13.02.1928
Efri deild: 21. fundur, 40. löggjafarþing.
Sjá dálk 506 í C-deild Alþingistíðinda. (1848)

81. mál, atvinnurekstrarlán

Flm. (Jón Þorláksson):

Jeg get ekki annað en verið í aðalatriðum ánægður með viðtökur þær, er frv. fjekk hjá hæstv. fjrmrh. og hv. 5. landsk. Orð þeirra skulu ekki gefa mjer tilefni til langrar ræðu.

Hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir, að kostnaðarsamar mundu reikningslántökur erlendis frá ári til árs, og að fast lán mundi fást með betri kjörum. Það fer alveg eftir því, hvernig á stendur á hverjum tíma. Þegar vextir eru alment lágir í heiminum, þá er yfirleitt betra að taka föst lán. En jeg hygg, að nú standi ekki svo á, að rjett sje að taka fast lán til þessara þarfa, sem leysa má úr með reikningslánum. Alment er búist við, að ekki sje langt þangað til vextir í heiminum lækki og fje verði auðfengnara. En eins og stendur eru föst lán dýr. Mín skoðun er því sú, að rjettara sje að taka reikningslán frá ári til árs, og að það muni reynast ódýrara, svo framarlega, sem menn vilja játa þá grundvallarhugsun, að þetta eigi að vera hrein rekstrarlán, sem greidd sjeu upp að fullu einu sinni á ári. Jeg hefi auðvitað ekkert á móti því, að menn fái jafnframt önnur lán, en jeg álit bæði nauðsynlegt og heppilegast að halda rekstrarlánunum vel greindum frá öðrum lánum. Það eykur mikið traust manna á landinu, ef rekstrarlánin eru árlega greidd að fullu. En fátt getur veikt meira fjármálatraust þess heldur en það, að lán sjeu tekin til rekstrar og síðan látin festast, sem kallað er. Annars er það auðvitað athugamál, sem hæstv. fjmrh. talaði um, hvort ekki getur orðið hentugra að fá fast lán. Í því sambandi þarf þó að minnast þess, að mjög erfitt er að vita fyrirfram, á hve miklu fje þarf að halda. Frvgr. nefnir 5 miljónir, en það er gert með það fyrir augum, að upphæðina megi síðar hækka, ef tíminn sýnir, að þörf sje fyrir.

Það er rjett hjá hæstv. ráðh., að gjalddaginn er nokkuð þröngt ákveðinn, en þó er í frv. nokkur frávikningarheimild. Það er ljóst, að 15. des. eru ekki nærri altaf allar afurðir ársins seldar. En við flm. gerðum ráð fyrir því um hina smærri framleiðendur, að á þeim tíma hefðu þeir altaf komið vörum sínum á aðra hönd og fengið verð fyrir þær. Þeir, sem þá eiga með vörurnar, verða að afla sjer lána annarsstaðar til verslunarinnar, svo að þeir geti staðið í skilum við framleiðendurna. Annars er það athugamál, hvort ekki mætti rýmka um gjalddagann.

Hv. 5. landsk. vildi gera sem minst úr frv., og sagði, að jeg hefði sagt, að við flm. værum aðeins að hreyfa uppástungum til úrlausnar þessu vandamáli. Jeg sagði raunar aldrei þetta „að eins“. Hitt er rjett, að hjer er verið að hreyfa uppástungum um málið. Þegar svona mál er einu sinni komið á stað, þá sofnar það ekki fyr en leyst er úr þörfinni, sem á bak við liggur, á einhvern hátt. Hv. þm. talaði um sinnaskifti Íhaldsmanna gagnvart samábyrgðinni.

Jeg segi fyrir mig, að í því máli hefi jeg engum sinnaskiftum tekið, og jeg býst við, að sama megi segja um aðra flm. Jeg veit ekki annað en að við höfum allir viðurkent, að samábyrgð gæti verið rjettmæt innan svo þröngs hóps manna, að hver þekkir annan. Hjer er ekki gert ráð fyrir samábyrgð milli hinna einstöku lánsfjelaga, heldur aðeins innan fjelags. — Frv. hefir ekki verið borin undir Landsbankann til umsagnar. Við einstakir þm., sem berum það fram, höfðum engin tök á að krefja bankaráðið aðstoðar við samningu frv. Ef frv. hefði verið stjórnarfrv., hefði það auðvitað verið hægt, og eins getur nefnd sú, er væntanlega fær málið til meðferðar, leitað til bankaráðsins og bankastjórnarinnar.

Annars get jeg sagt það fyrir okkur flm. alla, að þótt við yrðum einhversstaðar varir við tregðu á að sinna málinu, þá munum við ekki láta það ráða skoðun okkar á því, að úr þessari nauðsyn þurfti að bæta. — Hv. 5. landsk. gerði ráð fyrir svo ólíkum aðstæðum til sjávar og sveita, að fyrir þá sök þyrfti tvær stofnanir til að leysa úr þörfunum, sína fyrir hvorn atvinnuveginn. Hinsvegar var hann okkur flm. sammála um það, að gott væri að láta peningastofnanir í hjeruðunum sjálfum hafa úthlutun fjárins með höndum. Jeg lít svo á, sem það sje aðalatriðið, en hitt meira aukaatriði, hvaðan þær stofnanir hafa fjeð. En hinu hjelt jeg fram, að þessari þörf væri alls ekki fullnægt með einni eða tveimur lánsstofnunum, sem heima ættu hjer í Reykjavík og lána út um alt land. Í þessu sambandi mintist hv. 5. landsk. líka á lánsstofnun fyrir bátaútgerðina. En það mál hefir nú verið til athugunar hjá nefnd, sem til þess er sett, og mun hún hafa skilað áliti sínu eða tillögum til stjórnarinnar. Vil jeg minna á, að það væri nú tímabært fyrir sjútvn. að ganga eftir þeim.