefir talið það vera sitt hlutverk í ráðherrasætinu að ná inn fje. til þess að borga með skuldir fyrst og fremst, að hann er orðinn svo saddur af þessu, að hann kærir sig ekkert um að fá peninga lengur; jafnvel sýnist svo um vissa tekjustofna, að þeir aðeins vera til þess að kasta þeim burtu, eins og gert var með tóbakið í fyrra og ætlað var að gera með annan tekjustofn, ef hæstv. ráðh. hefði komið því fram. Hæstv. ráðh. segist vera friðsamur maður. Það getur verið, að hæstv. fjármálaráðherra sje það hjer, af því að hann á ekki hjer heima enn sem komið er, en maður veit ekki, hvort það á fyrir hæstv. ráðh. að liggja að eiga hjer fast lögheimili, en það leit út fyrir, að í hv. Nd. væri hæstv. ráðh. til með að eiga orðasennu þar, og hafa þar með búið sjer frægð fyrir vissa uppgötvun, sem engum hefði dottið í hug áður. Jeg vona samt, að þingskrifararnir fái að vera í friði fyrir hæstv. ráðh. Annars sýnist vald stjórnarinnar býsna lítið, t. d. í gengismálinu í hv. Nd. Þar leggur stjórnin fram ákveðna tillögu og alt á að ganga eins og eftir snúru, og svo átti að stýra landinu eftir þessu plaggi. En svo var dagskráin feld af fylgismönnum stjórnarinnar. Þetta má leita meira gengisleysið í gengismálunum, sem nær allmjög til ráðherranna.

Jeg ætla þá að fresta að svara hæstv. ráðh. (JÞ), af því að hann þurfti að fara frá og tek þá aftur fyrir fjelaga hana, hv. þm. Vestm. (JJós). Hann er, held jeg að mestu leyti farinn að skilja það, að hann er kominn út úr aðalatriðunum í þessu máli og hættur að tala um þau og kominn í kaupfjelögin og lifir þar mest á einu dæmi, sem mjer skilst, að sje úr kjördæmi hv. 1. þm. G.-K. (Bh). (BK: Það er ekki úr mínu kjördæmi). Jæja, það getur verið, að það hafi ekki verið nefnt nafn, en ef hv. þm. (BK) getur ekki nefnt nöfn, þá verða engar rógsúgur frá honum teknar til greina. (BK: Jeg tek engar áskoranir frá hv. þm. (JJ) til greina). Þá geri jeg ráð fyrir, að þeir, sem farnir eru að nota þessar hviksögur sem sannanir, fari að hika við að halda áfram með það. Háttv. þm. (JJós) hefir ekki reynt að bera á móti því, að hjer eru taldir upp flestir af þeim hlutum, sem tilheyra útgerð, nema veiðarfæri, og ef frv. eins og það kemur fram á þskj. 462 ber ekki vott um, að svo sje, sem jeg hefi sagt, þá veit jeg ekki, hverjar sannanir fram á að færa, því að það getur engin stjett komist undir þetta, nema með því að fara að nota salt, gjarðir, tunnur kol o. s. frv. Það hefir reyndar verið bætt fleiru inn í heldur en þeim hlutum sem útvegsmenn nota, en jeg er búinn að sanna, að það hefir ekki verið hætt inn í það öðru en því, sem þeir, sem mestu hafa ráðið um það, hafa viljað, og sumir þeirra hafa meira að segja verið að hafa á móti því, að þær breytingar kæmu fram einkum að lækka korntollinn. Það er alveg sýnilegt, að frv. þetta er komið fram til þess að ljetta undir með togaraeigendum. Það sýnir best tregðan á því að vilja lækka tollinn á kornvörum. Ennfremur hafði hv. þm. (JJós) talað dólpungslega um það, að báðir flokkar í hv. Nd. væru jafnt í sekt út af frv. en hann hefir nú rifað seglin aftur. Um stjettaríginn, sem hann var að tala um, þá byrjaði hann hjá þeim, sem komu fram með frv. fyrir sjerstaka stjett, fyrir þá, sem hafa þessa „órólegu þrá“ eftir misfengnum peningum. Stjettarblærinn hefir fylgt frv. síðan það kom inn í þingið.

Í gær var sami hv. þm. (JJós) að berjast á móti gróðaskattinum, en nú berst hann fyrir eftirgjöf á tollum fyrir þá menn, sem gróðaskatturinn mundi lenda á. En hann hefir ekki minst á það einu orði að lækka toll á sykri eða kaffi. Jeg spurði hv. þm., hvort hann mundi hafa barist fyrir afnámi kolatollsins, ef kol væru aðeins flutt hingað til eldsneytis í húsum, en því hefir hann ekki svarað.

