19.08.1931
Efri deild: 33. fundur, 44. löggjafarþing.
Sjá dálk 521 í B-deild Alþingistíðinda. (262)

1. mál, fjárlög 1932

Jónas Jónsson:

Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 342, og vil ég gera grein fyrir þeim og jafnframt minnast lítið eitt á aðrar einstakar brtt., sem fram hafa komið.

Verða þá fyrst fyrir mér tvær brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. Ég álít þær báðar stefna í rétta átt, en hinsvegar sé ekki hægt að sinna þeim eins og nú stendur á. Önnur er um 5000 kr. fjárveitingu til að láta gera mynd af þjóðfundinum 1851. Ég tel sjálfsagt, að þetta verði gert á sínum tíma, en finnst ekki ástæða til að veita fé til þess nú á þessum krepputímum.

Hin brtt. er um styrk til Eggerts Guðmundssonar málara. Ég skal taka það fram, að ég tel þennan unga mann einhvern hinn efnilegasta af hinum ungu listamönnum og býst sjálfur við að styrkja hann nokkuð ásamt fleiri mönnum, en tel, að ekki sé hægt að veita þennan styrk eins og sakir standa, því ef einum er veitt, þá koma margir á eftir.

Þá ber ég sjálfur fram aths. við 17. gr. II, um styrkinn til Stórstúkunnar, að þriðjungi hans skuli verða varið samkv. fyrirmælum kennslumálaráðuneytisins til eflingar bindindisstarfsemi í skólum landsins. Vegna þeirra mótmæla, sem fram hafa komið gegn þessu frá hv. 1. þm. Reykv. og hv. 6. landsk., verð ég að láta þá skoðun í ljós, að ég álít, að Stórstúkan hafi ekki við ríkisstyrk að gera til annars en einmitt bindindisstarfsemi. Goodtemplarareglan hér er fjölmenn og á sitt eigið hús og getur því ekki þurft á neinum rekstrarstyrk að halda. Mér er ekki kunnugt um, að hún hafi neinar fjárfrekar framkvæmdir með höndum aðrar en útbreiðslustarfseminnar. Hitt dylst engum, að þeirri starfsemi hefir hnignað á síðari árum, einkum eftir að yfirstjórn reglunnar fluttist frá Akureyri til Reykjavíkur, hvernig sem á því stendur.

Ég hefi haft allnáin kynni af skólum landsins síðustu árin, og er ekki kunnugt um, að templarar hafi reynt að koma á bindindisfræðslu í neinum þeirra, nema einum í þorpi á Austurlandi. Enginn er að neita því, að reglan hafi unnið mikið gagn, en tímarnir breytast og mennirnir með, og einhvernveginn virðist reglan ekki hafa nú sömu tök á áfengisprobleminu og áður. Konur nota vín meira en áður tíðkaðist og drykkjuskapur er farinn að grípa um sig meðal unglinga og jafnvel barna í sumum sjávarþorpum. Mér finnst, að Stórstúkan geti verið vel sæmd af því, að gert sé ráð fyrir samvinnu milli hennar og skólanna til að reyna að vinna gegn ofdrykkjunni.

Einhver sagði áðan í umr., að hægt væri fyrir fræðslumálastjóra að skipa kennurum að fræða nemendur sína um skaðleg áhrif áfengis. Þetta er sjálfsagt hægt sumstaðar, en tilætlun mín með þessari aths. er, að stofnuð verði bindindisfélög í skólunum. Hnignun reglunnar liggur fyrst og fremst í því, að hún hefir ekki þau tök á unga fólkinu sem skyldi, sem þó virðist, að hún ætti að geta haft, þar sem hún er jafnframt gleðskaparfélagsskapur. Ef þessi till. verður samþ., er gert ráð fyrir samvinnu milli stórtemplara og fræðslumálastjóra, og jafnframt því, að kennarar, sem áhugasamir eru um bindindi, ferðist á milli skólanna og stofni bindindisfélög, og sé þriðjungi styrks Stórstúkunnar varið til þessa. Reglan sjálf sem bindindis- og gleðskaparstofnun virðist ekki vera í neinni hættu, en æska landsins er í hættu, ef ekkert er að gert.

