26.03.1929
Neðri deild: 32. fundur, 41. löggjafarþing.
Sjá dálk 27 í C-deild Alþingistíðinda. (2255)

62. mál, stækkun lögsagnarumdæmis Reykjavíkur

Jón Ólafsson:

Mjer þykir verst, að hvorugur þeirra hv. þm., sem andmæltu frv. þessu við byrjun 1. umr., eru nú á fundi, og er því ilt við að eiga um andmæli til þeirra. En þessir hv. þm. ljetu þung orð falla, ekki einungis til okkar þm. Reykjavíkur, heldur og í garð bœjarins sjálfs, eða þeirra 26 þús. manna, sem hjer eru búsettir. Jeg sje nú, að hv. þm. Mýr. er kominn, og bætir það nokkuð úr.

Þessir hv. þm. töluðu um úlfsgræðgi og úlfslöngun, sem lýsti sjer í þessu frv. Að hinar mögru kýr Reykjavíkur ætluðu að gleypa hinar feitu kýr Seltjarnarneshrepps. Svona staðhæfingar eru fjarri því rjetta, því kunnugir vita vel, að hjer er ekki um neina úlfslöngun að ræða, heldur brýna þörf. Þá er og heldur ekki rjett, að hjer sje folaldið að gleypa móður sína, heldur mætti máske með meiri rjetti segja að þetta sje í samræmi við gang lífsins, sem er sá, að hið eldra fái skjól hjá sínu afkvæmi. Og Seltjarnarneshreppur er nú einmitt kominn í það skjól, því svo má orðið segja, að Seltjarnarneshreppur sæki alt sitt uppeldi til Reykjavíkur, nema þann litla jarðargróða, sem fæst þar. Aðalhlutar hreppsins, svo sem Skildinganes, Þormóðsstaðir og Melshús, eru eign Reykvíkinga. Er því í raun og veru lítið að færa, því það eru ekki nema fáir bæir, sem ekki eru í eigu Reykvíkinga. Þetta hefir orðið svo í seinni tíð. Fyrir 1914 var þetta alt annað. Þá stóð Seltjarnarneshr. framar Reykjavík að mörgu leyti. Þá var betra til sjósókna þaðan, þar sem það lá nær fiskimiðunum. Til ársins 1914 var því að mestu sama aðstaða til fiskveiða og hjeðan, meðan hjer var hafnlaust. Þá var hafnarlaust hjer og betra til sjósóknar fram á nesinu. En um leið og breyting varð á þessu, hafa Reykvíkingar og bæjarfjelagið sjálft ráðist í miljónafyrirtæki. Og íbúar Seltjarnarneshrepps hafa á ýmsan hátt notið góðrar aðstöðu í skjóli hinna dýru mannvirkja, sem reist hafa verið á síðari árum af höfuðstaðarbúum. Nú er engin útgerð rekin á Seltjarnarnesi, en aðeins stunduð þar hrognkelsaveiði part úr árinu. Þetta er svo stórkostlega breytt frá því, sem var á fyrri árum. Og þess vegna verða menn að sætta sig við, þó að alstaða hreppsbúa til bæjarfjelags Reykjavíkur breytist frá því, sem hún var fyrir 14 árum síðan. Þörf bæjarins til þess að fá íhlutunarrjett á Seltjarnarnesi eykst árlega hröðum skrefum. Bærinn hefir lagt í svo mikinn kostnað við ýmsar framkvæmdir, að nauðsynlegt er að gæta hagsmuna hans eftir föngum og tryggja honum afnotarjett á Seltjarnarnesi. Þegar Reykjavíkurbær keypti Gufunes, var það gert með það fyrir augum, að sporna við því, að þar yrðu reist hafnarmannvirki til þess að keppa við Reykjavíkurhöfn. Nú er enn meiri ástæða til þess að óttast þá aðstöðu, sem er til þess að byggja höfn við Skerjaljörð, er keppi við Reykjavíkurhöfn. Það væri hægt að nota aðstoð hjeðan úr bænum um mannalla og ná tekjum frá bænum, án þess að nokkur gjöld sjeu greidd til hans í staðinn. Það er því ekki þýðingarlaust fyrir bæinn, hvort hægt er að byggja höfn við Skerjafjörð á kostnað afkomu Reykjavíkur. Auk þessa ber nú mikið á því, að farið er að reisa íbúðarhús við Skerjafjörð, alveg skipulagslaust og í megnustu óreiðu. Það þarf enginn að halda, að nesið eða ýmsir hlutar þess falli ekki undir Reykjavík síðar; vitanlega dregst það ekki mörg ár. Enda hlýtur það að, þykja jafnsjálfsagt og þegar Reykjavíkurbæ var áður úthlutað tveimur jörðum úr þessum hreppi, sem voru bændaeignir.

Það dettur engum í hug í alvöru, að sú þröngsýni ríki lengi, að ekki verði smámsaman höggið af nesinu og lagt undir Reykjavík. En menn eru svo smámunasamir, að þeir geta frekar fallist á, að þetta sje gert í smáskömtum.

