02.03.1927
Neðri deild: 19. fundur, 39. löggjafarþing.
Sjá dálk 1672 í B-deild Alþingistíðinda. (1296)

6. mál, fátækralög

Hákon Kristófersson:

Jeg á fáeinar brtt. við frv., eins og sjá má á þskj. 64. Engar þeirra eru verulegar efnisbreytingar, og vænti jeg því, að hv. deild sjái sjer fært að leggja þeim lið.

1. brtt. er við 7. gr. og felur það í sjer að fella niður þessi orð úr greininni: „nema dvalarsveit þeirra þyki það eigi ráðlegt, af því að sjerstaklega standi á“. Jeg tel hreppsnefnd viðkomandi framfærslumanna miklu dómhæfari í þeim sökum og get því ekki aðhylst þá skoðun hv. 4. þm. Reykv. (HjV), að dvalarsveitin eigi að ákveða slíkt. Jeg segi þetta ekki til að kasta rýrð á dvalarsveitina, en það má nærri geta, að það er oft og einatt miklu meiri vandkvæðum bundið fyrir hana að kynnast öllum ástæðum viðkomandi framfærslumanns heldur en þeirra eigin hreppsnefnd. Jeg skal taka dæmi: Maður hjer í Reykjavík á rjett til framfærslu af manni norður í landi, og er ekki óeðlilegt, að þeir, sem þar búa, geti frekar sagt um það, hvort óhætt væri að trúa honum fyrir þurfamanni, er hann væri lögum samkvæmt skyldur að annast, en bæjarstjórn Reykjavíkurkaupstaðar. Annars er brtt. mín svo skýr, að jeg þarf ekki frekar að fara inn á hana.

2. brtt. er við 9. gr. Er gert ráð fyrir, að við greinina bætist: „ef lengur er sjúkt en 8 vikur á vetri eða 4 vikur á sumri“. Það er sem sje gert ráð fyrir því í greininni, að ef hjú sýkist eða slasast, af ótilhlýðilegri breytni þess, skuli það sjálft taka á sig allan kostnað, sem af því leiðir. Jeg tel ekki illa til fallið, að gera breytingu á þessari grein. Ef það er rjett, að „bóndi er bústólpi, bú er landstólpi“, þá eru þessi hjú ekki ómerkilegar uppihaldsstoðir í þjóðfjelaginu. Þá er rjett, að húsbændur kosti að nokkru leyti uppihald þeirra undir þeim kringumstæðum, að þau sjeu óvinnufær sjálf.

3.brtt. er við 34. gr. Legg jeg til, að sú grein falli niður. Jeg sje ekki neina ástæðu til að hafa hana í lögunum, þar sem jeg geng þess ekki dulinn, að ýmsir lögskýrendur, og þar á meðal hæstv. atvrh. sjálfur, skýra hana á nokkuð annan hátt en framkvæmdin sýnir. Í framkvæmdinni er það svo, að nú hefir maður þurfaling, og setur upp fyrir hann 400–500 kr. Annar maður vill taka hann fyrir 300 krónur. Samkvæmt 34. gr. er hreppsnefnd ekki heimilt að taka lægra tilboðinu, enda þótt það heimili sje engu lakara en hitt. Að slíkt geti komið fyrir, tel jeg með öllu óhafandi, og því er ástæðulaust að hafa þau ákvæði í löggjöfinni, sem geta valdið ágreiningi eða eru fjárhagslega sjeð skaðleg fyrir sveitarfjelögin. Jeg er ekki í neinum vafa um, að hreppsnefnd geri sjer far um að hafa þurfalinginn þar, sem best fer um hann, og því engin ástæða til að láta líta svo út, að hún megi ekki taka lægra tilboðinu, að öðru jöfnu.

4. brtt. er við 43. gr. Það er aðeins orðabreyting. Fyrir „skylt“ komi „heimilt“. Jeg hefði gjarnan viljað hrófla meira við þessari grein, en sá mjer það þó ekki fært. Það er oft svo, að þó að sveitarstyrkur sje veittur, geta ýmsir orðið til að þiggja hann, sem verða vel færir um að endurgreiða hann. Ef strax er svo ákveðið, að styrkurinn skuli ekki afturkræfur, hefir sveitarfjelagið mist kröfurjett sinn gagnvart styrkþega, og á því ekki rjett á neinu endurgjaldi, þó að styrkþegi verði síðar vel fær um að greiða skuld sína. Þessi ákvæði 43. gr. fara ekki skemmra en það, að samkv. þeim á að ákveða það, sem gert hefir verið undanfarin 2 ár. Jeg vænti þess, að hv. deild geti aðhylst þessa tillögu.

5.brtt. er við 57. gr. og er aðeins gerð samræmis vegna í samráði við hv. frsm. allshn. (JK), þar sem nefndinni hafði láðst að gera þessa breytingu. Í b-lið tillögunnar er svo gert ráð fyrir, að aftan við 1. málsgrein 57. gr. bætist: „nema sannanlegt sje, aðdrátturinn hafi stafað af óhjákvæmilegum ástæðum. Ágreiningi í þeim efnum má skjóta til ráðherra“. Jeg trúi ekki, að þessi brtt. mæti mikilli mótspyrnu. Það segir sig sjálft, að oft getur komið fyrir, að dráttur verði á að inna af hendi skilríki þessi, ekki síst í víðlendum sýslum. Það virðist vera ofur eðlileg krafa, að ef til ágreinings kemur, geti sá, sem álítur sig verða fyrir halla, skotið máli sínu undir æðra vald.

