22.04.1927
Neðri deild: 57. fundur, 39. löggjafarþing.
Sjá dálk 941 í C-deild Alþingistíðinda. (2869)

53. mál, strandferðaskip

Hákon Kristófersson:

Jeg vil lýsa yfir því, að þótt jeg taki nú til máls, þá er það ekki af því, að jeg hafi í raun og veru nokkru að bæta við það, sem hv. frsm. minni hl. hefir skýrt svo vel frá í þessu máli. Og þótt hv. 1. þm. S.-M. gerði grín að því, að ræða hans hefði verið klukkutíma löng, þá var það af því, að hann þurfti svo langan tíma til þess að bera fram skilning og rök minni hl. fyrir áliti sínu.

Hv. 1. þm. S.-M. hefir borið það saman, að áður hefðu verið 2 strandferðaskip, en nú væri það aðeins eitt. Það er satt, að áður höfðum við Hóla og Skálholt, þar sem við höfum nú Esjuna eina. En þessi samanburður á ekki rjett á sjer, því að nú á síðustu árum hefir stöðugt fjölgað þeim skipum, sem fara inn á hverja vík og hvern vog. Auðvitað krefjast nýir tímar nýrra umbóta. En hvernig sem á er litið, er ekki hægt að segja annað en að samgöngurnar sjeu svo vel af hendi leystar, af ríkisins hálfu, að jeg held, að gjaldþol þjóðarinnar beri ekki meiri útgjöld til strandferða að svo komnu. Auðvitað væri æskilegt, að þær væru meiri. En menn verða líka að læra að sníða sjer stakk eftir vexti í þessu tilliti. Og það má ekki ganga fram hjá þeim sannindum, að strandferða- og flóabátar þeir, sem ríkið styrkir, bæta mikið úr samgönguþörfinni. Og svo er „Suðurlandið“ í förum til strandferða.

Hv. frsm. meiri hl. sagði, að skipið mundi hafa mestar tekjur, þegar það sigldi til Vestfjarða og Austfjarða. Það er óskiljanlegt. Eða hvaða líkindi eru til þess, að þetta skip hafi verulegar tekjur þar? Svo sagði hann, að þar yrðu tekjurnar minni, sem innsiglingin væri löng. En þannig er það á Vestfjörðum, sje Breiðafjörður tekinn með. Fyrir ári síðan var því haldið fram, að skip þetta ætti að bæta úr samgöngum við Breiðafjörð. En væri því svo varið, gæti það gert það að verkum, að við mættum ekki búast við neinum mótorbátastyrk. Það yrði okkur óþægilegt, ef sá styrkur fjelli niður, því að strandferðaskip bætir ekki eins vel úr þörf okkar og mótorbátur á þessum svæðum. Svo eru siglingaleiðirnar á Breiðafirði ómældar ennþá, og er langt þangað til það kemst í framkvæmd. Sama sagan er um Norður-Ísafjarðarsýslu. Engum óhlutdrægum manni með heilli skynsemi dytti í hug að kippa Djúpbátnum af sýslunni, þó þetta fyrirhugaða strandferðaskip verði hjer í förum. Auk þess verður hann að annast póstflutninginn, bæði vetur og sumar, en það getur ekkert strandferðaskip gert, sem ekki er altaf til staðar.

Hv. frsm. meiri hl. sagðist vilja láta rök hv. frsm. minni hl. sem vind um eyrun þjóta. Þetta er miður vel sagt, af svo vitrum manni, þar sem röksemdum frsm. minni hl. var svo vel úr garði fylgt. Þá verðum við að gera okkur grein fyrir því, hvort við höfum ráð á að verja meira fje til strandferða en við gerum nú. Eimskipafjelagið fær 140 þús. kr. styrk til strandferða. Væri nú fengið nýtt skip, mundi þessi styrkur e. t. v. falla niður. En afleiðingin af því yrði sú, að Eimskipafjelagið teldi sjer ekki skylt að láta sín stóru skip koma á smáhafnirnar, enda væri þá komið annað strandferðaskip. En skip fjelagsins hafa farið margan útúrkrókinn inn á litlu hafnirnar, og þótt segja megi það því til lofs, þá var það bein skylda fjelagsins, þar sem það er eign landsmanna og styrkt af opinberu fje.

Jeg hefi átt tal um þetta við Nielsen framkvæmdastjóra Eimskipafjelagsins, og er það maður, sem allra manna best hefir sett sig inn í samgöngur okkar á sjónum. Og hann segir, að það sje ekkert annað en vitleysa fyrir okkur að ráðast í þetta fyrirtæki og telur, að samgöngur okkar sjeu nú sem stendur sæmilega góðar. — Því hefir verið haldið fram til gildis þessu skipi, að það eigi að vera með kælirúmi. Jeg geri ekkert úr þessu; það er bara verið að slá þessu fram sem beitu. Það yrðu ekki nema nokkrir nautsskrokkar, sem fluttir yrðu til Rvíkur, og yrði mikill aðflutningur matvæla hingað utan af landi, mundi verðið falla meir en bændur þyldu. Svo mundi það spilla fyrir markaði bænda hjer í nágrenninu.

