16.03.1927
Efri deild: 29. fundur, 39. löggjafarþing.
Sjá dálk 337 í B-deild Alþingistíðinda. (581)

56. mál, sandgræðsla

Frsm. (Einar Jónsson):

Jeg hefi litlu við það að bæta, sem jeg sagði við 1. umr. þessa frv. Breytingin, sem farið er fram á, að gerð verði á lögum um sandgræðslu frá 1923, er í samræmi við lögin frá 1914 og miðar að því, að sandgræðslugirðingar sjeu settar þar, sem þörfin er mest, hvað sem efnahag landeiganda líður.

En á meðan þau ákvæði eru í lögum, að landeigandi skuli greiða helming kostnaðar, verður einatt gengið á snið við framkvæmdir þar, sem nauðsynin er stærst að verja hið uppblásna land og vernda önnur svæði, sem eru í veðurstöðu af því, ef fátækur á í hlut. Jörð, sem orðið hefir fyrir því skakkafalli að blása upp eða kafna í sandi, er einatt í því tilfelli ekki eins mikils virði og uppgræðslukostnaði nemur, og mætti þá ímynda sjer, að eigi væri vert að kosta miklu fje í þessháttar skika.

En þess verður að gæta, að með því einu móti er mögulegt að fá jörðina í samt lag aftur, að tekið sje fyrir kverkar eyðandans, og hitt, sem ekki er síður nauðsyn að gefa gætur, að með afskiftaleysi á roksvæðum fara nærliggjandi jarðir, þótt óskemdar sjeu enn, sömu leið áður en varir.

Víða eru sandflákarnir svo víðáttumiklir sem þeir eru orðnir vegna þess, að eigi hefir verið tekið í taumana nógu fljótt. En síðan menn fóru að þekkja rjettar aðferðir við sandgræðslu og gagn, sem af henni leiðir, eru menn betur á verði fyrir því að stöðva blásturinn áður en alt er orðið um seinan, — og til þess þarf að styrkja og hvetja menn, svo sem mögulegt er. Enda mega þessir eyðimerkurbúar vera þakklátir þingi og stjórn fyrir styrk og aðstoð, sem þeim er veitt.

Ákvæðin um hlið og vegi gegnum sandgræðslugirðingar vænti jeg, að hv. deild verði mjer sammála um, að sanngirni mæli með að verði eins og frv. fer fram á. Jeg tel víst, að sektarákvæði við því að skilja eftir opin hlið útiloki kostnað við traðir og upphleypta vegi, og hættulaust sje að láta alfaravegi óhindraða liggja gegnum girðingar, þar sem svo horfir við, að ekki er hægt að komast hjá því. Það er líka óhentugt, að vegalög fyrirskipi alt annað um hindrun alfaravega heldur en sandgræðslulögin, — að ein lög banni það, sem önnur skipa.

Landbn. var öll á einu máli um, að frv. þetta eigi að ná framgöngu. Hún kallaði Gunnlaug Kristmundsson sandgræðslustjóra á fund sinn, og eftir tillögum hans og viðtali við hann fjelst hún á að mæla með frv. með lítilsháttar breytingum, sem sagt þeim, að ríkissjóður leggi fram 2/3 kostnaðar, í stað 3/4 í frv. Þar sem hv. meðnefndarmenn mínir hafa sýnt þá sanngirni að mæla með framgangi frv., hefi jeg ekki viljað setja mig upp á móti þessari breytingu.

Vona jeg, að hv. deild taki frv. vel og lofi því að ganga áfram. Til þess að gera henni ekki gramt í geði með of löngum ræðuhöldum, mun jeg nú láta staðar numið.