Þá er 6. brtt. mín. Hún fer fram á, að feld sje niður 2. málsgr. 66. gr., um að styrkur, sem veittur er samkvæmt þeirri grein, skuli ekki afturkræfur. Jeg get ekki sjeð, hvernig stendur á því, að stjórnin skuli líta svo á, að ekki sje jafnsanngjarnt að krefjast endurgreiðslu á styrk veittum samkvæmt þessari grein, eins og fyrir hvern annan sveitarstyrk, ef styrkþegi getur það með góðu móti. Að sjálfsögðu undanskil jeg styrk veittan vegna berklaveiki, því um hann gilda önnur lög.

Slíkur styrkur, sem umrædd grein getur um, er oft veittur til bráðabirgða að kalla má, þegar veikindi ber snögglega að. Getur því oft komið fyrir, að styrkþegi verði þess umkominn að greiða hann aftur. Er þá hart að setja lög um, að viðkomandi bæjar- eða sveitarsjóðir megi ekki taka við honum.

Legg jeg svo till. mínar undir úrskurð deildarinnar. Þær eru, eins og jeg hefi tekið fram, ekki efnisbreytingar, nema þá að litlu leyti, heldur leiðrjettingar til betra horfs.

Jeg ætla ekki að fara ítarlega út í ræðu hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Vil aðeins segja nokkur orð út af upplýsingum, sem hann gaf um meðferð á ýmsu fátæku fólki, sem hafði verið svo óheppið að þurfa að þiggja af sveit og vera flutt stað úr stað. Meðal annars nefndi hann konu, sem hafði orðið að búa í ljelegum moldarkofa, ljóslaus mikinn hluta vetrar. Sje þetta satt, þá undrar mig ekki, þó að þessi hv. þm, beri yfirleitt lítið traust til sveitarstjórna. Annars get jeg fyrir mitt leyti tekið það fram, að jeg þekki engin slík dæmi. Er jeg þó töluvert kunnugur störfum sveitarstjórna. Hitt er venjan, að þær reyna til hins ítrasta að slíta ekki sambúð hjóna og yfirleitt að tvístra fjölskyldum sem minst. En það er aldrei nema satt, að oft er erfitt að fá stað fyrir mörg börn á sama heimili, og getur því stundum verið óumflýjanlegt að skifta þeim að einhverju leyti. Mjer finst því dæmi það, sem þessi háttv. þm. tók, hálf undarlegt.

Þá fór hann allmörgum orðum um það atriði í brtt. sínum, að ekki mætti flytja fátækraflutningi nema með samþykki aðila sjálfs. Jeg býst nú við, að honum gangi ekki nema gott til með þessu. Hann vill vernda rjett lítilmagnans! En jeg vil spyrja: hversu margir ætli þeir væru þurfalingarnir hjer í Reykjavík, er vildu flytjast hjeðan? Jeg býst við, að þeir yrðu fáir, sem vildu skrifa undir það. Og svo jeg nefni dæmi, sem jeg býst við, að þessi háttv. þm. þekki, af því að hann er bæjarfulltrúi hjer: ætli t. d. kvenmaður að nafni Kristín Breiðfjörð myndi hafa skrifað undir slíka yfirlýsingu? Jeg geri ráð fyrir, að það hefði dregist, enda þótt bæjarfjelagið hefði mátt missa hana. Nei, það er nú svo, að sveitarfjelögin, sem eiga að ala önn fyrir þessum vesalingum, eiga erfitt með að framfleyta þeim hjer í Reykjavík. Það er svo dýrt, að þau rísa tæplega undir kostnaðinum. Jeg vænti því, að hv. deild samþykki ekki þessa brtt., því að hún er skerðing á rjetti þeirra.

Í annari brtt. hans, b.-lið, er kveðið svo á, að sá styrkur skuli ekki vera afturkræfur, sem veittur er vegna ómegðar, ef styrkþegi hefir 3 heimilisföst börn framfærsluskyld. Út á þetta er í sjálfu sjer ekki mikið að setja. Jeg býst við, að það sje komið af hinni góðu hvöt hjá honum, að vilja hjálpa þeim, sem bágt eiga. En er hann viss um, að með þessu sje ekki verið að draga úr sjálfbjargarviðleitni manna? Annars þekki jeg mörg dæmi þess, að fátæk hjón með fleiri börn en þetta hafa komist sæmilega af.

Að sjálfsögðu viðurkenni jeg þann góða hug, sem þessi hv. þm. virðist hafa til þeirra, sem erfitt eiga. En jeg vil þó, að öllum till. sje svo í hóf stilt, að þær ríði ekki í bága við sanngjarnan rjett sveitarfjelaganna og þau lífsskilyrði, sem við þurfum að lifa við.

Um það, hvort heppilegt sje að gera alt landið að einu framfærsluhjeraði, finn jeg ekki ástæðu til að tala nú, því að það heyrir áreiðanlega framtíðinni til. Læt jeg svo háttv. deild um, hvað hún álítur till. þessar hafa mikinn rjett á sjer.