10.05.1929
Neðri deild: 65. fundur, 41. löggjafarþing.
Sjá dálk 3428 í B-deild Alþingistíðinda. (2149)

37. mál, verkamannabústaðir

Magnús Guðmundsson:

Hv. 1. þm. N.-M. tók það rjettilega fram, að kostnaðurinn myndi minka nokkuð við till. þá, er hann bar fram. En þótt framlagið verði lækkað um helming, leiðir það þó af sjer talsverðan kostnað, ef kauptúnin eru tekin með. — Jeg veit ekki, hve margt fólk samtals býr í kauptúnum og kaupstöðum, en jeg býst við, að gera megi ráð fyrir um 52 þús. kr. framlagi á ári í þessu augnamiði, og það er talsvert fje fyrir ríkissjóð um óákveðinn tíma. Og strax þegar búið væri að byggja fyrir það fje, sem frv. gerir ráð fyrir, þarf að fá meira fje, því að það getur ekki öðruvísi verið, ef byggja á upp kaupstaði og kauptún þessa lands með styrk þess opinbera.

Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að jeg hefði ekki farið rjett með ummæli hans. Jeg bið afsökunar, ef svo er. Hv. þm. sagði, að jeg hefði hjer ennþá verið með mína grammófónplötu viðvíkjandi sveitunum. Jeg hefi altaf haldið því fram, að sveitirnar verði undir í samkepninni við kaupstaðina, og tel jeg það illa farið. — Þetta vil jeg láta heyrast sem oftast, enda er viðgangur kaupstaðanna háður velmegun sveitanna.

Þá sagði hv. þm., að það væri ekkert pláss í sveitunum fyrir fólkið. Þetta finst mjer afareinkennilegt, þar sem það er vitað, að vinnukraftinn vantar í sveitirnar og að víða er heimilisfólkið ekki annað en hjónin og börn þeirra. (HV: Það er ekki hægt að taka hjón í vist). Jú, það myndi verða gert, ef fólkið fengist.

Þá sagði hv. þm., að við öfunduðum kaupstaðina af góðum húsakynnum. Því fer fjarri, að svo sje. Hitt hygg jeg, að óhætt muni að bera saman húsakynni í sveitum og kaupstöðum upp á það, að það verður ekki ofan á, að húsakynni til sveita sjeu betri. Þar er ólíku saman að jafna. Það hefir verið bent á, að byggingar og landnámssjóður eigi að sjá fyrir þörfum sveitanna í þessu efni. Þá er þess að geta, að það er aðeins lítill hluti sveitanna, sem hægt verður að byggja upp fyrir fje byggingar- og landnámssjóðs, og auk þess eru skilyrði fyrir lánum úr sjóðnum svo þröng, að hlutaðeigendur verða að geta lagt fram vottorð um það, að það sje hættulegt heilsu manna að búa í þeim híbýlum, sem fyrir eru. Aðrir geta ekki fengið lán úr sjóðnum en sem geta lagt fram slík vottorð. Það er viðurkent af öllum, að hjer sjeu víða slæmar íbúðir, en hitt er líka áreiðanlegt, að hlutfallslega eru miklu fleiri slíkar íbúðir til sveita. Það þarf ekki annað en líta í jarðamatsbókina til þess að sannfærast um þetta. Á fjölda mörgum býlum eru öll hús, þar með talin peningshús öll, metin á nokkur hundruð kr. Hverjum dettur í hug, að byggingar- og landnámssjóður geti komið þessu í lag á nokkrum árum? — Úr sveitunum er straumur til kaupstaðanna, og er því meiri ástæða til þess að byrja að hjálpa sveitunum í þessu efni, ekki síst vegna þess, að byggingunum fleygir áfram í kaupstöðunum, en gengur dræmt í sveitunum.

Mjer þótti vænt um að heyra, að hv. 1. þm. S.-M. tók í sama strenginn og jeg, og er gott að heyra, að fleiri geta litið með sanngirni á þetta mál. Ennfremur vil jeg undirstrika það, að starf undanfarinna þinga hefir verið það, að vinna að því að halda fólkinu í sveitunum, en þetta mál verður til þess að draga fólkið þaðan, ef það hefir nokkur áhrif. Það er eðlilegt, að fólk hugsi, er það kemur til bæjanna og sjer allar þessar stóru byggingar, sem verið er að reisa, að eitthvað hljóti það að bæta úr húsnæðisvandræðunum.

Hv. þm. Ísaf. sagði, að jeg og hv. 1. þm. S.-M. vildum leggja bæina í auðn til þess að sveitirnar gætu blómgast. Þetta hefi jeg aldrei sagt og er fjarri skoðun minni. Jeg álít, að almenningi geti ekki vegnað vel nema bæði sveitirnar og kaupstaðirnir verði þess megnug að vinna sitt hlutverk. Þegar jeg sem þm. á að greiða atkv. um það, hverjum beri að hjálpa fyrst, svara jeg ótrauður: þeim, sem veikari er, — en það eru sveitirnar. Byggingar- og landnámssjóður getur ekki komið sveitunum verulega að liði fyr en eftir mörg ár, en þetta á að koma strax. Þetta frv. vinnur á móti áhrifum byggingar- og landnámssjóðs.

Þá fór hv. þm. að tala um börnin í kaupstöðunum, og leit helst út fyrir eftir ummælum hans, að engin börn væru í sveitunum. Jeg hygg, að fólksfjölgunin komi hlutfallslega jafnt niður á sveitirnar og kaupstaðina. Fanst mjer kynlegt, að jafnaðarmaðurinn, sem þykist vera, skuli gleyma því, hve miklu örðugra líf sveitabarnanna er á margan hátt en líf kaupstaðabarnanna. Það væri fróðlegt að bera saman, hvað snemma sveitabörnin vinna samanborið við kaupstaðabörnin. Jeg held, að þar væri mikill munur á.

Annars getur sú fjárhæð, er frv. gerir ráð fyrir, aðeins bætt að litlu leyti þær íbúðir í kaupstöðunum, sem kvartað er undan. Þegar því menn greiða atkv. með þessu frv., takast þeir um leið þá skuldbindingu á hendur að halda áfram á þessari braut, því að þótt bygt yrði fyrir þessa upphæð, má ekki láta þar staðar numið, heldur verður að halda áfram að byggja þangað til byggingar eru komnar í sæmilegt horf.