04.04.1928
Neðri deild: 65. fundur, 40. löggjafarþing.
Sjá dálk 260 í D-deild Alþingistíðinda. (2275)

67. mál, endurskoðun fátækralaganna

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson):

Jeg skal ekki verða til þess að halda uppi löngum umræðum um þetta mál, en ætla með fáeinum orðum að gera grein fyrir afstöðu minni hluta allshn.

Eins og kunnugt er, þá voru samþ. hjer á þingi í fyrra ný fátækralög. Þótt margar óánægjuraddir heyrðust þá, er samt ekki hægt að neita því, að sá meiri hluti, sem fylgdi þeim, var stór. Því er það undarlegt, ef nú á að fara að hrófla við löggjöf, sem var sett í fyrra. Flest ákvæði fátækralaganna eru reyndar gömul, sum frá 1834, en flest úr lögunum frá 1905. Flest ákvæðin voru samþykt umræðulaust í fyrra.

Sú ástæðan, sem sjerstaklega er nefnd í till., hinn mismunandi álöguþungi í einstökum hreppum, var mikið rædd hjer á þingi í fyrra. Hv. 1. þm. N.-M. (HStef) kom þá fram með þá till. að vísa málinu til stjórnarinnar, til þess að hún rannsakaði það, en hún var þá feld við mikinn atkvæðamun. Á atkvgr. um frv. sjest, að miklu fleiri en fylgismenn þáverandi stjórnar fylgdu frv. Þó má það vera, að þessir menn hafi skift um skoðun síðan. Ein till. í þessa átt, um að gera landið alt að einu framfærsluhjeraði, var borin fram, en feld með miklum atkvæðamun. Því var haldið fram, að það fyrirkomulag mundi verða miklum mun dýrara, hrepparnir mundu ekki finna hjá sjer hina sömu hvöt til að spara eins og ef þeir ættu sjálfir að borga. Það er mikið til í þessu. Þessi aðferð mundi áreiðanlega reynast stórum dýrari. Þá mætti og fara einhverja millileið, t. d. með því að gera hverja sýslu að einu framfærsluumdæmi. En jeg geri ráð fyrir, að hinir sömu gallar mundu koma í ljós, aðeins í minni mælikvarða. Þá mætti og hugsa sjer, að ríkissjóður bæri einhvern hluta af kostnaðinum, færi hann fram úr einhverri ákveðinni upphæð á mann í framfærsluhjeraðinu. En það er á engan hátt rjettlátt, því útsvör eru lögð á menn eftir efnum og ástæðum, en upphæð þeirra er ekki rjettur mælikvarði á það, hvað þungt fátækraframfærslan kemur niður á gjaldendum.

Jeg skal ekki um það segja, hvort fært þyki, að ríkissjóður taki á sig meira af fátækrabyrðinni en hann þegar hefir tekið. Samkvæmt 77. og 78. gr. fátækralaganna frá 1905 hefir ríkissjóður orðið að borga kr. 60.000–100.000 á ári. Þá eru berklavarnalögin frá 1921 ekki lítill baggi á ríkissjóði. Jeg skal viðurkenna, að bak við þetta var að vísu annað atriði, en því verður ekki neitað, að með þessu var miklum kostnaði ljett af hreppsfjelögum og kaupstöðum.

Auðvitað skal jeg ekki neita því, að það mætti hugsa sjer fleiri leiðir en þessar, þó mjer detti þær ekki í hug í svipinn. En jeg er hræddur um, að á þeim kunni að finnast annmarkar, sem ekki sje gott að koma í veg fyrir. Mjer þykir sýnt, að það fyrirkomulag, sem við höfum nú, sje hið heppilegasta, sem auðið er að fá, þótt það vitanlega geti komið fyrir á einstökum stöðum, á einstökum tímum, að gjöldin verði svo há, að erfitt verði að rísa undir þeim. En þá hefir verið venja að hlaupa undir bagga með þeim sveitum á einn eða annan hátt.

Jeg tók svo eftir, að hv. frsm. meiri hl. (BSt) segði, að við endurskoðun þá, sem gerð var á síðasta þingi, hafi ekki verið tekið tillit til þeirra óska, er settar höfðu verið fram, þegar endurskoðunar var beiðst. Þetta get jeg ekki viðurkent. Aðalástæðan var einmitt sú rjettarskerðing, sem menn urðu fyrir eftir gömlu lögunum. En úr þessu var bætt í verulegum atriðum á síðasta þingi, þar sem sveitarstjórnum var gefin heimild til að ákveða, hvort styrkur skyldi skoðast sveitarstyrkur eða ekki. Þetta fór að vísu ekki svo langt sem sumir álitu nauðsynlegt. En jeg álít enga meiningu í því, að þeir, sem verða þurfandi vegna leti og ómensku, missi ekki rjettindi sín. Eftir gildandi lögum er sveitarstjórnum heimilt, ætíð þegar telja má, að styrkþegi eigi ekki sök á, að hann hefir orðið styrksþurfi, að ákveða, að styrkurinn sje ekki afturkræfur, hann skoðist ekki sem fátækrastyrkur og honum fylgi ekki rjettarskerðing. Þetta er sanngjörn regla. Jeg get ekki fundið neinn dómstól, sem hafi betri þekkingu í þessum efnum en sveitarstjórnirnar sjálfar.

Það eru og fleiri gjöld en útsvörin, sem koma ójafnt niður á menn, t. d. sýslugjöldin. Þau geta orðið mjög mismunandi þungbær.

Þótt jeg viti, að það þýði ekki að halda uppi löngum umræðum um þetta mál, þá hefi jeg þó viljað benda á þessa hluti. Jeg hefi ekki mikla trú á þessari endurskoðun. Kostnaðurinn kemur ekki jafnt niður, nema því aðeins, að landið alt verði gert að einu framfærsluumdæmi. En þá verður kostnaðurinn miklu meiri en nú.

Jeg get nefnt hjer enn eitt deiluatriði gamalt. Það er fátækraflutningurinn, Þingið í fyrra herti á þeim ákvæðum, svo ekki virðast miklar líkur á, að það verði linað til muna að þessu sinni.

Jeg verð að viðurkenna, að jeg er búinn að gleyma miklu af því, sem hv. flm. (HSt) sagði við fyrri hl. umr. Það er svo langur tími liðinn síðan, að jeg verð að segja eins og hv. frsm. meiri hl. (BSt), að jeg var farinn að halda, að málið ætti ekki að taka á dagskrá aftur.