08.03.1930
Neðri deild: 48. fundur, 42. löggjafarþing.
Sjá dálk 1472 í B-deild Alþingistíðinda. (1934)

7. mál, refaveiðar og refarækt

Frsm. (Bernharð Stefánsson):

Þetta er 3. dagurinn, sem þetta mál er til 2. umr., og vil ég fyrir mitt leyti stuðla að því, að umr. mætti ljúka sem fyrst, því að ég fæ ekki séð, að þetta mál sé þess vert, að tefja þingið með því dag eftir dag. Af þessum ástæðum mun ég svara hv. þm. Borgf. færru en ef nægur tími hefði verið til stefnu. Auk þess gat ég, vegna þess að ég þurfti nauðsynlega að bregða mér frá, ekki fylgzt með allri ræðu hv. þm. Borgf. Mun ég því aðeins gera aths. við þann hluta ræðu hans, er ég hlýddi á.

Hv. þm. taldi mikinn mun á frv. og brtt. n. Taldi hann ýmislegt fram, er átti að vera þessu til sönnunar, en þau atriði, sem hann nefndi, voru þannig vaxin, að þau komu að vísu skýrar fram í brtt. n., en fólust hinsvegar í frv., eins og ég tók fram í minni fyrstu ræðu. En að sumu leyti mátti líka taka þessi atriði skýrar fram í reglugerð.

Hv. þm. þótti sem brtt. n. mörkuðu stefnubreyt. frá frv. Ekki fæ ég séð, að þetta sé rétt né að hv. þm. hafi fært sannanir fyrir þessari staðhæfingu sinni. (PO: Ég minntist á 4 atriði þessu til sönnunar). Ég heyrði það, en þau snertu ekki aðalstefnu frv., heldur voru það aðeins smærri fyrirkomulagsatriði. Sú stefna, sem liggur til grundvallar frv. og brtt. n., er sú, að sem mest trygging fáist fyrir því, að villtum refum sé eytt úr landinu og að refaræktin geti orðið að góðum, arðvænlegum atvinnuvegi. Þessi er stefna frv. og brtt. n., og hefir hv. þm. Borgf. ekki heldur vikið frá þessari stefnu í brtt. sínum nema í einu atriði.

Hv. þm. Borgf. spurði sem svo, hvort heimilt væri að semja við skotmann um grenjavinnslu í heimalandi einstaks manns, þannig, að skotmaður fái alla þá yrðlinga, sem nást kunna, fyrir starf sitt. Get ég fyrir mitt leyti lýst yfir því, að ég lít svo á, að eftir till. n. sé þetta fullkomlega heimilt. Annars geta hinir nm. betur skýrt frá brtt., sem um þetta fjalla, því eins og tekið er fram í nál., hefi ég óbundið atkvæði um hana, og er hún ekki frá mér komin.

Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði játað, að dýralækniseftirlit þyrfti ekki með þar, sem um refaeldi væri að ræða um stuttan tíma. Þetta er ekki rétt. Ég taldi það nauðsynlegt, en lýsti hinsvegar yfir því, að n. legði ekki neina sérstaka áherzlu á þetta atriði. Ég ætla að sleppa því að fara út í ýms smærri atriði þessa máls, enda hefi ég gert grein fyrir þeim áður, og fæ ég ekki séð, að d. sé neinn gróði í því, þótt ég fari nú að taka það upp með lítið breyttum orðum. Auk þess myndi það leiða til þess, ef farið væri nú á ný að fjölyrða um hin og þessi smáatriði, að umr. yrði ekki lokið í dag, en á það legg ég mikla áherzlu.

Ég vil þá að lokum minnast á eitt af þeim höfuðatriðum, sem deiluefni hefir orðið milli hv. þm. Borgf. og n., og er það till. n. um að banna útflutning yrðlinga fyrir 20. sept. Hv. þm. Borgf. heldur því fram, að ef þessi till. yrði samþ., myndi það lama samkeppnina, ef ekki útiloka hana með öllu. Fæ ég ekki skilið, hvernig hv. þm. fer að halda þessu fram. Í fyrsta lagi er hvorki um að ræða eitt eða tvö refaræktarbú hér á landi, heldur fleiri, og það stendur enn óhrakið, sem ég áður sagði, að það eru allar líkur fyrir því, að refabúunum muni fjölga og harðvítug samkeppni verði á milli þeirra. Sé ég ekki, að það sé ókleift einstökum mönnum að koma upp hjá sér refaeldi, þannig að þeir geti geymt yrðlinga til 20. sept. Virtist hv. þm. Borgf. viðurkenna, að þessi atvinnuvegur ætti allt gott skilið, og þótti mér vænt um að heyra það, en hinsvegar hélt hann því fram, að búin ættu að starfa í frjálsri samkeppni og án nokkurrar ívilnunar, en ég fæ ekki séð annað en að um fullkomna samkeppni geti verið að ræða, þó að þessar hömlur séu á útflutningnum.

