15.03.1927
Neðri deild: 30. fundur, 39. löggjafarþing.
Sjá dálk 1247 í C-deild Alþingistíðinda. (3036)

79. mál, stöðvun á verðgildi íslenskra peninga

Ásgeir Ásgeirsson:

Aðeins nokkrar athugasemdir út af ræðu hæstv. forsrh.

Hæstv. ráðh. sagði, að jeg hefði viðurkent á síðasta fundi, að samþykt þessa frv. mundi hafa í för með sjer hreyfingu á gengisskráningunni. Þetta er ekki allskostar rjett. Jeg tók það fram, að niðurstöðu af rannsókninni á sanngenginu þyrfti og yrði að leyna, þar til búið væri að ákveða, hvar festa skyldi. Á hitt lagði hann sjálfur áherslu, að ef frv. væri samþykt og gengið fært í hinn rjetta farveg, að þá mundi hefjast mikil óöld — og getur því ekki skilist á annan veg en þann, að hann telji sanngengi nú langt fyrir neðan skráð gengi. Var þessi röksemd hættulegust fyrir hann sjálfan, en ekki okkur festingarmenn, þó við tækjum undir, að vafalaust yrði heldur um niðurfærslu en hækkun að ræða.

Þegar um er að ræða vald okkar yfir hinu skrásetta gengi, þá ber þess að gæta, að við höfum sjerstaka aðstöðu, og getum því haft meira vald yfir gengi okkar en aðrar Norðurálfuþjóðir. Þessi sjerstaka aðstaða okkar um vald yfir gjaldeyrisversluninni á að útiloka það, að hægt sje að hræða með óviðráðanlegum gengissveiflum.

Þá talaði hæstv. ráðh. um „tilætlun“ okkar með frv. þessu. Jeg vil minna hann á, að tala ekki um tilætlun í þessu sambandi, því hjer er það hið raunverulega, sem á að ræða um. Með tilætlunum í þessu sambandi er engan hægt að hræða. Því það er vitanlegt, að vilji okkar festingarmanna er sá, að krónan sje færð upp eins og niður, ef það við rannsókn reynist rjett vera. Því „tilætlun“ okkar er sú, að krónan nálgist hið raunverulega kaupmáttarjafngengi.

Tillaga okkar flm. er sú, að nákvæm rannsókn fari fram, til þess að finna hlutfallið milli rjettlætis og ranglætis hækkunar- og lækkunarstefnanna.

Hæstv. ráðh. mintist á innstæðueigendurna frá 1914, og taldi þá eiga mestan rjett á að fá sínar innstæður greiddar með óföllnum peningum. 1914 voru inneignir landsmanna við bankana 10 milj. kr., en nú eru þær um 40 milj. Af þessum 10 milj. frá 1914 eru vart óhreyfðar meira en ca. 1 milj. kr. Hækkunarmenn vilja því gera einum rjett af hverjum fjörutíu, sem eiga í sparisjóði, en hinum 39 ætla þeir að gefa stórgjafir ómaklega, og svífast ekki að taka þær óverðskulduðu gjafir af eignum alls almennings, handafla manna og öðrum fjármunum, sem ekki eru lagðir í sparisjóð. Við festingarmenn viljum aftur rjettlætið fyrir fjöldann, og það verðum við að gera oss ánægða með, því algert rjettlæti næst sjaldnast í þjóðfjelagsmálum. Sannast hjer á hækkunarmönnum, sem státa af sínu rjettlæti og lögheldni, hið fornkveðna: Summum jus, summa injuria.