10.04.1933
Efri deild: 47. fundur, 46. löggjafarþing.
Sjá dálk 771 í C-deild Alþingistíðinda. (4891)

155. mál, nýbýli

Flm. (Jón Baldvinsson):

Síðan þetta frv. var fyrst borið fram, á þinginu 1927, hafa verið uppi miklar umr. um það, hvað gera ætti til þess að halda fólkinu í sveitunum, og í þeim umr. hafa flestir verið sammála um það, að nauðsynlegt sé að gera fólkinu mögulegt að stofna eigin heimili í sveitinni. Sú stefna, sem mörkuð var með l. um byggingar- og landnámssjóð, fól í sér, að byggð yrðu upp hin fornu býli að nýju, en stofnaði ekki til nýbýla í sveitunum að neinu verulegu leyti. - Ég hefi ráðizt í að flytja þetta frv. nú enn á ný, enda þótt stórhugurinn, sem hér ríkti fyrir 1930, sé nú dvínaður vegna erfiðleika yfirstandandi tíma, vegna þeirrar miklu nauðsynjar fyrst og fremst, sem á því er, að komið verði í veg fyrir aðstreymið til kaupstaðanna. Veit ég ekki, hvar það lendir, ef fólkið heldur enn áfram að streyma til kaupstaðanna í stöðugt vaxandi mæli, í atvinnuleysið, sem þar er fyrir. Hér í Reykjavík eru þegar 30 þús. íbúar, sem fjölgar með hverju ári, sem líður, en Reykjavík hefir þó ekki upp á að bjóða eins og stendur nægilega atvinnu handa öllum þessum fjölda. Atvinnufyrirtækin hér eru svo takmörkuð, að þau geta ekki fullnægt þeim mannfjölda, sem hafa þarf lífsuppeldi sitt við þau. - Þótt landbúnaðurinn okkar íslenzki sé ekki rekinn með stórframleiðslusniði, nægir hann þó til eigin afnota, svo að menn geta lifað af honum í öllu venjulegu árferði, enda er nú talað mikið um nýbýli í sveitum, og það er einmitt sú hugsun, sem felst í þessu frv. Alþýðuflokksins.

Fyrir þinginu nú liggur að vísu annað frv., sem fer í svipaða átt, frv. til l. um samvinnubyggðir, en það frv. tekur ekki beint á spursmálinu með því að ákveða, hvar hefja eigi nýbýlabyggingarnar. Samvinnubyggðafrv. er algerlega almenns eðlis. Þau tvö landsvæði, sem samkv. þessu frv. á að taka undir nýbýli, eru bæði hér sunnanlands, og eru allir, að ég held, sammála um, að þessi landsvæði séu heppilega valin undir nýbýli, því að þarna er landrými nóg, og auk þess mjög gott til ræktunar. Það hagar að vísu víðar svo til, að slík býlahverfi gætu komið upp, t. d. í Hnappadalssýslu og víðar, en þessi svæði eru valin með það fyrir augum, að þau liggja við þjóðveginn til Reykjavíkur, sem er einhver bezti markaðurinn fyrir landbúnaðarafurðir, sem völ er á hér á landi.

Í frv. er fjárhæðin óbreytt frá 1928, sem veitt yrði til að framkvæma l. Ég geri reyndar ráð fyrir því, að á þessum tímum þurfi meir að taka tillit til nauðsynjar en þæginda, og gæti ég hugsað mér, að minni upphæð yrði veitt til hvers býlis en frv. gerir ráð fyrir, en ég vildi láta það vera á valdi þingsins, hvað veitt yrði í þessu skyni. Það er gert ráð fyrir, að ríkissjóður hafi forgönguna um þessi nýbýli, sem reist yrðu skv. frv. Hefi ég ekki trú á því, að slíkt fari af stað með neinum myndarskap, nema hið opinbera standi á bak við framkvæmdirnar. Það er auðvitað, að býlin, sem reist yrðu eftir frv., mundu hafa skilyrði til ýmissar samvinnu. Þetta mundu verða heil hverfi með ýmislegt sameiginlegt, svo sem vélar til jarðvinnslu, skóla o. s. frv. Yfirleitt allt það, sem nauðsynlegt verður talið fyrir slík býlahverfi, en þó er of dýrt til að einstaklingar geti veitt sér það.

Ég tel sjálfsagt, að hv. d. leyfi þessu frv. að ganga til n., og vil ég gera það að till. minni, að frv. verði vísað til landbn. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri, sem hefir mjög mikinn áhuga fyrir öllum jarðræktarmálum, hefir mjög hvatt til þess, að frv. væri borið fram nú enn á ný, enda var hann því mjög hlynntur, þegar það var borið fram fyrst. Telur hann, að frv. muni verða stórt spor í þá átt að halda fólkinu í sveitunum, þar sem það opni mönnum möguleika til að koma sér upp býlum, sem þeir geta lifað á að miklu leyti.

Í frv. er að vísu gert ráð fyrir minna jarðnæði en nú er yfirleitt á bændabýlum. En hin nýja stefna í landbúnaðarmálum er sú, að hafa minna land undir og rækta það betur, og er ætlazt til, að svo verði hér. Frá því fyrsta hefir það og tíðkazt, að menn í sveitum hafi haft nokkra atvinnu af sjó einhvern hluta ársins. Þetta ætti bændum og bændasonum að veitast slíkt hægara, ef búið er ekki stórt. Þessi nýbyggð er svo skammt frá sjó, að mönnum er auðvelt að sækja þangað atvinnu.

Tilgangur þessa frv. er sá, að bæta úr því atvinnuleysi í sveitum, sem þegar er orðið tilfinnanlegt og hlýtur að fara vaxandi, ef ekkert er að gert. Ég treysti því hv. landbn. til að taka þetta mál til alvarlegrar athugunar.