05.12.1933
Neðri deild: 26. fundur, 47. löggjafarþing.
Sjá dálk 588 í D-deild Alþingistíðinda. (1593)

58. mál, launakjör

Jón Pálmason:

Ég hafði kvatt mér hljóðs við fyrri hluta umr., m. a. til þess að svara hæstv. fjmrh. En fyrst skal ég lýsa því yfir, eins og hv. þm. Borgf., að mér þykir undarleg afstaða n. til málsins. Hér er að vísu um bráðabirgðabreyt. að ræða, sem við viljum fá vilja hv. d. með. Og það raskar sjálfsagt ekki neinu um það, þótt búið sé að samþ. till., sem gengið var til atkv. um nú síðast.

Það, sem ég vildi taka til athugunar í ræðu hæstv. ráðh., var fyrst og fremst það, að hann taldi, að ekki væri ástæða til að tala um hálaunaða starfsmenn ríkisins í þessu landi eins og stæði, því að þessir menn væru ekki nema 8 til 12. Það fer eftir hugarfari manna, stefnu og vilja, hvað þeir telja hálaunaða menn. Ég lít a. m. k. svo á, að óhætt sé að telja þá menn hátt launaða, sem hafa yfir 10 þús. kr. laun, svo að ég tali ekki um hærri tekjur.

Hæstv. fors.- og fjmrh. nefndi í þessu sambandi, að að meðtöldum bankastjórum og öðrum, sem vinna við stofnanir ríkisins, væru ekki nema 8–12 hálaunaðir. Ég hefi athugað skýrslur um þetta efni, sem lágu fyrir fjvn. þessarar d. á síðasta þingi. Ef á að telja þá menn, sem hafa yfir 10 þús. kr. laun hjá ríkinu, þá ber fyrst að telja bankastjórana. Þeir eru a. m. k. 7, sem hafa miklu hærri laun en hér er um að ræða, 3 við Landsbankann, 3 við Útvegsbankann og 1 við Búnaðarbankann. Sumir þessir menn hafa upp undir eða yfir 20 þús. kr. laun. 2 af þessum mönnum fá auk þess um 8 þús. kr. hvor frá Fisksölusamálinu fyrir störf þar. En ætlazt mun vera til þess, að þessir menn hafi engin launuð aukastörf. Ef þetta er ekki rétt hermt, vænti ég, að hæstv. ráðh. leiðrétti það.

Næst er að telja ráðherrana 3, sem allir hafa nokkuð yfir 10 þús. kr. laun, auk allra hlunninda hæstv. forsrh. Skipstjórar strandferðaskipanna hafa 11724 kr. laun hver. Þá má nefna dómsforseta hæstaréttar, tollstjórann í Rvík og bankaeftirlitsmanninn, sem allir munu hafa yfir 10 þús. kr. í laun.

Í skýrslum, sem lágu fyrir síðasta þingi, var það upplýst, að fjölda margir, sem hafs launastöður hjá ríkinu, hafa vegna aukastarfa, sumpart tilheyrandi þeirra verkahring í þágu ríkisins og sumpart vegna annara starfa, svo miklar tekjur alls, að árstekjur hvers um sig verða talsvert yfir 10 þús. kr. Skal ég gefa nokkurt yfirlit yfir þessa menn:

Einn skrifstofustjórinn í stjórnarráðinu hefir 6690 kr. í föst laun og 10 þús. kr. fyrir aukastörf. Annar skrifstofustjóri í stjórnarráðinu hefir 6290 kr. í föst laun og 3400 kr. í aukatekjur. Þriðji skrifstofustjórinn fær þúsund krónum hærri laun en lög heimila, og byggist það á því, að þegar honum var veitt starfið, var hann látinn fá aldursuppbót, sem ekki eru til lög fyrir. Þá er lögreglustjórinn í Rvík, sem hefir 8990 kr. í laun og í aukagreiðslum fær hann 3600 kr., samtals 12590 kr. Landssímastjóri fær 9590 kr. í laun og aukagreiðslur 3600, þ. e. samtals 13190 kr. Stöðvarstjórinn í Rvík fær 4552 kr. laun og hlunnindi 7000 kr., samtals 11552 kr. Vegamálastjóri fær 6690 kr. í laun og aukagreiðslur 4700 kr., samtals 11390 kr. Fulltrúi skattstjóra fær 5610 í laun og aukagreiðslur 6070 kr., samtals 11680 kr. Forstjóri skipaútgerðarinnar fær 9770 kr. í laun og 1200 kr. aukagreiðslur, samtals 10970 kr. Útvarpsstjórinn hefir 8190 kr. í laun og 2000 kr. fyrir aukastörf, samtals 10190 kr. Forstjóri tóbakseinkasölunnar hefir 10000 kr. laun og 2000 kr. minnst fyrir aukastörf, samtals minnst 12000 kr.