Það er svo með fleiri atvinnuvegi, að settar eru reglur um þá með það fyrir augum, að þeir gefi sem bezta afkomu, án þess að um nokkra einokun eða útilokun samkeppni sé að ræða. Og hv. þm. er ekki svo viðkvæmur í öllum efnum, t. d. þegar um það er að ræða að vernda kartöflurækt á Akranesi. (PO: Hvað á þm. við?). Ég býst við, að flestir skilji, hvað ég á við. (PO: Það er merkilegt!). Man þm. eftir nokkru, sem heitir gin- og klaufaveiki?

Þá fæ ég ekki séð, hvernig þetta ákvæði á að geta komið niður sem skattur á þá menn, sem liggja úti á öræfum við refaveiðar. (PO: Það ber svo að skilja, að með harðari samkeppni minnkar verðið á yrðlingunum, og bera þessir menn minna frá borði en ella myndi). Nei, ekki þar sem um frjálst samkomulag er að ræða milli þeirra og hlutaðeigandi hreppsnefndar um það, hvað þeir skuli fá í kaup. Mér er kunnugt um það, að margir hreppar borga til skotmanna ákveðin laun og hafa haft stórtekjur í aðra hönd. Ennfremur er það ósannað mál, að verð yrðlinga lækki nokkuð vegna þessa, heldur er það aðeins staðhæfing, sem fellur um sjálfa sig.

Þá talaði hv. þm. um þá uppástungu sína, að dýralæknir verði látinn skoða dýrin áður en þau væru flutt út og gefa vottorð um þau, og sagðist með því vilja koma í veg fyrir, að útlendir kaupendur gætu tínt úr beztu dýrin og sagt að þau væru frá sér, en úrkastið væri íslenzkt.

Ef útlendir kaupendur gerðu þetta á annað borð, býst ég ekki við, að vottorð dýralæknis bætti nokkuð úr slíku.

Hv. þm. talaði ennþá um það, er segir í nál., nú meiru muni á verði yrðlinga vor og haust en sumareldið kostar, og heimtaði sannanir fyrir því.

Ég hefi ekki beinar sannanir í höndum, en hefi talað um þetta við kunnuga menn, sem ég hefi ekki ástæðu til að rengja, og þeir hafa sagt mér, að verð á yrðlingum sé að vorinu 300—500 kr. lægra en að haustinu. Láta mun nærri, að sumareldið kosti 75 kr. fyrir dýrið, og þegar dregið er frá fyrir vanhöldum, segjum 10%, sem mun láta mjög nærri, verður hreinn ágóði af að geyma dýrið til haustsins 200—400 krónur.

Þótt ef til vill sé ekki hægt að fulltreysta þessum tölum, þá er þó af þeim augljóst, að það er rétt hjá n., að geymsla yfir sumarið borgi sig, enda verður þá ágóðinn í landinu sjálfu, en rennur ekki til útlendra félaga.

Þá er að því gætandi, að það eru fleiri en refaræktarmennirnir, sem njóta góðs af þessu, t. d. munu allmargir kjósendur hv. þm. Borgf. hafa af því drjúgar tekjur að selja fóður handa yrðlingunum. Þegar svo þess er gætt, að fleiri hundruð dýr eru seld út úr landinu, þá getur ágóðinn, sem af þessu hlýzt, numið hundruðum þús. árlega. (PO: Frá hverjum eru þau dýr?). Upplýsingarnar hefi ég frá kunnugum mönnum, en að vísu eru þeir ekki margir. (PO: Því hægra ætti að vera að nefna þá, sem þeir eru færri). Auðvitað er það hægt, en til þess er engin ástæða.

Ég hygg, að ég hafi nú lagt fram nokkrar sannanir í þessu máli, og ef hv. þm. gerir sig ekki ánægðan með það, þá hygg ég, að ekki myndi það hafa mikla þýðingu, þótt gögnin sjálf væru fengin honum í hendur. Sjálfur hefi ég séð nægileg gögn í þessu máli, en ég get ekki að því gert, þótt hv. þm. trúi mér ekki. Hv. þm. fer eins og einum manni, sem hér átti eitt sinn sæti, að eitt sinn, er hann kom á fund, þar sem rædd voru stjórnmál, þá hóf ham ræðu sína með því að taka það fram, að hann væri ekki kominn til þess að sannfærast. Hv. þm. Borgf. ætlar sér auðvitað ekki að sannfærast, hvaða rök sem færð eru í málinu.

Þá vildi ég víkja nokkrum orðum að reikningunum.

Ég fæ ekki annað séð en að ársreikninga megi gera, þótt framleiðsluvara sé ekki seld, því að þá færist hún bara yfir á næsta ár. (PO: Það er skrítinn reikningur!). Hv. þm. veit, að þetta er algengt og að t. d. verzlanir meta vörur sínar til verðs á áramótum. Eru engin vandkvæði að hafa það eins með yrðlingana, ef þeir eru óseldir þegar reikningar eru gerðir, og því hin mesta firra, að þetta komi í bága við ákvæðið um að banna útflutning fyrir 20. sept.

Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta mál að sinni.