01.05.1929
Efri deild: 58. fundur, 41. löggjafarþing.
Sjá dálk 239 í B-deild Alþingistíðinda. (82)

14. mál, Búnaðarbanki Íslands

Frsm. (Jón Jónsson):

Mjer finst satt að segja ekki anda hlýlega til Búnaðarbankans hjer í deildinni, og tel jeg þó frv. um hann merkasta málið, sem fyrir þinginu liggur. Mjer fanst það fljótræði hjá þessari hv. deild við 2. umr. að fara að setja inn nýja lánadeild, að lítt athuguðu máli og án þess að þess væri brýn þörf. En ekki tjáir um það að sakast hjeðan af.

Nú eru komnar fram brtt. úr tveim áttum, sem miða að því að draga úr afli bankans, frá hv. 3. landsk. og hv. 4. landsk. Mjer finst, að í brtt. hv. 3. landsk. felist í rauninni ekki nema einn hlutur — það, sem hann kallar að bjarga viðlagasjóðnum, en jeg kalla að draga úr veltufje Búnaðarbankans sem svarar því, er skuldabrjefum viðlagasjóðs nemur, því að þótt þau eigi eftir sem áður að vera trygging fyrir skuldbindingum deildanna, koma þau bankanum ekki að notum nema halli verði á deildunum. Bankinn er því jafnveltufjárlaus fyrir því.

Hv. 3. landsk. sagði, að viðlagasjóðurinn hefði stutt ýms nytjafyrirtæki, og skal því ekki mótmælt, en hann ætti að geta það eftir sem áður, a. m. k. að því er landbúnaðinn snertir. Jeg held, að eftir því, sem aðrar lánsstofnanir verða efldar, því minni þörf verði fyrir viðlagasjóð.

Hv. 3. landsk. var að tala um það, að ríkissjóður misti með öllu vexti af þeim sjóðum, sem hverfa inn í Búnaðarbankann. Þetta er þó ekki rjett, því að svo er ákveðið í 14. gr., að þegar varasjóður veðdeildarinnar er orðinn 20% af stofnsjóði, skuli greiða ríkissjóði vexti.

Þetta voru nú aðalatriðin í ræðu hv. 3. landsk., nema hvað hann sagði, að með ákvæðum frv. væri ætlast til, að viðlagasjóður legði fram meira fje en hann ætti til. Að þetta er misskilningur, er ljóst af því, að samkv. frv. á viðlagasjóður að leggja fram 1250000 kr. og 700000 kr., eða tæpar tvær miljónir, en samkv. landsreikningnum nemur hann 2027000 kr.

Þá kem jeg að brtt. hv. 4. landsk. 1. brtt. hans er um það, að stjórninni sje heimilt að fresta stofnun veðdeildarinnar. Mjer skildist, að ástæðan til þessarar heimildar væri sú, að hv. þingmaður teldi, að komið gæti fyrir, að stj. fengi ekki lán með hagstæðum kjörum. Jeg get þó ekki sjeð, að þörf sje á þessari heimild, því að stj. er samkv. 40. gr. alveg vítalaus, þótt hún fresti veðdeildinni, ef hún fær ekki lán með sæmilegum kjörum, svo að ríkissjóður verði að líkindum skaðlaus.

Þá kemur till. hv. 4. landsk. um að leysa Landsbankann frá að kaupa jarðræktarbrjef ræktunarsjóðsins. Mjer skilst, að þessi ívilnun, sem hv. þm. vill veita Landsbankanum frá núgildandi samningum, sje miðuð við það, að Búnaðarbankinn fái þá frekar sparisjóðsfje landsmanna. Það er með þessar till. eins og till. hv. 3. landsk., að þær eru frekar til þess að draga úr afli Búnaðarbankans, og sje jeg ekki, að hann megi við því. Ennfremur sýnist mjer ekki ástæða til þess að ljetta þessum kvöðum af Landsbankanum á meðan maður veit ekki, hve mikið sparisjóðsfje mundi renna til Búnaðarbankans. Það kemur auðvitað í ljós síðar, og mætti þá breyta þessum ákvæðum, ef það reyndist svo, að Landsbankanum yrði þetta örðugt. Jeg get ekki sjeð, að það sje ósanngjarnt, að Landsbankinn styðji Búnaðarbankann að þessu leyti, því að þegar Búnaðarbankinn væri kominn upp, má ætla, að Landsbankinn losni að miklu leyti við að veita lán til landbúnaðarins. Jeg mun því greiða atkv. gegn tillögunni. Það má auðvitað segja, að þetta sje gott og blessað í höndum stjórnar, sem er velviljuð landbúnaðinum. Mjer virðist, að lög þessi eigi ekki að miða við einhverja eina stjórn, því að þótt hæstv. núv. stj. beri landbúnaðinn fyrir brjósti, getur næsta stjórn verið hliðhollari einhverjum öðrum atvinnuvegi.

Þá kem jeg að 3. brtt. hv. þm., er stendur í sambandi við þessa ágætu deild, sem sett var inn við 2. umr. þessa máls. Sú brtt. byrjar fallega, og á deildin að njóta forrjettinda fram yfir aðrar deildir bankans, nema þá ef til vill landnámssjóð. Þó eru þessi lán ekki sambærileg við lán landnámssjóðs, því að í tillögunni er ekkert um það sagt, að lánin veitist til bygginga eingöngu, heldur til hvers sem vera skal. Má vel vera, að hv. þdm. vilji samþ. þetta ákvæði líka, til þess að hlynna betur að þessari nýju deild, en jeg mun greiða atkv. gegn a.-lið 3. till. hv. 4. landsk.

Hvað viðvíkur b- og c-lið sje jeg heldur ekki ástæðu til þess, að þeir verði samþ.; b-liður leggur ríkissjóði nýjar kvaðir á herðar og ef a-liður fellur, verður hann alveg ónauðsynlegur. Hinsvegar hefi jeg ekki áttað mig á c-liðnum til fullnustu, en jeg lít svo á, að ekki sje þörf á honum sem stendur, ef hinir liðirnir verða feldir, sem jeg vona að verði.

Þá kem jeg að d-lið 3. brtt., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að öðru leyti setur ráðherra nánari reglur um stærð lands, fyrirkomulag bygginga og um annað, er þurfa þykir til þess að tryggja það, að lánsfjenu sje varið samkvæmt tilgangi lánadeildar og til þess að það komi að tilætluðum notum fyrir lántakendur“. Jeg lít svo á, að úr því þessi lánadeild er komin inn, sje nauðsynlegt að samþ. þennan lið, og mun jeg því greiða honum atkv. Annars hlýt jeg að álíta, að verði svo víðtækar brtt. samþ. og frá þessum tveim hv. þm., þá sje málinu stefnt í óefni og óvíst, hvort það nái fram að ganga á þessu þingi, þar sem mjög er liðið á þingtímann, en málið þyrfti þá enn að hrekjast á milli deilda. Jeg vænti þess, að hv. deild breyti frv. sem minst frá því sem orðið er.