28.11.1933
Neðri deild: 21. fundur, 47. löggjafarþing.
Sjá dálk 76 í D-deild Alþingistíðinda. (1176)

40. mál, útrýming fjárkláðans

Atvmrh. (Þorsteinn Briem):

Ég leyfi mér að rakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Hún hefir gert sitt til að koma þessari þáltill. í réttara og viturlegra horf. N. hefir snúið að því ráði, sem er nauðsynlegast við framkvæmd allra verka, en það er að hefja fyrst sem beztan undirbúning, svo að verkið verði hafið og því fram haldið á réttum grundvelli. Það er fyrirfram auðséð, að það getur ekki borið fullkominn árangur að rjúka til og baða fé svokallaðri útrýmingarböðun í nokkrum héruðum, eins og gert var arin 1920–1922, þegar varið var fullum 100 þús. kr. til kláðaböðunar. En að fáum árum liðnum var allt komið í sama horfið og áður í þessum héruðum. Sú útrýmingartilraun reyndist ekki aðeins gagnslaus, þótt hún kostaði ríkissjóð mikið fé, heldur dró hún úr trú manna á því, að hægt væri að vinna bug á þessum vágesti.

Ég gat þess áður, við fyrri hluta þessarar umr., að það væru uppi tvær stefnur í þessu máli. Önnur, sem aðeins vildi halda kláðanum í skefjum með fullkomnum þrifaböðunum árlega, en hin stefndi að fullkominni lækningu á kláðanum og útrýmingu hans úr landinu. Ég geri ráð fyrir, að þegar til lengdar lætur, þá verði fullkomin útrýmingarboðun framkvæmd að lokinni fullri rannsókn og með góðum undirbúningi, í raun og veru það ódýrasta fyrir landið. En annað mál er það, hvort við, eins og nú standa sakir um fjárhag ríkissjóðs, erum þegar við því búnir að leggja út í þá framkvæmd, sem hlýtur að kosta ærið fé. Þess vegna tel ég til bóta og lýsi ánægju minni yfir því, að svo virðist, sem n. hafi hallazt að þeirri stefnu, að í framtíðinni verði snúið að fullkominni útrýmingarböðun um allt land, þegar fjárhagur landsins leyfir, en að nú þegar verði hafinn sá undirbúningur, sem nauðsynlegur er til þess að slík framkvæmd geti komið að gagni og forsvaranlegt sé að hefja hana. En ég vil raunar segja, að til þess að þetta mál sé nægilega undirbúið fyrir næsta þing, er tíminn sízt of langur.

Hv. frsm. leit svo á, að það mundi vera nægilegt til þess að rannsaka útbreiðslu fjárkláðans í landinu, að láta fara fram skoðun um leið og fóðurbirgðaskoðun færi fram síðari hluta vetrar. Það má vel vera, að þetta reynist nægilegt, en ég hefi ekki borið mig saman við dýralækninn um þetta atriði, svo ég vil ekki að svo stöddu fullyrða neitt um það.

Það er rétt, sem hv. frsm. tók fram, að einn liðurinn í undirbúningi þeim, sem nauðsynlegur er áður en til framkvæmda kemur og áður en fjárveitingavaldið veitir fé til þessara hluta, er m. a. sá, sem bent er á í till. n., hvort nauðsyn sé að sótthreinsa fjárhúsin. Reynsla sumra bænda bendir til þess, að kláðamaurinn geti lifað í fjárhúsum jafnvel missiri, og sum dæmi benda til þess, að hann geti lifað lengur, og dýralæknir sá, sem var hér í Rvík þegar Myklestadsböðunin for fram, helt því eindregið fram, að sótthreinsun fjárhúsa væri nauðsynleg. Um þetta er nauðsyn að fá fulla vissu áður en til fjárveitinga eða framkvæmda kemur, vegna þess, að það skiptir allmiklu máli hvað kostnaðinn snertir, hvort það þarf að bæta þessari sótthreinsun ofan á annan kostnað. þá er ég og því samþykkur, að rannsóknarstofunni sé falið að rannsaka baðefnið. Það er einn liður í þeim undirbúningi, sem þarf að fara fram áður en í þetta er ráðizt.

Annars vil ég geta þess, þó að Það skipti ekki miklu, að það mundi vera heppilegra orðalag í 2. lið till. að segja: Að hlutast til um, að rannsóknarstofa háskólans rannsaki o. s. frv., — með því að fjárveiting í næsta árs fjárl. er bundin við rannsóknarstofu háskólans, og rannsóknarstofa í þágu atvinnuveganna er ekki til nema á pappírnum, en rannsóknarstofa háskólans hefir tekið að sér þau störf, sem átti að fela hinni stofnuninni.

Auk þess undirbúnings, sem þegar hefir verið drepið á, er og ýmislegt fleira, sem athuga þarf. M. a. vil ég benda á, að þótt sundþróm til fjárböðunar hafi fjölgað mikið, þá eru þær samt ekki á hverjum bæ. Það er eitt atriði, sem þarf að athuga til undirbúnings, og það þarf að stefna að því jafnhliða, að sundþrær séu til á hverju býli, þar sem fjárrækt er stunduð, og þyrfti ef til vill einhvern lítilsháttar styrk til þess að koma þeim upp, eins og veittur er styrkur til annara umbóta á jörðum, t. d. til votheyshlöðubygginga og því um líks. Það skiptir töluverðu máli einnig hvað kostnaðinn snertir, hvort þetta er komið í það lag, sem nauðsynlegt er, áður en til framkvæmda kemur. Ég geri ráð fyrir, að jafnframt þeim undirbúningi, sem ræðir um í brtt. hv. n., þyrfti og að undirbúa löggjöf um þetta efni. En eins og nú eru horfurnar framundan, vil ég ekki ráða til þess, að sú löggjöf komi til framkvæmda fyrr en jafnóðum og fé yrði veitt í fjárl., því að hér yrði um svo mikinn kostnað að ræða, að þar yrði að taka fullt tillit til fjárhagsástæðna ríkisins.