20.11.1934
Neðri deild: 41. fundur, 48. löggjafarþing.
Sjá dálk 837 í B-deild Alþingistíðinda. (1036)

22. mál, verkamannabústaðir

Hannes Jónsson:

Ég tel mjög varhugaverða þá skoðun og þá stefnu, sem felst í orðum hv. þm. V.-Ísf. Hann vill þvinga menn í eitt sameiginlegt félag, og jafnvel alveg án tillits til þess, hvort skilyrði eru til eða ekki fyrir fleiri félög en eitt að starfa á sama grundvelli. Hvers vegna á þá ekki, ef gengið er inn á þessa braut á annað borð, að ganga hreint til verks og láta þetta gilda líka um allan samvinnufélagsskap um verzlun? Ég veit ekki betur en að hér í Rvík séu starfandi 2 samvinnufélög, sem reka verzlun, og því á þá ekki að skylda þá menn, sem eru í þessum samvinnufélögum, til þess að leggja annað félagið niður, eða að láta félögin starfa sameiginlega? Það er vitanlegt, að það getur oft verið arðvænlegra að hafa einungis eitt félag heldur en tvö, en þetta er svo mikil þvingun á sjálfsákvörðunarrétt manna, að það verður ekki talið rétt að framkvæma þetta. Og ég hygg, að það mundi alls ekki koma til greina, að menn yrðu þvingaðir til þess að fara inn á þessa leið. Við skulum hugsa okkur, að sósíalistar næðu yfirtökunum á Akureyri, og þá yrði um leið hægt að fá því framgengt, að þar starfaði aðeins eitt samvinnufélag, samvinnufélag sósíalista, þá yrði Kaupfélag Eyfirðinga að leggja niður starfsemi sína.

Ég get ekki séð það, ef slík byggingarfélög, sem hér er talað um, þrífast á annað borð í kaupstöðum og kauptúnum úti um land, að þá séu ekki möguleikar fyrir tvö byggingarfélög til þess að starfa hér í Rvík. Við skulum segja, að ef möguleikar eru fyrir byggingarfélag að starfa í Hafnarfirði; þá hljóta að vera fullkomlega skilyrði fyrir tvö byggingarfélög hér. Það er ekkert annað en yfirgangur gagnvart sjálfsákvörðunarrétti manna, að vinna á móti því, að þeir menn, sem það vilja, fái að starfa í sérstöku byggingarfélagi, þar sem skilyrði eru til fyrir fleiri en eitt byggingarfélag, og þar sem líka ekki er farið lengra út á þessa braut en að tala um tvö byggingarfélög hér í Rvík. Það er þess vegna síður en svo ástæða til þess að hafa á móti þessu. Því að þeir menn, sem halda því fram, að hér eigi aðeins að vera eitt byggingarfélag, geta ekki gengið framhjá því, að ef byggingarfélög geta þrifizt jafnvel í smæstu kaupstöðum úti um landið, þá hljóta tvö byggingarfélög að geta þrifizt hér í Rvík.

Hér er gengið inn á hreina ofbeldisstefnu, og get ég ekki liðið, að svo sé traðkað á rétti manna. Og þó þessu sé nú bara beitt gagnvart kaupstöðunum, þá á ég þess von, að þeir háu herrar muni áður en langt um liður brydda upp á samskonar ákvæðum gagnvart sveitunum. Ef þeim leyfist að ganga svona á rétt manna í kaupstöðum, veit ég ekki, hvar þetta ofbeldisbrölt þeirra endar. Hv. þm. V.-Ísf. taldi nauðsynlegt að hindra það, að félögin klofnuðu í öllum kaupstöðum landsins, en þar sem ég álít, að menn eigi að fá að ráða sjálfir félagsskap sínum, mun ég greiða atkv. með brtt. þeim, sem fela það í sér, að fleiri en eitt félag megi vera á sama stað, og er það í samræmi við fyrri afstöðu mína í þessu máli.