Þá á ég brtt. við 18. gr., um að eftirlaun frú Sigurlaugar Knudsen hækki úr 167.07 kr. upp í 300 kr., sem er í samræmi við þau eftirlaun, sem þorri af prestsekkjum hefir. Ég flyt þessa brtt. ekki eingöngu af því, að hér á mæt og merk kona í hlut, heldur og vegna þess, að mistök hafa átt sér stað gagnvart lífeyrissjóði, því að komið hefir í ljós, að til hans hefir af misskilningi ekki verið goldið nema fyrir prestinn einan, og því varð hlutur ekkjunnar svo lítill. Hið sama kom fram við andlát Bjarna Jónssonar frá Vogi og var leiðrétt af þinginu. En maður frú Sigurlaugar var hér í góðri trú og hélt, að hann hefði borgað fyrir konu sína líka.

Ennfremur flyt ég brtt. við 22. gr., þess efnis, að stjórnin hafi rétt til að krefjast reikningsskila af hverri stofnun, félagi eða einstaklingi, sem fær fé úr ríkissjóði til sérstakra starfa eða framkvæmda. Það má nú segja, að þetta séu óskráð lög, en meðan ég var í stjórnarráðinu, komu engar slíkar skýrslur. Þannig hefir t. d. Stórstúkan aldrei sent neinar skýrslur um starfsemi sína fyrir það fé, sem hún hefir fengið úr ríkissjóði. Ég er ekki með því að segja, að hún hafi ekki varið þessu fé eins og til var ætlazt, en þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um það, að árlega eru veittar af Alþ. hundruð þús. til ýmsra framkvæmda án þess að nokkrar skýrslur komi um það, hvernig peningunum hefir verið varið.

Þá vík ég að till. frá hv. 1. landsk. um að greiða víxilskuldir vegna byggingar hússins á Litla-Hrauni. Þessi till. er gamall kunningi. En þar til er því að svara, að krafan er hvorki byggð á lagalegum né siðferðislegum rétti. Hún er borin fram fyrir menn, sem stofnuðu til sjúkrahúsbyggingarinnar með vítaverðri léttúð. M. a. til þess að koma í verð steinlimi, sem varð að hafa sem kjölfestu í skipi til Eyrarbakka.

Þá hefi ég gert brtt. við till. frá hv. þm. Hafnf., þar sem hann fer fram á 2000 kr. til að halda uppi kennslu við háskólann í svokallaðri lagalæknisfræði og augnlækningum, og læknadeildin ráðstafi fénu. Ég hefi kosið að halda orðalaginu þannig, að greinin hljóði svo: „Til kennslu í augnlækningum eftir ráðstöfun læknadeildar, enda sé til starfsins valinn maður, sem reyndur er að reglusemi og skyldurækt við læknisstörf, 1000 kr.“. Sú upphæð hefir staðið í nokkur ár, og ég tel ekki ástæðu til að hækka hana úr því.

Mér kom það undarlega fyrir sjónir, þegar hv. þm. Hafnf. talaði um það, að þessi orð mættu ekki standa þarna og ekki væri hægt að gera þessa kröfu. Mér þykir ótrúlegt, að þessi orð hv. þm. séu á rökum byggð, því að ég skil ekki annað en að prófessorarnir gætu fundið mann til starfans, sem stæðist slíka þolraun. Hér á landi eru nú a. m. k. 3 augnlæknar, einn á Akureyri og tveir hér, og án efa uppfyllir einhver þeirra þau skilyrði, sem hér eru sett. Svo skilst mér, að hv. þm. sé hér með gamlan uppvakning, þótt það komi ekki fram, að 1000 kr. eigi að renna sem styrkur til Helga Tómassonar og 1000 kr. til Kjartans Ólafssonar augnlæknis. Mér skilst, að meining hans sé, að þetta verði svona. Ég heyrði við 2. umr. fjárl., að hv. þm. taldi, að það hefðu verið einhver mistök á samningunum við Helga Tómasson, þegar hann var ráðinn sem læknir að Kleppi, að gera honum ekki að skyldu að kenna þá fræðigrein, sem hér ræðir um, við háskólann. Það má vel vera, að slík mistök hafi átt sér stað, sökum þess að samningar við hann voru gerðir munnlega af Jóni Magnússyni, og síðar staðfestir með bréfi. Áður hafði Þórður Sveinsson gegnt þessum starfa, en síðan var kennslan lögð niður, og virðist það benda í þá átt, að háskólinn hafi álitið hana óþarfa og ekki óskað að halda henni áfram. Af því að ég skoða þetta sem aukaatriði, og háskólinn hefir aldrei skrifað um þetta til mín meðan ég gegndi ráðherrastörfum, þá verð ég að líta á þetta sem nokkurskonar framhjátöku til að afla Helga Tómassyni bitlings. Mér skilst, að ef prófessorunum hefði verið þetta áhugamál, þá hefðu þeir átt að snúa sér a. m. k. til núv. dómsmrh. og athuga, hvort hann myndi ekki vilja hlaupa undir bagga, því að ekki er það óhugsandi, að sá læknir, sem tók við af Helga Tómassyni, vildi gera þetta ókeypis, eins og Þórður Sveinsson gerði. Annars minnist ég þess, að við Helgi Tómasson áttum eitt sinn tal um þetta, og fór ég þess á leit við hann að taka þessa kennslu að sér, en hann neitaði alveg að gera það nema fyrir borgun.

