30.05.1933
Efri deild: 84. fundur, 46. löggjafarþing.
Sjá dálk 2827 í B-deild Alþingistíðinda. (4561)

59. mál, stjórnarskipunarlög

Jón Jónsson:

Ég benti á það við 1. umr. þessa máls hér í d., að á afgreiðslu þess í Nd. hefðu að minni skoðun orðið alvarleg mistök. Ég hefi leyft mér á þskj. 861 að flytja brtt. til þess að ráða bót á þeim meingöllum, sem á frv. eru, og því trúi ég vart fyrr en ég tek á, að flestir góðir menn í deildinni og þinginu í heild vilji ekki verða hjálplegir til að koma þeim fram.

Það hefir mikið við þessa umr. málsins verið talað um réttlæti, um það, að allir þegnar þjóðarinnar þyrftu að hafa sama rétt til kosninga á þingið, og er margt til í því. En það brestur á í mörgum myndum það réttlæti. Ég álít það mest vert, að þegnar þjóðfélagsins, hvar sem þeir eru settir á landinu, hafi jafnt áhrifavald á þingið, en það er ekki eingöngu komið undir því, hvort þingfulltrúarnir eru í samræmi við kjósendafjölda eða ekki, því að það er margt annað, sem kemur til greina. Eins og hv. 2. þm. Árn. benti á, þá er því ekki að neita, að fjölmennið hefir betri aðstöðu til þess að koma fram áhrifum á þingið, einkanlega þegar fjölmennið safnast saman utan um þingstaðinn, og ég vil benda á það, að með þessu fyrirkomulagi á þessu frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt þessu fjölmenni hér í Reykjavík tryggður miklu ríkari réttur heldur en öðrum þegnum þjóðfélagsins, þar sem ég get ekki annað séð en því sé beinlínis tryggður þriðjungur þingfylgis. Eins og ég sýndi ljóslega fram á við 1. umr., þarf ekki að fara svona langt til þess að jafna á milli flokkanna, eftir því sem kröfur hafa verið fyrir hendi. Það er hægt á þann hátt, sem ég benti á. En með mínum till. um landslistafyrirkomulagið er héruðunum úti um land tryggður meiri réttur heldur en eftir hinum, þar sem í mínum till. er tilskilið, að fulltrúar í uppbótarsætin skuli valdir úr hópi þeirra manna, sem hafa boðið sig fram í kjördæmum utan Reykjavíkur, í hlutfalli við kjósendafjölda hvers flokks. Þetta gerir flokkunum jafnara undir höfði og tryggir jafnframt héruðunum úti um landið jafnara áhrifavald á þingið. Þetta er hér gert á ýmsan hátt í mínum till. Fyrst og fremst er meiri trygging í því, að um ákvörðun listanna hafi æðsta vald þingflokkarnir í heild, en ekki einungis miðstjórnir flokkanna, sem venjulega eru skipaðar mönnum hér í Reykjavík. Í öðru lagi truflar mitt fyrirkomulag miklu minna kjördæmakosningarnar heldur en eftir því frv., sem hér liggur fyrir, því að það virðist vera ætlunin eftir frv., að kjósandi ráði, hvort hann kýs frambjóðanda í kjördæmi eða landslista eingöngu. En eftir mínum till. er bundið við það, að í þeim kjördæmum, sem flokkur hefir frambjóðendur, geti hann ekki haft landslista. Ef hitt fyrirkomulagið væri haft, mundi það rugla kosningunum í héruðunum meira en æskilegt væri. Þá gæti svo farið, að í kjördæmi kæmist að maður við kosningar, sem hefði þar ekki meiri hl., vegna misgánings nokkurra manna úr hinum fl.

Hér er svo loks aðalatriðið, að í mínum till. er einskorðað við það, að allir frambjóðendur við óhlutbundnar kosningu skuli vera efstu menn listans. Með þessu er héruðunum tryggður betri réttur en annars. Svo er ákvæði um það, að þau jöfnunarsæti, sem flokkar kynnu að hljóta, falli fyrst og fremst í skaut þessara frambjóðenda, en nánar á að ákveða það í kosningalögum. En það er gert ráð fyrir því, að þeir taki fyrstir jöfnunarsætin í samræmi við reglur um hlutfallskosningu, en nánar ákveðið í kosningalögum. Ég vona, að menn sjái þess vegna, að það er margt eftir óráðstafað handa kosningalögunum. Það eru aðeins höfuðatriðin, sem eru fastbundin í stjskr.

Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta; vænti þess, að hv. d. sjái sér fært að vera með þessum till. — Ég skal svo að lokum taka það fram, að ég tel mjög æskilegt, að lausn fáist á þessu lengi umdeilda máli, en ég tel mikinn ljóð á afgreiðslu þess eins og það er, ef það verður samþ. óbreytt, og býst þá ekki við, að ég geti fylgt því.