28.07.1931
Neðri deild: 14. fundur, 44. löggjafarþing.
Sjá dálk 120 í B-deild Alþingistíðinda. (69)

1. mál, fjárlög 1932

Jóhann Jósefsson:

Hv. frsm. fjvn. hélt hér rúmlega klukkutíma ræðu í gær til þess að skýra frá, hvað fjvn. hefði gert á hálftíma við allar þær till., sem lágu fyrir frá einstökum þm. Mér finnst það stappa nærri lítilsvirðingu á þeim till., sem einstakir þm. koma fram með, þegar fjvn. gefur sér ekki meiri tíma til að athuga þær en einn hálftíma, og það um hánótt. Nú leiðir það af sjálfu sér, að þessi athugun er ekki nema málamyndakák, það er gefinn hlutur. Ástæðurnar, sem hv. frsm. kom með, voru alltaf þær sömu, „að á þessum tímum, þegar allt þyrfti að skera við neglur sér, sæi nefndin sér ekki fært að sinna þessu og þessu, þó að það gæti verið nauðsynlegt“. Það hefir mikið verið talað um það hér á þingi í sambandi við fjárlögin að skera allt við neglur sér. Ég hefi einu sinni bent á það áður, og ég held, að ég verði að gera það aftur, hversu hún er brosleg í raun og veru þessi afgreiðsla fjárlaganna hér á þingi, ef hún væri þá ekki fremur sorgleg en brosleg. Það er setið hér með sveittan skallan við að semja fjárlögin og fjvn. lætur frsm. sína hrekja hverja nauðsynjatill. á fætur annari á þeim grundvelli, að það sé ofvaxið fjárhag ríkissjóðs.

Tekjur margra undanfarinna ára hafa verið áætlaðar svo lágt, að þær hafa farið mörgum millj. fram úr áætlun. Þetta er gert ár eftir ár, þó að reynslan sýni, að stj. hefir fengið margar millj. til umráða, sem þingið hefir ekki mælt fyrir um hvernig nota skyldi. Og þessar mörgu millj., t. d. á síðasta kjörtímabili l5 millj., umfram fjárlögin, notar stjórnin eftir eigin geðþótta, og öllum er kunnugt um, hvernig þeir peningar hafa verið notaðir. Það var með mínar till. eins og annara, að þær sættu svipaðri meðferð hjá nefndinni. Ég skal fyrst minnast á styrk til útgáfu kennslubókar í spönsku og ítölsku. N. vildi ekki veita styrk til að gefa út kennslubækur í suðurlandamálum, en færði engin rök önnur en þau, að hér þyrfti að spara. Ég hygg, að það hafi verið gefnar út bækur á ríkisins kostnað undanfarið, sem reynzt hafa þjóðinni til minni þarfa heldur en þó að n. hefði séð sér fært að leggja með því, að þessi styrkur yrði veittur. Það má verja tugum þús. til að gefa út grobbrit fyrir Framsóknarflokkinn án allra heimilda, og það má verja tugum þús. til auglýsingarits fyrir kaupfélag eitt á landinu. En það má ekki verja 3 þús. kr. í að gefa út kennslubækur í málum þeirra landa, sem taka við útflutningsvöru landsmanna. Má vera, að einhverjir kunni að gefa þessu framsóknarnafn. En þetta kalla ég hið rammasta afturhald. Um styrkinn til vegalagningar í Vestmannaeyjum hafði hv. frsm. nokkurn formála. Ég átti ekki gott með að átta mig á, hvað hann átti við. Hv. frsm. sagði, að n. væri ekki frá því að veita þessar 12 þús., ef það væri meiningin að hafa veginn til atvinnubóta. Það getur hv. n. sagt sér sjálf, að vegalagningin verður til atvinnubóta. Vonast ég til, að við Vestmannaeyingar, sem erum stærstu landsetar ríkissjóðs og gjöldum mest jarðarafgjald til hans, fáum þá áheyrn, að okkur verði veittar þessar 12 þús. kr. Ég get ekki skilið annað en að nefndin geti fallizt á að verða við þessari sjálfsögðu till. Hvað snertir till. sjútvn. hafði frsm. þann formála, að n. legði á móti því, að þessar till. væru samþ. Það var um launauppbót til yfirfiskimatsmanna. Okkur fannst í sjútvn., að við yrðum að bæta kjör þeirra, því þau eru mjög vesöl, en fjvn. felldi till., án þess að færa nokkur rök fyrir því. Þetta hlýtur að stafa af misskilningi hjá n. Ég fæ ekki skilið, að þeir menn, sem fyrir skemmstu hafa samþ. lagafrv. um ýmislega hækkun á launum, t. d. á launum fræðslumálastjóra og að verja 15 þús. kr. til hinna svonefndu kennsluprófasta, vilji ekki samþ. hækkun til þessara manna. Þessir sömu menn ákveða launakjör útvarpsstjóra, sem eru 9300 kr. Yfirstjórn útvarpsins kostar nær 19 þús. kr. Þetta hefir fjvn. samþ. (PO: Þetta hefir stjórnin samþ.). N. hefir sett samþykki sitt á það, eða a. m. k. samþ. það með þögninni. Þessir sömu menn leggja til, að lítilsháttar launauppbót yfirfiskimatsmanna sé strádrepin. Laun þeirra eru mjög lág, svo lág, að þingið hefir á hverju ári ákveðið þeim uppbót, en nú sér fjvn. ekki nein úrræði til að samþ. þessa litlu fjárupphæð. Starf þessara manna er að engu óþarfara eða minna áríðandi en starfið við hið svokallaða „hlutlausa“ útvarp. En þar mun víst þurfa að ætla eitthvað fyrir „hlutleysinu“.