Auk þessara manna mætti sjálfsagt nefna landlækni, og ég geri ráð fyrir, að líka megi telja 3 yfirlækna landsspítalans. Hve margir læknar auk þessara hafa meira en 10 þús. kr. tekjur, er ekki hægt um að segja hér.

Þó að ekki sé lengra út í þetta farið, þá er hér þó um að ræða um 30 menn, í staðinn fyrir 8–12, sem hæstv. ráðh. taldi, að hefðu há laun hjá ríkinu. En hans álit í þessu máli hefir að sjálfsögðu byggzt á því, að hann telur ekki, að menn hafi há laun, þó að þeir hafi 10–12–15 þús. kr. á ári. Um það getur auðvitað hver haft sína skoðun, hvað telja beri há laun.

Upptalning sú, sem ég nú gerði, er engan veginn tæmandi, því til þess að fá tæmandi upplýsingar í þessu efni vantar mig skilyrði. En auk þessa mætti fleira nefna í þessu sambandi og lagfæra mætti auðveldlega, ef vilji væri nokkur til þess, svo sem það, að ritari hæstaréttar, sem hefir 3000 kr. í laun, hefir fengið 5190 kr. fyrir störf í hagstofunni, en hefir síðustu árin ekkert í hagstofunni unnið. Fær hann því rúmar 5 þús. kr. fyrir störf, sem hann hefir ekki unnið.

Getur verið ýmislegt fleira á þessa sveif, því að svo lítur út, sem undraverð óreiða sé á öllum þessum launamálum. Sjálfsagt mætti jagfæra sumt af þessu strax án mikils undirbúnings, ef á annað borð vilji til þess er fyrir hendi hjá þingi og stj., að lagfæra þessa annmarka. Mér hefir virzt, eftir þeirri kynningu, sem ég hefi haft af þinginu að undanförnu, að lítill vilji hafi verið hjá því til að kippa í lag þessum annmörkum. Það er út af fyrir sig gott og blessað að setja nefnd til þess að rannsaka þetta mál og gera till. til breyt. í þessu efni til samræmis við kröfur alþýðu. Þær kröfur eru ekki fyrst og fremst, að launin séu höfð sem lægst, heldur að samræmi sé haft í launakjörum og ekki svindlað í þessum hlutum með því að borga vissum mönnum svo eða svo há laun sem aukagreiðslur, heldur sé réttlætis gætt í þessum efnum.

Ég gerði fyrirspurn til hæstv. fjmrh. við þessa umr. á þá leið, að hann gæfi hv. d. skýringar um það, að hve miklu leyti samningar við starfsmenn stofnana ríkisins stæðu í vegi fyrir því, að gera mætti breyt. á þessu sviði nú þegar. Á störfum við þessar stofnanir mun vera uppsagnarfrestur. Í bönkum er þessi frestur langur. Það atriði út af fyrir sig væri því að mínum dómi mikilsvert, ef þing og stj. vildu segja upp samningum, sem líklegt er, að muni standa í vegi fyrir því, að endurbætur á þessu sviði geti orðið þegar næsta þing kemur saman og ætla má, að nýtt launakerfi verði lögleitt. Hv. dm. sjá af þessum dæmum, sem ég tilnefndi, að það muni þó ýmislegt í þessum efnum mega færa í lag, ef vilji er til þess.

Hæstv. fjmrh. sagði nokkur orð í ræðu sinni, sem ég vildi svara. Hann gaf í skyn, að þetta væri frá minni hálfu kosningamál, og að það hefði ekki þurft að vera þingmannaskipti í A.-Húnv. vegna þessara mála, o. s. frv. En það er nú svo, að flest þau mál, sem Alþ. fjallar um, geta að vissu leyti verið kosningamál. Þetta út af fyrir sig er ekkert sérstakt kosningamál, þó ég og aðrir flm. höfum flutt till. um, að stj. lati bæta úr þeim annmörkum á launamálunum, sem nú eiga sér stað. En það getur orðið að kosningamáli, ef snúizt er illa við till., sem eru í einlægni fluttar og miða til umbóta. Ég fullyrði, að alþýða manna í landinu trúir því ekki, að það þurfi að vera eins ástatt í launamálunum hjá okkur eins og nú er, eða að eyða þurfi rúmlega hálfri annari milljón króna í rekstrarkostnað bankanna á einu ári, eins og gert var 1931, og fleira mætti telja í sömu átt.

Mér skildist hæstv. fjmrh. drótta því að okkur flm. till., að við hefðum flutt hana í óeinlægni, bara upp á sport, án þess að hugur fylgdi máli. Hún væri kosningamál frá því sjónarmiði. Ég vil ráðleggja hæstv. ráðh. og öðrum Framsfl.mönnum að vera ekki í þessu efni með aðkast eða dylgjur gagnvart heim mönnum, sem ekkert hafa fyrir sér gert á hinu pólitíska sviði. Til þess hafa þeir allra manna verst skilyrði, því þeir búa í glerhúsi sjálfir.