Um það, hvort hv. þm. Hafnf. sé réttur aðili í þessu máli, veit ég ekki, en til þess þó að veita honum nokkra úrlausn, hefi ég borið fram þessa brtt. mína, að veittar verði 1000 kr. til kennslu í augnlækningum. En um þau skilyrði, sem í till. eru sett, er það að segja, að þau eru sjálfsögð, vegna þess að sá maður, sem hafði þetta starf með höndum, var ekki nægilega reglusamur eða skyldurækinn til að vera við háskólann með vilja Alþingis. Þetta hefir praktíska þýðingu, sem ég hygg, að hv. þdm. sé ekki kunnugt um, nefnilega um augnlækningar á landsspítalanum. Nú er það svo, að þar vinna þrír læknar, röntgenlæknir, skurðlæknir og lyfjalæknir, en ekki er gert ráð fyrir sérfræðingum í augna- og eyrnasjúkdómum, þótt það sé nauðsynlegt. En í vetur, nokkru eftir að landsspítalinn var opnaður, var vakin athygli á því, að það skipti miklu máli fyrir fólk, sem kemur utan af landi, að geta legið þar og verið undir hendi specialista í þeim greinum, án þess að það yrði mjög kostnaðarsamt. Ef fólk utan af landi liggur í Landakotsspítala, verður það að greiða eingöngu til spítalans meira fé en öll legan ásamt lækniskostnaði kostar á landsspítalanum. Þetta er mjög tilfinnanlegt, en því hefir hinsvegar verið slegið föstu, að á landsspítalanum skyldu læknar landsins einir starfa. Eins og ég hefi tekið fram, er munurinn á kostnaði æðimikill í Landakoti og landsspítalanum, enda er hinn síðarnefndi alltaf fullur af fólki, en þar er ekki hægt að hleypa praktiserandi læknum að, og þá ekki heldur augnlæknum, til að vinna við spítalann. Þetta skiptir auðvitað alla hv. þdm. miklu máli. Því að ég geri ráð fyrir, að í kjördæmi hvers þeirra séu nokkrir slíkir sjúklingar, en nú eru eingöngu reglusamir og skylduræknir læknar við landsspítalann, og sú krafa mun alltaf verða gerð þar til lækna. Nú er það svo með þann mann, sem hv. þm. Hafnf. nefndi, að hann mun að vísu vera allfær í starfi sínu, en svo hirðulaus um lækningar sínar, að hann hleypur oft frá sjúklingum sínum án þess að hirða frekar um þá, og í vetur er mér sagt, að hann hafi fyrirvaralaust stokkið til Englands, þannig að Guðmundur Guðfinnsson varð að taka við sjúklingum hans, og auðvitað er slíkt háttaleg óafsakanlegt gagnvart sjúkling.