Það er ekki lítill kostnaður, ef það á að fara að byggja skip, sem kostar 500–600 þús. kr., en sem mundi tapa 150 þús. kr. árlega. Þetta yrði ekki lítill útgjaldaauki. Hv. þm. (SvÓ) benti á í þessu sambandi, að það væri í sjálfu sjer enginn ókostur, þó að strandferðirnar borguðu sig ekki, og tók hann sem dæmi því til sönnunar vegagerðir og heilsuhæli. Það er mikið rjett. En eru engin takmörk fyrir því, hvað við getum veitt okkur til vegagerða og heilsuhæla? Það er auðvitað aldrei svo gott ástandið í þessum efnum, að það megi ekki og eigi ekki að vera betra. En hvað hamlar? Getuleysið. Og hið sama er að segja um strandferðirnar. Jeg hefi ekki heyrt það á hv. þm. (SvÓ), að hann benti á það, að draga mætti af fje því, sem ætlað er á fjárl. til vega- og brúagerða, til þess að koma þessu fyrirtæki á stofn. Því get jeg ekki talað um það í þessu sambandi, auk þess sem jeg er viss um, að samgöngurnar til sveita eru mun erfiðari en samgöngurnar á sjó með ströndum fram. Því hefir verið beint til mín, að stofnun þessa fyrirtækis yrði til ávinnings fyrir þjóðfjelagið að því er póstmálin snertir, að það mundi hafa í för með sjer örari póstflutning. Þetta má vel vera. En hvað gerir þá síminn, sem kominn er nú á flesta firði í öllum sýslum nema Barðastrandar- og Skaftafellssýslum? Og jeg álít, að ekki verði frekar hægt, þó að þetta fyrirhugaða skip komi, að taka af Skaftfellingum bátinn, sem starfað hefir fyrir þá að flutningum vel og lengi. Ef með þessu skipi á að fara að taka smábátana af þeim hjeruðum, sem hafa haft þá, þá er vissulega ver farið en heima setið. Jeg vildi ekkert fremur, en að ástæður ríkissjóðs bötnuðu svo, að hægt væri að leyfa sjer að byggja þetta skip. En eins og sakir standa, eru ástæður ríkissjóðs ekki svo góðar, að hann geti látið af hendi fje til þess að halda sæmilega við þeim samgöngubótum, sem þegar hafa verið gerðar, hvað þá heldur að hann geti bætt við þær. Jeg býst við, að hjeruð þau, sem hjer eiga hlut að máli, mundu ekki, ef þau athuguðu málið, skifta á þessu fyrirhugaða skipi og mótorbátum þeim, sem þau hafa haft til flutninga hingað til. Það hagar víða svo til, sjerstaklega á Breiðafirði, að skip sem þetta mundi ekki koma að fullum notum, en samgöngurnar sjóleiðis frá Ísafirði að Látrabjargi, að undantekinni Norður-Ísafjarðarsýslu, eru svo góðar sem frekast verður á kosið. Jeg veit það um hv. frsm. minni hl. (JÓl) og mig, að afstaða okkar til málsins er reist á því, að við lítum svo á, að getu ríkissjóðs í þessu efni sje nú svo farið, að ekki beri að hverfa að þessu ráði, og því höfum við lagt það til, að frv. þetta verði felt að þessu sinni. Hvað hv. deild gerir í málinu, veit jeg ekki, en jeg geri ráð fyrir því, að frv. gangi ekki í gegn, því að framkoma þess er lítt skiljanleg. Enda þó að það eigi að nota það sem kosningagorkúlu, þá hittir það ekki þá Íhaldsmenn, sem lagst hafa á móti frv. (HStef: Gorkúlurnar vaxa fljótt!). Já, en þær eru að jafnaði meinleysisgripir, og svo mun reynast um þetta frv.

Áður en jeg lýk máli mínu, vil jeg taka það fram, að mjer hafa borist óskir úr kjördæmi mínu frá nokkrum mönnum um þetta strandferðaskip. En þessar óskir eru bornar fram án þess að menn hafi gert sjer nokkra grein fyrir með hvaða möguleikum hægt væri að framkvæma þessa ósk þeirra. Það er ekki til neins að halda því fram, að skipinu sje ætlað að fara inn á allar hafnir kringum land. Inn í Gilsfjörð fara t. d. ekki önnur skip en vöruflutningaskip. En það er ómögulegt að ætlast til þess, að farþegaskip skríði inn á hverja höfn kringum landið, bæði t. d. Gilsfjörð og Hvammsfjörð o. s. frv. Með þessu skipi væri kipt stoðunum undan því, að við fengjum mótorbát til flutninga þar, en þeir eru þau einu flutningaskip, sem hægt er að koma við á þessum stöðum. — Jeg mun láta málið hlutlaust hjer eftir, en jeg skal taka það fram, að jeg læt mjer það í ljettu rúmi liggja, þó það verði básúnað út í einhverju ósannindamálgagni, að Íhaldsmenn hafi lagt á móti málinu.