Af því að við flm. þessa frv. höfum nú verið svo óhepnir að fara fram á, að alt nesið yrði sameinað Reykjavík, þá hefir því verið tekið illa hjer í hv. deild. Ef við hefðum aðeins tekið Skildinganes út úr og skilið eftir Þormóðsstaði og Melshús, þá geri jeg ráð fyrir, að það hefði gengið fram. Hjer í Reykjavík búa nú um 26 þús. manns, svo að það er eðlilegt, að þeir vilji gæta sinna hagsmuna og sporna við því, að reist verði dýr hafnarvirki í grend við bæinn. Hjer er ekki um neina úlfsgræðgi að ræða. Það er ekki verið að sækjast eftir grasnytjum á Seltjarnarnesi. Það á sjerstaklega að leggja undir umráð bæjarins lönd og lóðir á nesinu, sem ýmsir borgarar í bænum eiga. Þar eru bæði fiskþurkunarstæði og óræktuð lönd, sem bœrinn þarf að fá. Hjer er fjöldi manna í bænum, sem er það brýn nauðsyn að fá land til að rækta. Þetta geri jeg ráð fyrir, að háttv. þingmönnum skiljist. Íbúum Seltjarnarneshrepps er enginn óleikur gerður með þessu. Það er yfirleitt engum til meins. Vona jeg því, að hv. þingd. líti á þetta sjálfsagða þrifamál Reykjavíkurbæjar með velvilja. En það er eins og mönnum hrjósi hugur við að sjá það borið hjer fram, að Seltjarnarnes verði í einu lagi sameinað Reykjavík. Það er nú kunnugt, að fyrir þröngsýni þeirra manna, er sátu í bæjarstjórn Reykjavíkur á fyrri árum, náði bærinn ekki umráðum á nærliggjandi löndum. Jeg man eftir því, að Tryggvi Gunnarsson vildi, að bærinn keypti Skildinganes, sem þá hefði mátt fá fyrir lítið og leggja undir bæinn. En þá þótti nóg af holtum og melum í bæjarlandinu; þá voru menn of skammsýnir til að sjá, að þar voru ágæt skilyrði fyrir höfn, er gæti kept við Reykjavíkurhöfn. En hvað hefir nú komið á daginn?

Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. En jeg vil bæta því við, að Reykjavík er nú sem stendur skyldug og ekki skyldug til þess að láta Seltjarnarnesbúa fá rafmagn og vatn; því að það er bundið því skilyrði, að bærinn sje aflögufær í þessum efnum, en það er hann eiginlega ekki nú. En jeg tel sjálfsagt, að þeim yrði miðlað bæði rafmagni og vatni í hlutfalli við bæinn, ef nesið væri sameinað bænum.

Reykjavíkurbúar hafa sókst eftir að eignast lönd í Seltjarnarneshreppi, og eru þeir nú búnir að ná eignarhaldi á þeim alla leið vestur að barnaskólahúsinu, og eitthvað af nesinu þar fyrir sunnan mun vera eign Reykjavíkurborgara. Þá er aðeins eftir að fá þessar eignir þeirra undir yfirráð bæjarfjelagsins, til þess að eigendur þeirra greiði hin lögmætu gjöld sín á einum og sama stað og beri óskorað byrðar bæjarfjelagsins í rjettu hlutfalli við aðra samborgara sína hjer í bænum. Það má heldur ekki koma fyrir, að bygt verði smáþorp í sveit hjer í grend við bæinn í fullkominni óreiðu og skipulagslaust, sem þó mun síðar verða sameinað Reykjavík, og jeg tel óráðlegt, að þar verði bygð höfn til að keppa við samskonar mannvirki í Reykjavík.

Þegar þetta er nú alt athugað, annarsvegar það, að Reykjavík veitir Seltjarnarnesbúum nálega alt sjer til framfæris, nema jarðargróðann, og hinsvegar, að Seltirningar geta með ráðstöfunum sínum orðið bænum skaðlegir, þá er nauðsynlegt, að lítið sje með sanngirni á þetta mál, og vænti jeg því, að það verði lagað svo í meðferð þingsins, að það nái fram að ganga. Auðvitað dettur engum annað í hug en að Reykjavíkurbær verði að greiða mikla fjárfúlgu fyrir þau rjettindi, sem frv. áskilur honum. Reykjavík verður að gera hlutaðeigandi sveitar- og sýslufjelagi full skil fyrir missi þeirra tekjulinda, sem þau verða fyrir.

Jeg vildi með þessum fáu orðum sýna fram á, að með þessu frv. er ekki verið að ásælast með úlfsgræðgi það, sem öðrum tilheyrir. Hjer er um sanngirnismál að ræða; eitt af framtíðarmálum þessa bæjarfjelags, sem hlýtur aðganga fram fyr eða síðar, af því að allir hljóta að verða að lokum sammála um nauðsyn þess fyrir bæinn.