Annars var það nú svo með þennan mann, er hann komst að háskólanum, að þrír af þeim mönnum, sem ákváðu, hver yrði valinn til starfans, greiddu atkv. með honum, en tveir aftur með Guðm. Guðfinnssyni, og mjög var það vafasamt talið, hvort rétt hefði verið boðað til fundarins, þannig að allir fengju þar greitt atkv., sem það hefðu átt að gera. Bak við manninn stóð sem sagt eins veikur meiri hl. og hægt var, og svo bætist þessi óregla hans og hirðuleysi þar við. Meðan Kjartan Ólafsson bætir ekki hátterni sitt, sem hann auðvitað getur gert, þá opnast ekki dyr landsspítalans fyrir honum. Hinsvegar á ég bágt með að trúa því, að hv. þm. Hafnf. geti greitt atkv. á móti till. minni. Hún gerir ráð fyrir sömu möguleikum og áður hvað viðvíkur kennslunni, og mér finnst afarósennilegt, að háskólinn geti ekki fundið einhvern reglusaman mann til starfans, sem fullnægir skilyrðunum. og ef K. Ó. bætir ráð sitt, ætti læknadeildin að geta tekið hann. Ég býst við, að það hafi töluverða þýðingu fyrir hvern einstakan hv. þdm., að til þessa starfa verði valinn maður, sem hægt er að treysta, því að aðrir komast ekki að landsspítalanum; vona ég því, að hv. þm. Hafnf. greiði atkv. með þessari till, því að þetta er líka hagnaður fyrir hans kjördæmi.

Þá ætla ég að víkja ofurlítið að ummælum hv. þm. Hafnf. við 1. umr. fjárl., og meiningarmun mínum og læknafél. um fólk, sem ekki vildi borga allt, sem læknarnir heimtuðu af því, og meiðyrðamálunum, sem út af því risnu. Upphaf málsins var það, að ég sagði í blaði, að hv. þm. Hafnf. og aðrir læknar heimtuðu gjarnan of hátt gjald fyrir verk sín, en þessu mótmælti hv. þm. Hafnf. við 1. umr. og vildi sanna mál sitt með því, að ummæli mín hefðu verið dæmd dauð og ómerk, en nú vil ég endurtaka þessi ummæli mín og sanna, að hv. þm. Hafnf. og aðrir „kollegar“ hans hafa verið óþarflega fingralangir við ríkissjóðinn og reynt að ná upp úr honum meiru en góðu hófi gegndi. Ég ætla að lesa hér upp nokkra reikninga frá hv. þm. Hafnf., sem landlæknir hefir sett niður fyrir honum, af því að hv. þm. gat þess, að hann hefði fengið alla sína reikninga greidda án athugasemda.

Fyrst kemur Sólrún Kristjánsdóttir, sem þessi hv. þm. heimtar 75 kr. fyrir, en samkv. gjaldskrá gat það í hæsta lagi numið 44 kr. Þessi reikningur hefir því lækkað um rúmlega 1/3. (BSn: Vill hv. þm. ekki segja, hvað gert var). Það var gert, sem landlæknir fyrirskipaði. Hv. þm. Hafnf. var kúgaður eins og kaupahéðinn eða hrossaprangari, sem er gerður ómerkur sinna orða og gerða.

Þá kemur Hjalti Þór Hannesson, sem heimtaðar eru fyrir 135 kr., en þetta hefir landlæknir reiknað út, að ætti að vera 53 kr. Munurinn er 82 kr. Þarna hefir því læknirinn ætlað að ná nokkru meira en tvöföldu því, sem honum bar samkv. gjaldskrá.

Þá kemur Árni Helgason með 80 kr., en landlæknir sundurliðar þetta í 4 liði og fær út, að 36 kr. sé hæfilegt, svo að þarna vildi hv. þm. ranglega hafa 44 kr. af sinni ekki allt of ríku fósturjörð.

Þá kemur Sólrún Kristjánsdóttir aftur. (BSn: Hv. þm. er búinn að minnast á hana). Hún virðist hafa komið tvisvar, og hefir því sennilega verið góður sjúklingur fyrir hv. þm. Fyrir hana heimtar læknirinn 155 kr., en landlæknir hefir svo gert þetta upp í 6 liðum og fær þá út, að læknirinn geti ekki heimtað meira en 66 kr. Þarna hefir því þessi hv. fulltrúi tekið 2/3 meira en landlæknir vildi láta hann fá.

Þá koma menn utan Hafnarfjarðar, sem hv. þm. hefir haft með að gera, og er þar fyrstur Guðjón Waage. Um hann skrifar landlæknir: „Verð að álíta, að sjúkrahúsvist þessa manns hafi verið ónauðsynleg“. Fyrir þennan sjúkling voru heimtaðar 1655 kr., svo að þetta virðist nokkuð vafasöm ráðstöfun, að halda sjúklingi á dýru sjúkrahúsi langan tíma án þess að þess sé þörf.

