11.05.1926
Neðri deild: 76. fundur, 38. löggjafarþing.
Sjá dálk 281 í D-deild Alþingistíðinda. (3005)

113. mál, slysatryggingariðgjald

Flm. (Jón Auðunn Jónsson):

Það var gott, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) ætlar að sætta sig við úrskurð hæstv. forseta. Það er kanske meira en sumir hafa búist við, eftir ræðu hans næst á undan, að hann mundi beygja sig undir forsetavaldið.

Annars skal jeg lesa það, sem stjórn slysatryggingarsjóðsins segir um þetta atriði. En fyrst ætla jeg að lýsa því yfir — eins og jeg er búinn að gera — að það er meiningin með þessari þáltill. að skora á stjórnina að láta það fram fara, að iðgjald verði greitt af óskiftum afla, þar sem svo er, að háseti tekur hlut af þeim sama afla, aðeins ráðinn upp á hlut eða hundraðsgjald, en ekki kaup. (JBald: Hv. þm. hefir ekki tekist að koma því inn í till.). Jeg er ekki vanur, að haft sje tvennskonar hugtak yfir menn, sem eru hásetar á róðrarskipum. Annaðhvort eru þeir hlutarmenn eða kaupamenn. Ef þeir eru hlutarmenn, þá eru þeir „saminteressantar“ með útgerðarmönnum, hafa alveg sömu ástæðu til að reyna að afla sem best. Þeir fá því meira, sem meira aflast.

Á 12 manna skipum fá menn venjulega 1/20 aflanum, á smærri skipum 1/12 til 1/9 Ýmist er olía dregin frá óskiftu eða ekki.

Stjórn slysatryggingarsjóðsins segir svo:

„En við hyggjum, að ef hásetar fá ekki kaup, heldur aðeins hlut af afla, þá muni verða litið svo á eftir núgildandi lögum, sem um samlagsútgerð sje að ræða, svo að þótt útgerðarmaður bátsins eða formaður eigi að standa skil á iðgjöldum fyrir alla hásetana samkv. 7. gr., þá verði þeir samt ekki taldir í þjónustu hans, heldur sjálfir atvinnurekendur, og falli því ekki undir ákvæðin í 1. málsgr. 6. gr., heldur beri sjálfir iðgjaldið, hver fyrir sitt leyti“.

Og það er ekki farið fram á annað hjer en að slá föstum þessum skilningi.

Hv. 1. þm. Ám. (MT) virtist vera búinn að gleyma því, hvernig útgerðin er rekin fyrir vestan. Þekkingin á henni hefir þá ekki staðið dýpra hjá hv. þm. (MT) en svo, að hann hefir gleymt öllu eftir að hafa verið 2–3 ár fyrir austan.

Hann segir, að það sje enginn „princip“-munur, nema menn fái hlut af öllum afla. Jeg þekki ekki annað, en jeg sje ekki, að það geti munað miklu, hvort formaður, útgerðarmaður eða eigandi stundar sjálfur veiðiskap með hásetum, því að það er eftir sem áður greitt af óskiftum afla. Útgerðarmaður og hásetar greiða sinn helminginn hvor.

Að tryggja hlutarmönnum, að þeir fái þann hlut, er sæmilegur sje til framfærslu þeim, nær vitanlega engri átt. Stundum aflast vel og stundum illa, og hlutaskifti breytast. En hitt er víst, að hásetar fá því meira sem meira aflast, eins og allir ættu að skilja.

Jeg hefi áður mótmælt því nafni, er hv. þm. (MT) gaf hásetum fyrir vestan, og skal ekki endurtaka það nú. En svo kom hv. þm. (MT) með sögu, er átti að sanna það, að útgerðarmenn rjeðu yfir formönnum, og að einn útgerðarmaður hefði orðið valdur að því, að bátur hefði farist. Þessi lubbalega saga kom upp við bæjarstjórnarkosningar á Ísafirði. Það var sagt, að Magnús Thorberg útgerðarmaður hefði átt að hafa hringt til formanns á bát, sem hann átti, og gefið honum áminningu fyrir það að hafa ekki farið á sjó. Sannleikann í þessu efni vita allir á Ísafirði, og sagan var aðeins til þess upp spunnin að kasta auri á Magnús Thorberg. Og nú lætur fyrverandi bæjarfógeti Ísafjarðar sjer sæma að bera þessa óhróðurssögu fram hjer á Alþingi. Jeg skora á hv. þm. (MT) að finna einn einasta mann, sem unnið hefir hjá Magnúsi Thorberg og getur borið honum annað en alt gott. En að segja, að útgerðarmaðurinn hafi orðið þess valdandi, að formaður fór á bátnum út í ófært veður, er svo lúalegt og lubbalegt, að það er engum manni sæmandi, síst þingmanni, enda þótt hann hafi heyrt slíka lygasögu.