Þá kom skemtilegur kafli hjá hv. þm. um samvinnulögin. Hann vitnaði þar í merkt blað, sem líklega er „Stormur“, því að það er sjálfsagt uppáhald manna með hans skapgerð. Og ennfremnr mintist hann á kaupfjelagið, sem hv. l. þm. G.-K. var að dylgja um. En sögumaður hefir nú sjálfur sannfært hann um, að sú saga er ósönn, því að hann vill ekki nefna, hvar fjelagið er. Svo sagði hv. þm., að samvinnulögin væru líklega einsdæmi í veraldarsögunni. Það er svo sem ekki von, að hann viti, að hliðstæð löggjöf hefir verið sett í flestum siðuðum löndum. Veit hann nokkuð, hvernig þessu er farið í Danmörku, Noregi, Englandi og Finnlandi? Í öllum þessum löndum eru hliðstæð lög við þessi lög okkar. Þar er ekki lagt á annað en verslun kaupfjelaga við utanfjelagsmenn. Og jeg skal meira að segja fræða hv. þm. á því, að það er til úrskurður frá dönskum ráðherra, Enevold Sörensen, um það, að ef fjelagar í kaupfjelögum fá tekjuafgang endurgreiddan, þá þurfi þeir ekki að telja það fram til skatts í Danmörku. Hann leit svo á, þessi ráðherra, að þetta væri sparnaður, en ekki gróði. Tekjur manna væru hinar sömu, en þeir hefðu aðeins sparað með þessu á hagkvæmri verslun. Þannig er ástandið í löndunum í kringum okkur, að menn þurfa ekki einu sinni að telja fram til skatts sparnað sinn við að vera í kaupfjelagi. Hve lítils virði verður þá allur belgingurinn í hv. þm. Vestm.

Sem sagt, það, sem gerðist hjer 1921, var, að við fengum þá rjettarbót, sem löngu áður var veitt í nálægum löndum. Það segir sig sjálft, að kaupmenn eru andvígir þessu. En hjer í hv. deild eru þó enn nokkrir menn, sem greiddu lögunum atkvæði, svo sem hæstv. forseti (HSteins). Einnig hv. 1. þm. G.-K. (BK), sem aldrei greiddi atkvæði á móti lögunum, en stundum með þeim, því að við sumar atkvæðagreiðslur voru greidd 14 atkv. (BK: Getur hv. þm. aldrei sagt satt?). Þetta stendur í þingtíðindunum og sýnir það, að hv. þm. var sannfærður þá um gildi laganna. Og hvað var eðlilegra en að hann greiddi þeim atkvæði, enda hefir hann gert það þegar saman voru 14 atkv., nema þá því aðeins að einhver andi hafi verið í „borðinu“ og talað fyrir hans munn.

Jeg vona, að hv. þm. Vestm. verði nú rólegur, þegar hann hefir sjeð, hve mikið fylgi lögin höfðu 192l, er hans bestu flokksmenn voru þá lögunum fylgjandi.

Hv. þm. hefir nú lagt blessun sína yfir nýtt frv., sem fer alveg í sömu átt og samvinnulögin. Það er síldarsölufrumvarpið. Jeg mun nú hjálpa honum til þess að koma þessu máli fram, ef unt er, enda þótt mjer þyki skrítið af samkepnismönnum að bera það fram. Hvað stendur svo í þessu frv.? Það er sambland af landsverslun og samvinnu á hinn skemtilegasta hátt — þessu tvennu, sem samkepnismenn hafa hatað mest að undanförnu. Og svo breiðir hv. þm. Vestm. verndarhjúp um það frv., af því að það er til hagsmuna síldar-„spekúlöntum“.

Þetta er sem sagt lögþvingaður samvinnufjelagsskapur, en hann á að hafa það fram yfir samvinnufjelögin að vera algerlega skattfrjáls. Jeg hefi ekkert á móti þessu. Ef fjelagsskapurinn er rjett rekinn, þá er vit í þessu, því að svo segir í frv., að stjórnin eigi að skila hverjum manni öllum síldarpeningum sínum, að frádregnum hæfilegum kostnaði.