Þá kemur Ingibjörg Bjarnadóttir, sem læknirinn hefir krafizt fyrir 1617 kr. Um hana skrifar landlæknir: „Verð að álíta, að umræddur ómagi hefði alls ekki þurft að liggja á sjúkrahúsi“.

Ég ætla að láta þetta nægja, láta þessi verk læknisins tala, til að hrinda hinum digurbarkalegu orðum hv. þm. við 1. umr. og gera skiljanleg ummæli þau, sem hann hafði um landlækni. Tilefnið til gremju hv. þm. við G. Björnson, sem setur svo herfilega ofan í við hann, er meir en skiljanlegt. Þetta snertir nú aðeins þennan eina fulltrúa læknanna, en það er ekki óhugsandi, að dálítill sparnaður sé hjá fleirum, sem vert er að athuga, og þarna er ekki til neins fyrir hv. þm. að þræta, því að reikningarnir liggja hér, og hv. þm. geta átt kost á að sjá þá á eftir.

En það eru fleiri læknar, sem líkt er ástatt um eins og þennan dýrgrip í Hafnarfirði, og vil ég þar taka lækna, báða alræmda úr frumhlaupi læknaklíkunnar, nefnilega þá vinina Guðmund Hannesson, sem settur var landlæknir í forföllum Guðm. Björnsonar, og Matthías Einarsson. Hann fór í mál af því, að ég hafði sagt, að það væri of dýrt fyrir landið að borga 10 kr. á dag fyrir sjúklingana á berklaspítala, en hér hefi ég reikning frá því árið 1921, sem sýnir, að svo hefir verið, einmitt undir umsjá þessa manns. Matth. Einarsson sendir reikning fyrir Guðrúnu Aradóttur, sem nemur 10 kr. á dag, til samans 3350 kr., fyrir tæpa árslegu á spítala þeim, er hann veitti forstöðu. Þessu hefi ég nú fengið breytt þannig, að ríkið þarf ekki að greiða nema helminginn, þ. e. a. s. um 5 kr. á dag fyrir hvern sjúkling. Áður kostaði einn sjúklingur hjá Matth. Einarssyni ríkið jafnmikið og prestur í sveit.

Þá er það Kristján Guðmundsson, sem legið hefir á frakkneska spítalanum 6 daga, 10 kr. á dag, samtals 60 kr.

Síðan kemur Salvör Þorsteinsdóttir, 54 daga, 540 kr.

Þá er næstur Guðmundur Gestur Sigfússon með 108 legudaga, 10 kr. á dag, og landið borgaði fyrir þennan sjúkling 1080 kr.

Næst er Pálína Pálsdóttir, sem var sjúklingur á frakkneska spítalanum í 52 daga og landið borgaði fyrir 520 kr.

Þá kemur Kristjana Sigurbergsdóttir; hún hefir 15 legudaga á 10 kr. og 42 á 8 kr., til saman 486 kr. Þarna virðist vera einhver lækkun, sem ekki er gerð grein fyrir, svo maður verður hissa, að það skuli ekki vera 10 kr. á dag alltaf.

Þá kemur Margrét Jónsdóttir með 150 legudaga á 10 kr. og 215 á 8 kr. og kemst hún upp í 3220 kr.

Næstur er Guðmundur Magnússon með 56 legudaga á 10 kr., 560 kr.

Þá kemur næst reikningur frá Matthíasi Einarssyni; það er fyrir Kristmund Guðmundsson, sem virðist hafa legið í Landakotsspítala, svo þar er nú bara um læknishjálp að ræða, tvo liði, annan, sem landlæknir (Guðm. Hannesson) segir, að verði að færast niður í 40 kr., hinn 100 kr., sem landlæknir vill ekki borga nema 50 kr. fyrir. Reikningurinn lækkar því úr 250 kr. niður í 90 kr., og er því sparnaðurinn 160 kr. á þessum reikn.

Þá kemur enn í Landakotsspítala sjúklingur frá Matthíasi Einarssyni, Gunnhildur Þorsteinsdóttir, sem þessi ágæti læknir hefir gefið reikn. fyrir 150 kr., en landlæknir sundurliðað í 5 liði, sem gera allir 43.50, það er tæpur 1/3 af því, sem hinn sparsami læknir, þ. e. sparsami fyrir ríkissjóð, hefir sett upp.

