08.03.1928
Efri deild: 42. fundur, 40. löggjafarþing.
Sjá dálk 2419 í B-deild Alþingistíðinda. (1331)

34. mál, varðskip landsins

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson):

Hæstv. dómsmrh. endaði fyrri hluta þessarar umr. fyrir 2 dögum með mikilli ræðu, sem jeg hafði hugsað mjer að svara allítarlega. En það stendur nú svo á, eins og öllum er kunnugt, að við komum frá útför 10 góðra drengja, sem fórust af „Jóni forseta“. Jeg fyrir mitt leyti er því í friðarhug, eftir þá athöfn, og jeg get ekki fengið mig til þess að taka upp öll atriði í ræðu hæstv. dómsmrh., og mun því leiða hjá mjer að svara því, sem ádeilukent var í ræðu hans, en ræða aðeins þau atriði, sem máli skifta.

Það, sem á milli ber um efni frv. og ekki hefir verið nægilega tekið fram í umr., er fyrst og fremst laun skipstjóranna.

Hæstv. dómsmrh. heldur því fram, að það sje mikið atriði, ef ekki aðalatriði, fyrir okkur íhaldsmenn að halda skipsstjórunum á háum launum. Þetta er alls ekki rjett. En okkur finst, að hv. meiri hl. sje reiðubúinn til þess að sýna svo mikla sanngirni að því er snertir alla skipverja á skipunum, aðra en skipstjóra, að um þær tillögur þurfum við ekki sjerstaklega að tala. En svo finst okkur, að ekki geti komið til mála annað en að þessir skipstjórar landsins fái laun, sem sjeu sambærileg við laun annara skipstjóra í sambærilegum stöðum.

Jeg vil minna á það, að eftir gildandi lögum, þeim, sem sett voru í fyrra, voru laun skipstjóra sett 6000 kr. sem byrjunarlaun og 7200 kr. sem lokalaun, og er það með dýrtíðaruppbót 7800 kr. til byrjunar og 9000 kr. sem lokalaun eftir 10 ára þjónustu. Þetta verð jeg að telja mjög hófleg laun, og meira að segja lág, ef þau eru borin saman við laun manna í þeim stöðum, sem helst eru hliðstæðar. En þó er farið fram á lækkun, mikla lækkun eftir frv. stj. og dálitla eftir till. hv. meiri hl. nefndarinnar.

Til samanburðar við þessi 7800 kr. laun skipstjóranna skal jeg geta þess, að skipstjórar á skipum Eimskipafjelagsins fá 10640 kr. í laun, og þar að auki 3% af nettó-ágóða skipsins, og getur það verið töluverð upphæð, þegar vel gengur.

Skipstjórinn á „Esju“ hefir í ár 10640 kr., og er það 1840 kr. hærra en varðskipstjórarnir hafa þetta ár, og 1640 kr. hærra en gert er ráð fyrir, að þeir hafi í lokalaun í frv. stj.

Hæstv. dómsmálaráðherra vísaði á aðrar stöður til samanburðar, nefnilega skrifstofustjórana í stjórnarráðinu, sem hefðu 5000 kr. í byrjunarlaun og 6000 kr. í lokalaun. En þegar þessar stöður eru bornar saman, verður að gæta þess, að skrifstofustjórarnir fá frá ríkinu greiðslur fyrir ýms önnur störf, sem þeir vinna við hlið embættisstarfanna, svo að laun þeirra verða miklu hærri en hin lögákveðnu, enda er það öllum vitanlegt, að ekki mundu fást hæfir menn í þessar stöður fyrir þau laun eingöngu. Svo að það er ekki rjett að bera saman hin lögmæltu laun skrifstofustjóranna og varðskipstjóranna, nema því aðeins, að aukalaun skrifstofustjóranna sjeu tekin með. Lögmælt laun skipstjóranna eru að vísu hærri en hin lögmæltu laun skrifstofustjóranna ein, en þeir geta ekki aflað sjer neinna aukatekna, og þar að auki er það alment álitið, að stöður þeirra sjeu erfiðari og óhægari, þar sem þeir eru á sjó mestan hluta ársins og geta því síður sint heimilum sínum í landi.

