24.11.1933
Neðri deild: 18. fundur, 47. löggjafarþing.
Sjá dálk 584 í D-deild Alþingistíðinda. (1583)

58. mál, launakjör

Gísli Sveinsson [óyfirl.]:

Ég hefði getað fellt mig við, að þessi till. hefði gengið til. n., jafnvel með fáum orðum, til þess að fjhn. þessarar d. athugaði hana með öðru skyldu máli, sem nú er búið að vísa til þeirrar n. En eftir þær ræður, sem nú hafa farið fram, og sérstaklega eftir þá ræðu, sem hæstv. forsrh. hefir nú flutt hér, er ekki gerlegt að láta málið fara alveg orðalaust afram. Aðalflm. og fleiri þdm. hafa rakið tildrög þessa máls og rætt þau, að vísu frá sínu sjónarmiði, sem sumir vilja álíta, að ekki sé að fullu og öllu tekið tillit til allra ástæðna í málinu. En þó er það, sem þeir hafa fram flutt, í meginatriðum rétt. Það er að því leyti rétt, að úti á meðal þjóðarinnar er mikil óánægja um launagreiðslur af hendi hins opinbera til starfsmanna eins og stendur. Ástandið í landinu bæði til sjávar og sveita er nú þannig, að það er mjög eðlilegt, að bændum, sem koma utan úr sveitunum og vita, hvernig kjör manna eru þar, og aðrir, sem koma frá sjávarsíðunni og munu eiga að mæla fyrir hönd verkafólksins, að þeir vilji láta athuga, hvort þetta er að fullu í samræmi við þær lífsvenjur, sem nú er verið tala um, að menn eigi að hafa, nú í dýrtíðinni og kreppunni.

Það er víst og satt, að almenningur í landinu hefði ekki gert mikið veður út af því, þótt lítilsháttar dýrtíðaruppbót hefði haldizt á launum hinna föstu embættismanna, ef ekki hefði komið nýtt og mikið atriði til, og það er annað atriðið, sem gerir það eðlilegt, að málið hefir verið tekið upp. Það er þetta, sem hæstv. forsrh. kveinkaði sér svo mjög undan, eins og reyndar allir framsóknarmenn gera, að þeir settu á sínum tíma á stofn mikla starfsmannafjölgun. Þessa nýju starfsmenn kallaði hv. þm. A.-Húnv. hina „nýríku“. Það getur verið, að það sé ekki alveg rétt, en það eru nýir hálaunamenn, sem ætla má, að hafi lagt eitthvað upp á þessum árum. Það getur verið, að þessir menn séu ekki orðnir „nýríkir“ og hafi ekki lagt upp. En þá stafar það af því, að þeir hafa eytt miklu, samanborið við aðra.

Eftir að upplýst hafði verið um launagreiðslur starfsmanna ríkisins, kom það í ljós, sem reyndar flestum var kunnugt um áður, að mikill fjöldi af þessum mönnum hafi verið tekinn héðan og þaðan og settur undirbúningslaust inn í þessar hálaunastöður. Því er ekki nema eðlilegt, að menn sæju misræmið í þessu og vildu gera gangskör að því að athuga, hvort það væri eiginlega þörf á þessum stofnunum, sem létu launa menn sína svona hátt, og í öðru lagi, hvort ekki mætti launa þessa óundirbúnu menn við þessar stofnanir, sem sumir töldu óþarfar og sumir skaðlegar, í samræmi við vel þénta embættismenn, sem hafa varið hálfri æfinni til undirbúnings undir starf sitt.

Framsóknarmenn og jafnaðarmenn hafa ekki viljað fallast á þetta. Og það hefir verið sagt fullum fetum, að það sé mikið til af því, að þeir hafa sett við þessar stofnanir, í þessi hálaunaembætti, valið fylgilið sitt. Það lið hefir verið kallað ýmsum nöfnum, sem ég skal ekki taka upp hér. En það er víst, að það mun mikið til í þessu, að þetta sé fylgilið þeirrar stjórnar, sem sat. Þetta eru menn, sem ekki voru einungis þægir, heldur nauðsynlegir til þess að fara um allt, og halda uppi einskonar „agitationum“ fyrir stj. og flokkinn. M. ö. o., þarna hefir verið beint og óbeint efldur flokkur og lagt í flokkssjóð af launum þessara manna: Það er eðlilegt, að hæstv. forsrh., sem var með í öllu þessu, þó hann væri þá ekki ráðh., kveinki sér við þessu. Menn höfðu ætlazt til; að hann gerði það ekki svo mjög. Við sjálfstæðismenn ætluðumst til, að hann, svo hygginn og gætinn maður eins og hann er, sæi, að þessi leið var glæfraleg og ófært að halda áfram á henni. En hæstv: forsrh. hefir ekki viljað snúa af þeirri leið. En það hefði mátt ætlast til þess, að hann hefði ekki staðið hér upp og mælt þessi orð, sem hann hefir mælt. Það hefði mátt ætlast til þess, að hann kynni það hóf og sæi, hvernig ástatt er um stóran hóp landsmanna, að hann hefði ekki staðið upp til þess að andæfa öllum tilraunum til þess að samræma launakjör og afkomu meðal landsbúa.

Hæstv. forsrh. og framsóknarmenn vilja gera þetta að kosningamáli hjá andstæðingum sínum. Þessi stefna kom líka greinilega í ljós við umr. till., sem á undan er gengin, og mig furðar ekki á því, því ég þykist vita, að þeir eigi um sárt að binda, því þeir vilja enn halda við þessum stofnunum, sem nú er komið í ljós, að hafa verið illa reknar og einungis stofnaðar til þess að halda við mönnum.

Það er rétt að ganga inn á það svið að tala eins og hæstv. forsrh. talaði, að við værum ekki einungis að vinna fyrir daginn í dag, heldur fyrir framtíðina. Því er það í fullri meiningu gert, að kjósendur landsins fái að vita um það, hvernig þeir menn eru, sem þeir hafa sent á þing, og þó engar kosningar stæðu fyrir dyrum, þá eiga þessir fulltrúar þó fyrir höndum að koma heim í héruðin, sem hafa falið þeim að gera eitthvað til þess að koma málinu áfram. En annað mál er það, hvað tekst að gera í þessu efni. Það, að nokkur skuli vera á móti því, að eitthvað sé gert í þessu efni, þó kosningar standi fyrir dyrum, er ótrúlegt. En ég segi: einmitt af því að kjósendur eiga að hugsa sig vel um á næsta vori, hvort þeir vilja falla niður í sama farið aftur, er nauðsynlegt, að málið komi nú fram.