30.03.1933
Neðri deild: 40. fundur, 46. löggjafarþing.
Sjá dálk 506 í C-deild Alþingistíðinda. (4665)

115. mál, áfengislög

Tryggvi Þórhallsson:

Hv. þm. Ak. ræðir þetta mál á þeim eina grundvelli, sem hægt er fyrir alvarlega hugsandi mann að ræða það á. Hann kvaðst ekki vilja hjálpa til þess, að meira yrði drukkið hér á landi og er einn af flm. þessa frv. í trausti þess, að það myndi ekki verða til að auka vínnautn. Þetta er eina röksemdin, sem hægt er að viðurkenna fyrir því að breyta áfengislöggjöfinni. Er ekki forsvaranlegt af nokkrum þm. að bera þetta fram á öðrum grundvelli. Er ég ánægður yfir því, að hv. þm. gengur hér út frá sama atriði og ég. Við drögum aðeins ólíkar ályktanir af því, sem fyrir liggur.

Hv. þm. sagði, að mér bæri að sanna, að meira yrði drukkið, ef frv. næði framgangi. Þetta höfum við viljað gefa með því að draga dæmi frá öðrum þjóðum. En hv. þm. vill vefengja skýrslur þær, sem við höfum í höndum, skýrslurnar frá Kanada, sem hv. þm. Ísaf. bar fram. Hann sagði, að tölurnar frá Kanada svikju okkur og tók það sem hliðstætt dæmi, að mjólkurframleiðsla hefði aukizt í Mosfellssveit, af því að markaður hefði skapazt fyrir mjólkina. Kvað hann vera til markað annarsstaðar fyrir það áfengi, sem framleitt væri í Kanada. Skilur hann ekki annað en að þetta áfengi sé flutt til Bandaríkjanna. Heldur þá hv. þm., að það áfengi, sem smyglað er frá Kanada til Bandaríkjanna, komi á opinberar skýrslur? Heldur hann, að smyglararnir í Kanada séu að gefa út skýrslur um verzlun sína? Er ég hissa á þeim barnaskap, sem kemur fram í þessu hjá hv. þm., að hann skuli ímynda sér, að smyglararnir, sem reka svona áhættusaman atvinnuveg, séu að gefa út opinberar skýrslur um þetta. Er það auðvitað, að þessar opinberu tölur ná ekki til annars en þess, sem landsmenn nota handa sjálfum sér. Þetta var höfuðröksemd hv. þm., og liggur í augum uppi, að hún getur ekki verið rétt.

Af því, að mér fannst nú á ræðu hv. þm. Ak., að hann væri samvizkusamur í afstöðu sinni, þá geri ég mér vonir um, að þegar hann athugar þetta, lítur á alla þætti málsins og sér, að þessi breyt. á áfengislöggjöfinni muni hafa aukinn drykkjuskap í för með sér, - þá muni hann hjálpa okkur til að bæta áfengislöggjöfina þannig, að áfengisnautnin verði í raun og veru minni. Hv. þm. hefði líka getað dregið þessa ályktun af ræðu hv. þm. G.-K., því að hann sagði hreinskilnislega, að meira myndi verða drukkið. (ÓTh: Ég sagði það aldrei, heldur sagði ég, að ég væri ekki maður til að fullyrða nokkuð um það, hvort meira eða minna yrði drukkið, en að ég væri á móti bannl. vegna þeirra glæpa, sem sigla í kjölfar þeirra). Hv. þm. G.-K. stendur á öðrum grundvelli en við hv. þm. Ak. En hv. þm. G.-K. kvað nú samt ríkara að orði í ræðu sinni en hann gerir nú. Og hann kom m. a. s. inn á þá hlið málsins, sem ekki kom fyrir hjá hv. þm. Ak. og hv. þm. N.-Ísf., er hann fór að túlka það, hve gott áfengið væri og hvílík gleði væri að því að hafa það. Þetta var aðalatriðið hjá honum. Þarna er allt annar grundvöllur. Virði ég þessa hreinskilni hv. þm., úr því að hann hefir þessa skoðun. En ef hv. flm. frv. vilja koma með slík rök fram fyrir þjóðina, þá fá þeir áreiðanlega ekki 1/10 hennar til fylgis við sig. (ÓTh: Ég hefi ekki haldið þessu fram). Hv. þm. ók sér öllum og hældi víninu á hvert reipi og gerði grín að mér, sem drykki ekki annað en mjólk.

Ég geri mér þær vonir um hv. þm. Ak., að þegar hann skoðar þetta mál niður í kjölinn út frá sínu alvarlega sjónarmiði, þá muni hann falla frá frv. En hv. þm. G.-K. er ekki hættulegur mótstöðumaður, því að hann fær ekki nema lítinn hluta þjóðarinnar með sér, slík rök sem hann ber fram.