Jeg ætla ekki að eyða miklum tíma í að tala um dæmið úr „Stormi“. Maður verður að taka það með afföllum, eins og sagt er. (BK: Heldur hv. þm., að þar sje verið að ljúga?). Ja, háttv. 1. þm. G.-K. hefir sagt margt ósatt um samvinnufjelögin — fyrir sumt hefir hann verið dæmdur, en flest talið dautt og ómerkt. En mjer þykir ekkert undarlegt, þótt þessir 3 kaupmenn, sem talað er um í dæminu, greiði hærra útsvar en samvinnufjelagið. Þeir hirða allan gróðann af verslun sinni, en samvinnufjelagið skiftir honum milli fjelagsmanna sinna.

Öll rökstuðning, sem háttv. þm. (JJós) kom með í þessu sambandi, verður líka á móti síldarsölufrv. En jeg fer ekki að gera gys að hv. þm., þótt hann sje með því frv., en skattfrelsið fer alveg með allan þann vind, sem stefnt hefir verið að kaupfjelögunum í sambandi við þetta mál.

Jeg hefi áður bent hæstv. fjrh. á það gengisleysi, sem hann hefir sjerstaklega hent, bæði í gengismálinu og eins í seðlamálinu. Auðmýktin fer öllum vel, jafnvel ráðherrum.

Hæstv. fjrh. sagði, að jeg hugsaði skakt, því að jeg hefði verið að tala um „eftirgjöf á skatti“. Þetta er nokkurskonar eftirgjöf sem farið er fram á í frv., vegna þess að ekki er öðrum gefið eftir en útgerðarmönnum. Og það er nærri því ½ miljón króna, sem lækkunin nemur og kemur aðeins til góða fáum fyrirtækjum.

Það hefði þó virst eðlilegra, að hæstv. ráðh. hefði hugsað um hlutfallslega skattalinun landa öllum stjettum. Í fyrra gekk hann erinda útgerðarmanna með því að fá lækkaðan tekjuskatt þeirra, en á því fjell hann. Nú er honum búin samskonar gröf með þessu frv., því að með því er engin tilraun um rjettlæti, heldur aðeins ranglæti.

Hæstv. ráðherra sagði, að það þýddi ekki að vera að tala um lækkun sykurtolls nje verðtolls á fataefnum, sem því miður eru flutt mestmegnis inn (sbr. „þrír því miður Íhaldsmenn“, eins og stóð í Morgunblaðinu). Jú, í staðinn fyrir að reyna að lækka verðtoll á vefnaðarvörum, sem lentur mjög illa og misjafnt niður, hefir hæstv. ráðh. hjálpað til þess að spilla honum frá því, sem áður var, því að hann þurkaði út þær lagfæringa, sem þessi hv. deild gerði í því efni áður.

Þá segir hæstv. ráðh., að gengishækkunin rjettlæti það, að þessi tilslökun á vörutolli sje gerð. Jú, það er nú líklega af því að gengishækkunin hefir hálfdrepið atvinnuvegina og að hæstv. ráðh. á sjálfur sök á því, að honum finst nú ástæða til að ljetta sköttum af atvinnuvegunum. En þá vil jeg spyrja, — hvar er eftirgjöfin handa bændum? Hæstv. ráðherra hefir bónda sem annan mann á landskjörslista með sjer, og þess vegna væri gott, að hann sýndi bændum, hvaða fríðindi þeim eru ætluð í sambandi við vörutollslækkun á kolum, salti, tunnum, tunnubotnum og tunnugjörðum.

Það er öllum ljóst — nema ef til vill hæstv. fjrh. — að framleiðendur, bæði á sjó og landi, hafa tapað á gengishækkuninni, enda getur hann sjeð á því, sem gerðist í gengismálinu í hv. Nd., hvern hug menn bera til hans fyrir það mál. Í dagskrártillögunni stóð, að ekki ættu að verða verulegar breytingar á gengi krónunnar, en þetta „verulega“ var felt úr till. með 17 shlj. atkv., og þar með útilokaðar þær breytingar, er hæstv. fjrh. vill hafa í hækkunaráttina.

Síðan kom hæstv. fjrh. að því, að gengishækkun væri skaðleg fyrir framleiðendur, en góð fyrir lausamenn og verkalýð. Í Englandi er nú sjón sögu ríkari um það, hvað hann hefir þar mikið til síns máls. Síðan gengishækkunin kom þar, hafa Englendingar ekki verið samkepnisfærir á kolamarkaðinum, nema því aðeins, að fært væri niður kaup verkamanna. En verkamenn gátu ekki fært niður kaupið. Því er nú svo komið, að England hefir aldrei verið í jafnmikilli hættu síðan á 17. öld, að því er stjórnin þar segir. Þar kemur hið sama fram og í öllum öðrum löndum, þar sem gengishækkun er, að það er ómögulegt að láta þá, sem á henni græða, láta gróða sinn af höndum. Eða hvernig er það t. d. með húseigendur hjer í Reykjavík? Hafa þeir kannske lækkað húsaleigu, þótt krónan hafi hækkað?

