10.11.1933
Neðri deild: 6. fundur, 47. löggjafarþing.
Sjá dálk 363 í B-deild Alþingistíðinda. (415)

9. mál, kosningar í málefnum sveita og kaupstaða

Flm. (Thor Thors):

Ég get í rauninni glaðzt yfir því, hvað hv. jafnaðarmenn, hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. N.-Ísf., taka þessu máli vel. Ég er með flutningi þessa frv. að bera fram eitt af stefnuskráratriðum ungra sjálfstæðismanna. Þetta er e. t. v. í fyrsta sinn, sem þau eru flutt fram hér á þingi, en það mun ekki verða í síðasta sinn. Það atriði, sem hér er um að ræða, settu ungir sjálfstæðismenn þegar í hina fyrstu stefnuskrá, er þeir settu sér. Og ég geri ráð fyrir að flytja ýmislegt fleira af áhugamálum þeirra, ef ég á framvegis sæti á Alþingi. Vildi ég óska, að þeir tveir hv. þm., sem síðast töluðu, spryttu jafnan svo fljótt upp til að lýsa yfir fylgi sínu við þau mál. Þeir vildu báðir kalla mig íhaldsmann. Um það er ekki að sakast. Þessir andstæðingar okkar sjálfstæðismanna þurfa oft á slíkum orðum að halda, af því að þá skortir rök til að deila við okkur um málefnin.

Um meðferð þessa máls á þingi 1929 vil ég aðeins segja það, að hv. Nd. var nokkurnveginn sammála um að taka ákvæðið um sviptingu kosningarréttar vegna þegins sveitarstyrks ekki upp í frv. Það var hin virðulega lávarðadeild þingsins, hv. Ed., sem kom því ákvæði inn með góðu samþykki framsóknarmanna og nokkurra sjálfstæðismanna þar. Er því ekki hægt að tala um, að það hafi verið neitt flokksmál.

Hv. þm. N.-Ísf. talaði um, að æskilegt væri að samræma lög um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða algerlega við hin nýju kosningalög til Alþingis. Nú er það svo, að l. um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða hafa verið reynd og reynzt, vel, en l. um kosningar til Alþingis verða hinsvegar ekki reynd fyrr en við næstu kosningar. Hygg ég rétt að láta frekari samræming þessara tveggja laga bíða þangað til séð er, hvernig hin nýju kosningalög reynast.

Það er ekki hægt að nota algerlega sömu kjörskrár við kosningar í málefnum sveita og kaupstaða og við alþingiskosningar, þó hv. þm. N.-Ísf. vildi halda því fram. Í stjskr. er ákveðið, að menn þurfi að hafa haft 5 ára búsetu hér á landi til þess að öðlast kosningarrétt til Alþingis, en rétt til kosninga í málefnum sveita og kaupstaða hafa þeir, sem hafa haft þar búsetu eitt ár.

Þetta stjórnarskrárákvæði um 5 ára búsetu stóðst gagnrýni síðasta Alþingis og stendur því enn í fullu gildi í stjórnarskránni.

Hv. þm. N.-Ísf. talaði um, að ákvæðum þessara laga muni aðallega hafa verið misbeitt þar, sem sjálfstæðismenn hafa haft meiri hl. í stjórn sveitar- eða bæjarfélags. Þessu vil ég harðlega mótmæla, en ég þekki aftur á móti til á nokkrum stöðum, þar sem framsóknarmenn eru í meiri hl. í hreppsnefndum og þessum ákvæðum kosningalaganna hefir verið illilega misbeitt. Það er því rangt, að einn stjórnmálaflokkur fremur en annar eigi sök á því að misbeita þessum ákvæðum. Ég hygg, að það sé gert víða, ekki hjá einum sérstökum flokki, heldur þeim mönnum yfirleitt, sem bezt þjóna lund sinni með slíku hátterni.