Næstur er Árni Björnsson, líka í Landakotsspítala; hann hefir komizt upp í 529 kr., en landlæknir skrifar — þetta er frá árinu 1929 —, að samkv. gjaldskrá sé þetta í hæsta lagi 115 kr. Sparnaðurinn er þá 415 kr. á þessum eina manni!

Þá er ennfremur í Landakotsspítala Margrét Vigfúsdóttir. Reikn. Matthíasar Einarssonar fyrir hana er 570 kr., en einn liðinn lækkar landl. úr 50 kr. niður í 9 kr., en lætur liðina standa að öðru leyti. en það er ótrúlega mikil lækkun á þessum eina lið.

Síðast er reikn. frá Matthíasi Einarssyni fyrir Margréti Þórarinsdóttur; þar hefir læknirinn fyrir 16 legudaga viljað fá 150 kr., en landlæknir færir það niður, alveg sundurliðað, í kr. 40,50.

Ég verð að segja það, að ég geri ráð fyrir, að þegar borgarar landsins fara að lesa þessa reikninga í Alþt., verði þeir alveg hissa hvað læknarnir eru kjarkgóðir, að gefa reikninga, og fara svo í mál út af því, þó talað sé um, að þeir taki 10 kr. á dag. Það kveður svo rammt að, og það sýnir, hvað meiðyrðalöggjöfin er lítilfjörleg, að skjölin sýna, að það er hinn fasti taxti á frakkneska spítalanum, og það er undantekning, ef það ekki er 10 kr. á dag. Og hvað er það svo, sem landsstj. hefir gert? Það, sem landsstj. hefir gert, er að rísa upp gegn þessari féflettingu og færa kostnaðinn við fjölmarga spítala úr 10 kr. á dag og niður í 5 kr.

En ég er ekki alveg búinn enn, því það eru fleiri skjöl en þessir reikn., sem snerta þessi málaferli læknanna og þjóðin hefir gott af að lesa um þessa dýru lækna. Og í sambandi við það vil ég benda á, að það er annar landlæknir en Guðmundur Björnson, sem hefir haft afskipti af reikn. frá þessum læknum, eða a. m. k. frá öðrum þeirra. Fyrir nokkrum árum var Guðmundur Hannesson, núv. form. Læknafél., settur landlæknir. Og þá kom fram hjá honum alveg sama löngun til að spara fyrir ríkið og hjá nafna hans, Guðmundi Björnsyni. Ég skal nú lesa það, sem hann segir um þetta í bréfum frá þeim árum.

Þá er það fyrst bréf frá Guðmundi Hannessyni settum landlækni, dags. 6. janúar 1922, til stjórnarráðsins, og lýtur að þurfalingnum Guðrúnu Aradóttur úr Eyrarhreppi, sem hafði legið á franska spítalanum:

„Mér virðist það neyðarkjör að hafa slíka, sennilega ólæknandi, sjúklinga löngum tímum á svo dýrum spítala sem frakkneski spítalinn er. Virðist mér, að ríkið hafi heimild til þess að binda veru sjúklinga þeirra, er það borgar fyrir, við ákveðin sjúkrahús, og mætti þá sleppa frakkneska spítalanum, meðan gjald er þar svo hátt“.

Þetta er mjög merkileg athugasemd, sem Guðmundur Hannesson skrifaði stjórnarráðinu þegar hann var settur landlæknir árið 1922. En hví fjandskapaðist þá sami maður gegn mér fyrir að gera það, sem hann vildi gera og sá að var rétt, en hafði ekki manndóm til?

Ennfremur segir landlæknir, að Guðrún Aradóttir sé sennilega ólæknandi. Þetta hlýtur að vera mjög óþægilegt fyrir lækninn (Matth. Einarsson) og fyrir manninn, sem hefir haft hana þarna í góðri trú. (JBald: Hvað á að gera við sjúklinga, sem eru ólæknandi?). Landlæknir segir, að þeir sjúklingar ættu ekki að vera á dýrum spítala, og ég býst við, að flestum komi saman um, að það sé hægt að geyma sjúkling fyrir minna en 10 kr. á dag.