En ég kvaddi mér aftur hljóðs aðallega vegna ræðu hv. þm. Vestm. Bar hann fram enn önnur rök. Þungamiðjan í ræðu hans var sú, að ástandið væri svo ógurlegt, að voði væri á ferðum. Hér væðu uppi dusilmenni og ýmislegt andstyggilegt fólk, hræsnin væri svo mikil kringum þessa áfengislöggjöf, að til vandræða horfði, og yrði því umfram allt að breyta til. Ein höfuðástæðan með þessu frv. er að reyna að láta líta svo út sem ástandið sé nú svo illt hér á landi að því er snertir áfengismálin, að það hafi aldrei verra verið. Þessi agitation held ég, að sé ákaflega fölsk, enda þótt ástandið hjá okkur sé engan veginn fullkomið. Það er hægt að sýna það ótvírætt, hversu miklu betra ástandið er nú en áður var. Áberandi gott dæmi um þetta er hegðun þingfulltrúa þjóðarinnar fyrir svo sem hálfri annari öld. Við vitum, hvernig ástandið var á 18. öld, hvernig embættismenn, eins og lögmaðurinn og biskupinn, flugust á eins og verstu áflogahundar og fyllisvín nú á dögum. Einn af prófessorum háskólans, sem hefir verið að kynna sér dóma og gjörningar Alþingis frá síðustu öldum, hefir sagt mér, að oft séu lagatilvitnanir í lögbækurnar o. s. frv. alrangar og stundum alls ekki til. Þó að þarna sé verið að ráðstafa eignum og jafnvel lífi manna, er þetta allt rammvitlaust og stundum jafnvel tómur uppspuni, þegar vitnað er í lögin. Er aðeins til ein skýring á þessu, sem sé sú, að þm. hafi allir eða flestir verið dauðadrukknir við störf sín á þinginu. Svona var ástandið í áfengismálunum í þá daga. Hugsum okkur ástand þjóðarinnar á þeim tíma. Hvernig haldið þið, að þetta gæti komið fyrir nú? Haldið þið, að þegar prófessorar eftir hálfa aðra öld fara að rannsaka þetta, að þeir munu finna nokkuð svipað þessu í störfum okkar? Nei, það er eitthvað annað. Ef við förum svolítið nær, þá er mér í minni saga, sem Klemenz Jónsson, tengdafaðir minn, sagði mér um ástandið hér í bænum fyrir 2 til 3 mannsöldrum, þegar hann var að alast upp, en hann hefir sem kunnugt er skrifað sögu Reykjavíkur. Þá datt engum skrifstofumanni í hug að fara á skrifstofu án þess að fá sér minnst hálfpela áður en hann færi af stað, og það kom ekki fyrir, að nokkur maður í búðum hér væri minna en hálffullur, úr því að kom að nóni. Karl einn, sem lengi hafði verið í búð hér, hafði þá það eitt að atvinnu að sníkja sér „snaps“ með hæfilegu millibili. Þá var allt meira og minna syndandi í brennivíni. Svo getur maður tekið dæmi af miklum heiðursmanni, sem var í einni virðulegustu stöðu þessa lands um lengri tíma en nokkur annar á öldinni sem leið og átti sæti í þessum forsetastól hvað eftir annað. Hann reið milli búðanna hér í bænum og heimtaði snapsana út til sín. Þetta þótti sjálfsagt í þá daga. Sem sagt, þegar menn eru að láta sér það um munn fara, hvað ástandið sé hræðilegt og voðalegt, samanborið við það, sem áður var, þá eru þeir að taka upp, gagnrýnislaust, ummæli úr agitation, sem andbanningar hafa látið klingja í eyrum manna ár eftir ár, en vilja ekki leggja það á sig að kynna sér ofurlítið, hvernig ástandið var áður í þessum efnum. Mætti sýna þetta ennþá skýrar með tölum. (BSt: Hefir ástandið ekki verið að breytast um öll lönd?). Bannaldan og fræðslan um skaðsemi áfengis er farin að gera vart við sig í öllum siðuðum löndum, en þó hygg ég, að áhrifin séu sterkari hér á landi en annarsstaðar.

Það er vitanlega rétt, sem hv. þm. Vestm. hefir sagt, að hér er engin paradís, enda hefir lífið í heiminum aldrei verið nein paradís. Það er skökk skoðun, sem menn hafa um þetta, að yfirstandandi tímar séu verri en aðrir tímar. Ég held, að þeir séu betri. En ástandið er ekki nein paradís, og það er ekki að gera ráð fyrir því, að það verði það, en það er virðingarvert þegar miðar til bóta. Ég fullyrði það, að ástandið er betra en áður, og yfirleitt betra en annarsstaðar, og út frá því eigum við að miða.