Ég vildi svo leyfa mér að minnast á brtt., sem ég og hv. 2. þm. Reykv. flytjum. Hv. meðflm. minn hefir hrakið það, sem hv. frsm. fjvn. kom fram með á móti brtt. okkar um að verja ½ millj. kr. til atvinnubóta. Hv. frsm. vildi halda því fram, að hér væri verið að stofna til atvinnubóta í kaupstöðunum, en ekki í sveitunum. En það er öllum vitanlegt, að atvinnubætur í kaupstöðum hafa sin áhrif á nærliggjandi sveitir. Allir hljóta að sjá, að það er staðleysa ein, sem hv. frsm. fór með, að við værum að draga fjárveitingavaldið úr höndum Alþingis og færa það í hendur sveitanna. Till. fer fram á, að sveitar- og bæjarstjórnir skuli láta uppi álit sitt um það, hvaða verk skuli unnin. Hér er ekki verið að draga vald úr höndum Alþingis. En vitanlega verða ýmisleg af þeim verkum, sem unnin eru af framlagi ríkissjóðs, unnin í samráði við sveitar- og bæjarstjórnir. Hv. 1. þm. S.-M. gerði að umræðuefni þessar till. okkar hv: 2. þm. Reykv. og lét svo um mælt, að honum virtist ekki, að varhygðin ætti djúpar rætur hjá hv. þm. Það getur verið, að hv. l. þm. S.-M. álíti, að við flm. þessarar brtt. fari hér of gálauslega að ráði okkar. Ég vildi því mega færa fram varnir fyrir því, að ég hefi gerzt meðflm. að þessari till. Ég vil í fyrsta lagi taka fram, að mér er ljóst, að við hér á Íslandi munum ekki geta komizt af án þess að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem miða að því að halda uppi atvinnu eða réttara sagt fleyta fram fólkinu á erfiðum tímum.