14. marz 1922 skrifar sami settur landlæknir (Guðm. Hannesson) stjórnarráðinu út af legukostnaði Björns Pálssonar, þurfalings Reykjavíkurbæjar, á frakkneska spítalanum í Reykjavík:

„Af sjúkdómslýsingu þeirri, sem hér fylgir, verður alls ekki séð að sjúkrahúsvist hafi verið nauðsynleg. Það mun yfirleitt sjaldgæft, að menn liggi lengi með lungnaþembu eða asthma á sjúkrahúsum, enda báðir sjúkdómar lítt eða ekki læknandi“.

Þetta er áframhald af því fyrra; það er auðséð, að settur landlæknir telur talsvert freklega í það farið, að hafa sjúklinga, lítt eða ekki læknandi, á þessum stað, og sem ekki er nauðsynlegt að hafa á spítala. Og öll þessi gagnrýni gengur út yfir Matth. Einarsson.

Enn fær stjórnarráðið 8. marz 1922 bréf frá sama manni út af legukostnaði Elínborgar Björnsdóttur, þurfalings Skarðshrepps, á frakkneska spítalanum og Vífilsstaðahæli. Þar segir svo:

„Við reikning þennan er ekki annað að athuga en það, að dýr er slík spítalavist þurfalinga, og er ótrúlegt, að ekki mætti komast ódýrar út úr henni“.

Það er eins og eymdarstuna hjá settum landlækni yfir því, hvernig þetta sjúkrahús búi að þeim sjúklingum, sem þar eru á kostnað ríkissjóðs. Það lítur sannarlega út fyrir, að lega slíkra sjúklinga á þessum spítala hafi stundum framlengzt meira en góðu hófi gegndi. Og það er eðlilegt, að þeim, sem þetta kemst upp um, sé svo illa við það, sem raun er á. En það er ekki ólíklegt, að eitthvað af þeim 300 þús. kr., sem sparazt hafa á berklavarnakostnaðinum, stafi af því, að tekið hefir verið fyrir þetta.

Að síðustu er bréf frá Guðm. Hannessyni út af legukostnaði Guðríðar Jónsdóttur, þurfalings Reykjavíkurbæjar, á frakkneska spítalanum í Reykjavík. Þar segir svo:

„Ekki verður annað séð en að sjúklingur þessi hafi frekar legið sem invalid en til lækninga. Hjartasjúkdómur, lifrarskorpnun og geðbilun hafa væntanlega verið lítt læknandi kvillar“.

Ég læt svo úttalað um þetta og ætla ekki að leggja fram fleiri gögn til að sanna, að ég hafi farið með rétt mál; ég tel þess ekki þurfa. En ég gæti hugsað, að bæði hv. þm. Hafnf. og Matthías Einarsson hefðu miklu heldur viljað láta það ógert, að hv. þm. færi að draga kjör sinn og leggja út í atlögu í þessu máli heldur en að fá þessi skjöl lögð fram fyrir almenning, því þau sýna svo mikla ágirnd hjá þessum mönnum gagnvart þjóðfél., þar sem tekið er langtum meira fyrir læknishjálp og sjúkrahúsvist en leyfilegt er eða sæmilegt talið af yfirmanni læknastéttarinnar. Sérstaklega kennir þess í bréfum Guðm. Hannessonar um frakkneska spítalann, að fólki sé haldið þar án þess að það hafi þörf fyrir að vera þar, og af umhyggju fyrir almenningshag segir hann, að svo búið megi ekki standa.

Ég býst nú við, að allir sjái af því, sem ég hefi nú sannað hér með frumgögnum, sem allir hv. dm. geta fengið að sjá og kynna sér — þau mega bara ekki glatast —, að það er töluverð ástæða fyrir þjóðfélagið að halda í við læknana, jafnvel við svo merka lækna sem þessa tvo menn. er hér eiga hlut að máli. Mér finnst af þessu stöðuga aðhaldi, sem báðir landil. þurfa að sýna við þessa 2 lækna, og náttúrlega ýmsa aðra, alveg eðlilegt, að Alþ. og stjórnarráðið hafi hæfilegt eftirlit með, að það eigi sér ekki stað neinn misskilningar, eins og sá misskilningur, að landl. þarf að lækka reikn. um þriðjung, helming eða meira. Óbeinlínis verður þetta til að setja þm. Hafnf. í óþægilegt ljós, og ekki sízt, ef hann fær flokksbræður sína og kannske fleiri til að greiða atkv. með, að læknir, sem á að kenna við háskólann, megi ekki vera reglusamur og skyldurækinn í læknisstarfi.