30.03.1927
Efri deild: 40. fundur, 39. löggjafarþing.
Sjá dálk 3422 í B-deild Alþingistíðinda. (2139)

2. mál, stjórnarskipunarlög

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason):

Það er að vísu altaf góðra gjalda vert að mæta vingjarnlegum viðtökum, en þó finst mjer meira um vert, hvort mikil alvara liggur á bak við eða ekki. Hæstv. forsrh. sagðist mundu fara að dæmi meiri hl. stjórnarskrárnefndar og taka 1. brtt. minni hl. ekki óvingjarnlega. Það var nú að vísu rjett, að hann fór ekki óvingjarnlegum orðum um þær, en hann var þó ákveðinn í því að taka engu samkomulagi. Hann sagðist vera á móti brtt. af tveimur ástæðum, og mjer skildist, að það væru formsástæður. En ef svo er, þá sjá allir, að ef vinsemdin hefði verið meira en orðin tóm, þá var til ráð við því, en það var að fá málið tekið af dagskrá til þess að bæta úr þessum formsatriðum. En það vildi hæstv. ráðh. ekki gera, og fæ jeg því ekki sjeð, að jeg standi í þakklætisskuld við hann fyrir hans vingjarnlegu viðtökur við þessa brtt.

Þá skal jeg víkja lítið eitt að þeim atriðum, sem hæstv. forsrh. kom með. Mjer skildist, að honum fyndist það óþarfi að taka fram í stjórnarskránni, að kosning eftir þingrof skuli gilda fyrir þann tíma, sem eftir er af því kjörtímabili. Það mætti ná sama árangri með því að láta þingrofið ná til helmings hinna landskjörnu, þeirra, sem fyr eru kosnir. En jeg vil ekki leysa úr þessu á þennan hátt. Jeg álít, að það geti verið varhugavert að láta þingrofið þá ekki ná til allra hinna landskjörnu undantekningarlaust, því það mundi verða svo í framkvæmd. Jeg er sammála hv. 1. landsk. (JJ) um, að það mætti nota slíkt í pólitísku hagsmunaskyni, ef svo byði við að horfa. Auk þess mundi þetta ákvæði valda ruglingi á kosningu þeirra landskjörnu, sem þingrofið nær ekki til. Minni hlutinn vill engar breytingar á landskjörinu, svo það er auðvitað mál, að þetta er ekki leiðin til samkomulags.

Þá sagði hæstv. ráðherra, að vel gæti farið svo eftir brtt. minni hlutans, að kosningar eftir þingrof giltu ekki fyrir neitt þing. Þar held jeg, að honum hafi skotist, því að þær gilda altaf að minsta kosti fyrir eitt aukaþing, því að í 20. gr. stjórnarskrárinnar stendur, að Alþingi skuli stefnt saman eigi síðar en 8 mánuðum eftir að það var rofið. Aukaþing er með öðrum orðum óhjákvæmileg afleiðing af þingrofi. Það er gert ráð fyrir því í brtt. okkar, að kosningarnar gildi altaf fyrir eitt þing, en það getur vel verið aukaþing. Annars skildist mjer, að hæstv. ráðherra kallaði þetta formgalla á brtt.; en þetta er ekki formgalli, heldur efnismunur. Að því er snertir síðari ástæðuna, þá er það sennilega rjett hjá hæstv. ráðh., að það vantar bráðabirgðaákvæði. En ef um það er að ræða að ná samkomulagi um þetta efni, þá þarf að taka málið út af dagskrá til þess að laga þetta, og til þess er jeg fús. En því miður held jeg, að hæstv. ráðh. meini ekkert með tali sínu um samkomulag. Jeg held, að hann vilji gjarnan nota vingjarnleg orð, en forðast alt samkomulag. Jeg skal nú ekkert um það fást; það er gott, að það kemur í ljós, að hæstv. ráðh. ætlar að neyta aflsmunar til þess að koma sínum brtt. á stjórnarskránni fram. En jeg vil benda honum á það, að það getur haft örlagaþrungnar afleiðingar fyrir hann. Ef hann leggur kapp á að fá sitt frv. samþykt óbreytt, þá verður afleiðingin sú, að þessi deild verður klofin í málinu, og litlar líkur eru til þess, að samkomulag náist um þær í hv. Nd. Afleiðingin af þessu verður svo auðsæ: Engin stjórnarskrárbreyting,— en kann að vera, að hæstv. ráðh. vilji það helst. Neitanir hans um samkomulag benda helst í þá átt, að honum sje sama, hvað um stjórnarskrána verður. En hitt vil jeg taka skýrt fram, að minni hlutinn hefir ávalt verið fús til þess að teygja sig til samkomulags. Minni hlutinn getur því þvegið hendur sínar, þótt málið strandi og ekkert verði úr neinni stjórnarskrárbreytingu.