Það er öllum vitanlegt, að atvinnuleysið liggur sem martröð jafnt á hinum smærri sem stærri þjóðum. Það er ennfremur vitanlegt, að þær leiðir, sem hinar ýmsu þjóðir hafa farið til að reyna að ráða bót á böli atvinnuleysisins, hafa reynzt torfærar, t. d. atvinnuleysisstyrkirnir, sem Englendingar og Þjóðverjar greiða þeim, sem atvinnulausir eru og verða að fá hjálp sér til lífsframfæris. Er sú leið bæði hættuleg fjárhag hins opinbera og um leið ófrjósöm fyrir atvinnuvegina, og því ólíkt betra að fara þá leið, sem við hv. 2. þm. Reykv. stingum upp á, að ríkið verji ákveðinni fúlgu fjár til að vinna þörf verk og leggi þannig atvinnulausum mönnum lið til að færa fram lífið yfir þetta örðugleikatímabil. Er því fremur rétt að hallast að þessari leið, þar sem svo er ástatt hér á landi, að við eigum óunnin verkefni á hverju strái, svo að hvorki ríkið né einstök sveitar- og bæjarfélög þurfa að vera í vandræðum með, hvaða verk skuli vinna. Vil ég skjóta því fram hér í sambandi við það, sem hv. frsm. n. sagði út af till. okkar hv. 2. þm. Reykv., að því fer fjarri, að till. útiloki sveitirnar, eins og hv. frsm. vildi vera láta, því að eins og ég hefi áður tekið fram, kemur þetta líka að notum fyrir sveitirnar. Þá vil ég og í þessu sambandi minna á það, að með jarðræktarlögunum eru sveitabúum tryggðar nokkurskonar atvinnubætur nú þegar með 1. — Það er ef til vill rétt að drepa nokkrum orðum í þessu sambandi á þá uppástungu hv. 1. þm. S.-M., að atvinnulausir menn taki sig upp og fari að yrkja jörðina, þar sem nóg væri til af óyrktu landi. Má það að vísu með fullum sanni segja, að nóg er hér landið til að yrkja, en sá, sem ekkert hefir fyrir sig að leggja í þessu skyni, hvorki bú né bústofn, en verður að gera það upp á væntanlegan styrk, er undir lok liðinn úr hungri löngu áður en hann fer að njóta jarðargróðans af ræktun sinni. Það er því allt annað en frjótt að segja við atvinnulausa verkamenn: Hverfið þið nú af eyrinni upp í sveitirnar og dragið fram lífið þar, til þess aftur að hverfa til eyrarinnar, þegar atvinna býðst þar af nýju. — Í Ed. hefir nýlega verið felld þáltill. þess efnis að skora á stj. að hlutast til um, að veðdeildin taki til starfa aftur. Lokun veðdeildarinnar hefir komið kyrkingu í alla atvinnu við húsabyggingar nú. Í tíð þeirrar stj., sem Íhaldsflokkurinn studdi að málum, var veðdeildin reist úr rústum. Var tekið lán í því skyni, gengi bréfanna hækkaði, og færðist við þetta nýtt líf í allar húsabyggingar. Nú hefir þessu hrakað aftur, og stj. hefir ekki notað þá heimild, sem hún hefir í 1. frá 1928, til þess að koma veðdeildinni aftur á fót. En þetta hefir m. a. orðið til þess að auka atvinnuleysið í landinu. Get ég fullvissað hv. 1. þm. S.-M. um það, að það er með fullri vitund um ábyrgð mína, að ég hefi gerzt flm. þessarar till., og hefi ég ekki hvað sízt gert það vegna þess, að mér er ljóst, hve viðhorfið fyrir atvinnuvegina um sölu afurðanna er illt — já, verra en nokkru sinni áður. Ég segi ekki, að hv. fjvn. hafi ekki komið auga á eitthvað misbrestasamt í þessu efni, en hinsvegar efast ég um, að þeir, sem bera okkur, sem viljum reyna að ráða nokkra bót á hinn yfirvofandi atvinnuleysi, varhygðarleysi á brýn, hafi gert sér ljóst, hvað kann af þessu ástandi að leiða, ef ekki er við því gert. Ég vil því biðja hv. 1. þm. S.-M. að vera ekki að bera mér á brýn varhygðarleysi í fjármálum út af þessu. Annars kemur mér það undarlega fyrir sjónir, þegar þm., sem horft hafa upp á það í 3 ár, að 15 millj. kr. hefir verið varið í ýmislegar sumpart óþarfar framkvæmdir, án þess að hreyfa hönd né fót til að reyna að hindra það, fara að bera öðrum varhygðarleysi í fjármálum á brýn, þó að fram komi nokkuð djarfar till. til að ráða bót á atvinnuleysinu, ekki sízt þegar tekið er tillit til þess, að tekjurnar eru of lágt áætlaðar samkv. fjárlagafrv. Þeir, sem standa að óhófseyðslu undanfarinna ára, ýmist með orðum eða þögninni, og hafa látið „vottana leggja skikkjurnar að fótum sínum“, meðan stj. eyddi millj. kr. í meiri og minni óþarfafyrirtæki, — ég vil, að þeir menn séu ekki að brigzla öðrum um varhygðarleysi í fjármálum. Andvaraleysið og varhygðarleysið í þessum efnum á heima í þeirra hóp sjálfra, en ekki hjá öðrum. Ég er mér þess meðvitandi, að það liggur fyrir Alþingi, ef ekki nú, þá á nálægum tíma, að gera út um það, hvort það vill láta atvinnulaust verkafólk fá framfærslu sína án vinnu, annaðhvort beint úr ríkissjóði eða þá óbeint í gegnum bæjar- og sveitarfélög, fremur heldur en að ráða bót á atvinnuleysinu og veita fólkinu tækifæri til að vinna, og það er af vitundinni um þetta, að ég hefi gerzt meðflm. að till. um ½ millj. kr. framlag úr ríkissjóði til atvinnubóta, af því að ég hallast að stefnu þeirra manna, sem vilja gefa fólkinu tækifæri til að vinna fyrir brauði sínu, en ekki neyða það til að fara á sveitina og þannig verða styrkþegar landssjóðs. Mér virðist að vísu allt benda til þess, að þessi till. okkar verði felld, en ég vil láta hv. þd. vita það, að þar með er ekki endir bundinn á þetta mál. Það er óleystur enn sá hnútur, sem hér er á riðinn.