Það er viðurkennt af hv. flm., að það sé minna drukkið hér en annarsstaðar. (JAJ: Ég sagði það ekki). Hv. þm. á ekki að ganga frá því, sem hann sagði. (JAJ: Ég sagði það með öðrum orðum). Fyrst hann hefir sagt það með öðrum orðum, hefir hann þó sagt það. Ég vil halda því fram, að hv. þm. G.-K. hafi vottað þetta óvart í ræðu sinni, þegar hann var að fræða okkur um það, að maður þyrfti 20 „kall“ upp á vasann til þess að ná í eina flösku af brennivíni. Nú er það vitanlegt, að flaskan kostaði áður sennilega eitthvað innan við krónu, sem nú kostar 20 kr. Er þetta ekki talandi vottur þess, hve erfitt er að ná í það, að það skuli kosta 20 kr. ein flaska eftir frásögn hv. þm. G.-K., sem gera má ráð fyrir, að viti þetta vel, og sitji ekki fyrir lakari kaupum en aðrir, stórútgerðarmaður og þar að auki mikill „forretningsmaður“; þá er það gefinn hlutur, að þetta er það bezta verð, sem fáanlegt er. En hvað það er dýrt, sannar það, hvað erfitt er að ná í það.

Ástandið er m. ö. o. þetta: að minna er drukkið hér en annarsstaðar, og við vitum það, að vaxandi alda hreyfir sér hjá ungu kynslóðinni um að útrýma áfengisbölinu. Það þýðir ekkert að draga það í efa, ég veit vel um það.

Eitt með því ánægjulegasta, sem fyrir mig hefir komið á þessum vetri, er það, að ég var kallaður til þess að halda tölu hjá félagi ungra skólanemenda hér í bænum. Ég hafði ekki komið upp í latínuskólann þangað til í þetta skipti, síðan ég útskrifaðist þaðan fyrir 25 árum. Þarna voru áheyrendur mínir um 80 ungir sveinar og stúlkur. Að hugsa sér það, að maður skuli geta gert ráð fyrir þeirri staðreynd, 80 nemendur í skóla hafi með sér bindindisfélagsskap og hlusti á gamla karla með mestu ánægju tala um bindindi, að því er mér virtist. Mér var sönn ánægja að því að sjá þennan unga hóp, sem þarna var saman kominn til þess að prótestera á móti drykkjuskapnum og því almenningsáliti, sem er ríkjandi meðal sumra manna á bindindisstarfseminni. Ég er sannfærður um það, að þarna er að rísa sterk alda, sem á eftir að vaxa að mun.

Andbanningar segja: „Það er stór ósigur, sem bannmenn hafa orðið fyrir, og þeir viðurkenna þennan ósigur“. Ég skal játa það, að ef menn hafa búizt við, að með banninu væri hægt að fá eitthvert paradísarástand hjá okkur, þá er það ósigur. Hann er ekkert óeðlilegur, sá ósigur, því að það er ómögulegt að hugsa sér, að meðal okkar mannanna geti á mjög stuttum tíma skapazt paradísarástand í þessum efnum. Það er ávallt svo, að þeir, sem vilja koma einhverjum góðum hlutum í framkvæmd, fá að reyna það, að það er ekki nema eitthvert brot af því, sem kemst í framkvæmd. Ég skal viðurkenna þann ósigur okkar, sem höfðum trú á skjótari verkanir bannsins, að okkur hefir ekki tekizt að þurrka út drykkjuskapinn. En það er ekki það, sem við eigum að taka afstöðu til nú við þessa atkvgr. Við eigum að taka afstöðu til þess, hvort sú áfengislöggjöf, sem nú er, miði frekar að því að gera ástandið betra en það er, heldur en það, sem hér er gert ráð fyrir að komi í staðinn.

Ég fullyrði, jafnframt og ég játa, að bannmenn hafa beðið ósigur, að því leyti, að þeim hefir ekki tekizt að þurrka út drykkjuskapinn, að þó hefir þessi viðleitni borið þann árangur, sem hv. flm. viðurkenndi, að minna er drukkið hér en annarsstaðar, og hér er að rísa ný alda í þessu efni. Og hvort sem við lítum til okkar fyrri sögu eða til annara þjóða, þá er þó ástandið betra hjá okkur en annarsstaðar, og betra en áður var. Þetta er það, sem við verðum að sætta okkur við, hvort sem það er í heilbrigðis- eða siðferðismálum, að við náum ekki nema smátt og smátt því marki, sem stefnt er að. En þó að okkur hafi ekki tekizt að ná því, sem sumir, er bezta von höfðu, gerðu sér vonir um, þá getum við þó verið ánægðir með það, sem okkur hefir tekizt að ná, og við megum aldrei hvarfla frá því, sem við höfum, nema vera alveg vissir um að fá eitthvað betra í staðinn. Við höfum reynslu frá öðrum þjóðum, sem hafa stigið það spor að rýmka um áfengislöggjöf sína, og afleiðingarnar hafa orðið aukinn drykkjuskapur.

Þegar tekið er tillit til þessa, þá vil ég heldur halda mér við það, sem er, og reyna að finna leiðir til að bæta það, heldur en að kasta mér út í annað, sem reynslan og skynsemin segja, að sé verra en það, sem er.