Hæstv. ráðh. var að tala um, að ekki væri hyggilegt að knýja inn peninga í ríkissjóð, því að það væri hvöt til eyðslu. Jeg vil benda honum á grein, sem stóð í „Lögrjettu“ 1908, 10. blaði. Þar segir núv. hæstv. ráðh., að það sjeu efnamennirnir, sem haldi um pyngjuna og vilji ekki neinar framfarir í landinu. Það sjeu framfaramennirnir, sem reyni að draga fje í ríkissjóð. Hver getur nú betur svarað hæstv. ráðh. en þessi grein, því að í hvert sinn, sem hann heldur ræðu, kemur þessi svipur frá 1908 og eyðileggur öll rök, sem hann kemur með.

Hæstv. fjrh. vildi láta drepa strandferðaskipið í Nd. Hann sagðist samt ekki vera á móti standferðaskipi, svo að hann er þá vonandi farinn að bæta ráð sitt. Þá sagði hann ennfremur, að hann hefði ekki haft svigrúm til að koma þekkingu sinni hjer að. Jeg vil benda hæstv. fjrh. á það, að fyrir þrem árum deildum við í blöðunum um fyrirkomulag strandferðaskips. Nú hefir reynslan sannað það, sem jeg hjelt þá fram, en ósannað málstað hæstv. fjrh. Hann vildi sem sje, að Esja hefði aðallega vöruflutningsrúm, en lítið farþegarúm. En ef hann hefði seð Esju fara áðan, mundi hann hafa játað, að ekki væri nægilegt að hafa farþegarúm fyrir 40–50 farþega og láta allan fjöldann kúra í lest milli síldartunna. Jeg býst við því, ef hæstv. fjrh. þyrfti sjálfur að ferðast með Esju, að hann yrði ekki ákaflega glaður yfir því að vera í lestinni. Reynslan hefir ynt, að hjer vantar tilfinnanlega strandferðaskip, er flytji fólk aðallega. Það á að koma í stað járnbrautar milli hinna dreifðu bygða.

Hæstv. fjrh. hefði ekki átt að minnast á skoðanaskifti. Dómur reynslunnar er fallinn og hefir fallið á hæstv. fjrh. Það vildi nú svo til að jeg hafði aðstöðu til þess að ráða meiru um fyrirkomulag strandferðaskipsins en hæstv. fjrh. Er það því mjer að þakka ásamt öðrum framsóknarmönnum, að Esja hefir getað bætt úr sárustu þörf manna að komast í kringum land.

Jeg vil segja, að það væri þinginu sæmra, ef samþykt hefði verið í hv. Nd. till. um strandferðaskipið, en að ætla nú að samþ. þessa tollaívilnun hjer óbreytta. Það væri sannarlega þarfara að bæta úr samgönguþörf 15 sýslna, í stað þess að gefa þessa „gjöf“.

Jeg fjekk nýlega brjef frá mætum manni í Barðastrandarsýslu, og segir hann, að menn sjeu þar afarilla settir um allar samgöngur, en hann bætir því við, að sýslubúar mundu verða ákaflega þakklátir, ef þeir gætu fengið skipakomu á eina 4 staði þar vestra. Þegar nú 15 sýslur eiga við svipaða örðugleika að stríða, verður vafasamt að segja, hvort liggur nær að gefa eftir þessar 400 þús. kr. eða fá skipið.

Um laxveiðina á Hvammstanga reyndi hæstv. fjrh. ekki að segja neitt, enda þýddi það ekkert fyrir hann.

Jeg býst nú við, að hv. 1. þm. G.-K. vilji reyna að bera hönd fyrir höfuð sjer viðvíkjandi því, sem jeg sagði um fylgi hans við samvinnulögin. Þau voru samþykt, eins og menn muna, með 14 atkv.

Jeg vona, að hæstv. forseti misvirði það ekki, þar sem jeg er dauður og get ekki svarað fyrir mig, þótt jeg komi að þessu aftur við umr. um næsta mál, síldarmálið, enda er þar líka um einskonar samvinnufjelag að ræða.