Þá ber hæstv. dómsmrh. laun þeirra saman við lögboðin laun prófessora við háskólann, án þess þó að nefna tölur eða tilgreina laun nokkurs sjerstaks manns. En ef tekin eru laun háskólaprófessoranna yfirleitt, þá er það alkunnugt, að þau eru svo lág, að þau nægja þeim ekki. En þær kröfur, sem gerðar eru til þessara manna um kenslustarfið í háskólanum, eru ekki mjög frekar. Það er alkunnugt, að þeir hafa allmikinn tíma afgangs frá því, og yfirleitt má segja, að þeir eigi sinn tíma sjálfir. Og þótt það sjeu ekki arðsöm störf, sem þeir vinna í sinni vísindagrein, geta þeir haft talsverðar tekjur auk hinna lögboðnu launa.

Þetta verður að taka með, ef á að fara að bera saman svo ólíkar stöður. Jeg verð því að álíta, að hvernig sem á er litið, sjeu laun varðskipstjóranna nú lægri en laun manna í öðrum sambærilegum stöðum. Og það er því ekki hægt að vísa á önnur embætti til þess að sýna það, að launin eigi að vera lægri en nú eru þau. Jeg vil bæta því við, að stöður skipstjóranna eru óvanalega ábyrgðarmiklar stöður, svo að alls ekki er áreiðanlegt, að í þær fáist valdir menn, svo sem þyrfti, með slíkum launum.

Það er ekki nóg, eins og hæstv. dómsmrh. nefndi, að velja menn, sem hafa siglingapróf eða rjett til að fara með skip, því að meðal skylduverka þeirra er að beita valdi við innlenda og erlenda lögbrjóta við landhelgiveiðar, eða skip, sem eru grunuð um lögbrot. Þeir þurfa að geta fært sönnur á brotin fyrir rjetti, en til þess þarf snarræði, þekkingu í mælingum og nákvæmni. Þeir verða að kunna að beita þeim vopnum, sem þeim eru fengin, og ríður því á miklu fyrir landið út á við, að valdir sjeu hæfir menn, sem hægt er að treysta. Það er álit þeirra, sem hingað til hafa farið með þessi mál, að núverandi skipstjórar sjeu starfinu vaxnir. Mjer þykir leiðinlegt, ekki vegna þeirra, heldur vegna landsins, ef svo lítur út, sem starf þeirra sje lítils metið og megi þröngva launakjörum þeirra, auk þess sem þá má búast við, að þeir noti fyrsta tækifæri til að leita að lífvænlegri stöðu. Jeg álít þetta ekki rjett. Þeir skipstjórar, sem nú eru á skipunum, eru ráðnir með sömu launum og þeir áður höfðu hjá Björgunarfjelagi Vestmannaeyinga, eða 1000 kr. á mánuði. Það kann að vera, að þetta sje fullhátt, því að gildi peninganna var þá lægra, og jeg álít því, að enginn þurfi að hneykslast, þótt stj. leiti samkomulags um niðurfærslu á laununum í sambandi við þá peningahækkun, sem orðið hefir. Og jeg vil skjóta því í fullri vinsemd til hæstv. dómsmrh., sem væntanlega fær lögin í gegn, hvort hann vilji ekki fara þessa leið, svo framarlega sem hann er samdóma fyrirrennurum sínum um það, að mennirnir sjeu hæfir til starfans.

Hitt atriðið, sem á milli ber — þau eru ekki nema tvö, eftir því, sem hæstv. ráðh. segist nú frá —, er það, hvort ráða skuli mennina æfilangt, eða eftir venjulegum reglum um starfsmenn þess opinbera. Mjer finst það heppilegt að ráða þá eftir venjulegum reglum, enda má búast við, að þeir verði kyrrir á skipunum, ef þeir brjóta ekkert af sjer. En þetta er ekkert aðalatriði og landhelgigæslan getur farið vel úr höndum, þótt ríkið sje ekki bundið gagnvart mönnunum.

Jeg ætla ekki að hafa þetta lengra í þetta sinn. Mjer finst frv. ekki til bóta, og lakara hvað snertir lífeyri og eftirlaun. Jeg tel allar brtt. meiri hl. til bóta og mun greiða þeim atkv., en þótt frv. gangi áfram, álít jeg, að það þurfi frekari lagfæringa við, er mætti koma með við 3. umr.