24.10.1934
Neðri deild: 18. fundur, 48. löggjafarþing.
Sjá dálk 927 í B-deild Alþingistíðinda. (1118)

26. mál, vinnumiðlun

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]:

Mér þykir býsna margt hafa borið á góma í umr. um frv., sem hér liggur fyrir. Ég hefi ekki heyrt nema nokkurn hluta umr., og þó orðið þess var, að haft er við orð af háttv. sjálfstæðismönnum, að þessum l. yrði ekki hlýtt, þótt frv. næði samþ. (ÓTh: Hverjir hafa nú sagt það?). Það hefir m. a. komið fram í ummælum frá þessum hv. þm. (ÓTh: Nei, aldrei!). Það var gefið fullkomlega í skyn. Annars vil ég ekki taka það alvarlega og dettur ekki í hug að leggja trúnað á alvöru slíkra ummæla.

En í sambandi við ummæli hv. þm. G.-K. um það, sem gert er í þessu efni í Danmörku, sérstaklega það, sem Stauning gerði, vildi ég koma með nokkra skýringu. Það er náttúrlega rétt og fallegt af þessum hv. þm. að mæla vel til Staunings, því að hann er þess fyllilega maklegur; en æskilegt væri, að hann gerði sér far um að segja réttar frá.

Mér er ekki kunnugt um, að Stauning, hvorki á einum degi né lengri tíma, hafi borið fram og fengið samþ. l. um lögþvingaðan gerðardóm í vinnudeilum. Ég hygg, að þarna sé eitthvað málum blandað. En ef svo skyldi vera, eru þau l. áreiðanlega á engan hátt svipuð frv. því, sem var á ferð um gerðardóm í vinnudeilum. Mér er ekki kunnugt um, að lagasetning í Danmörku í þessum efnum sé önnur en sú, að ákveðið var, hver verkföll væru lögleg og hver ólögleg, og liggja viðurlög og vitur við, ef út af er brugðið. Líka eru til l. um sáttasemjara í vinnudeilum, ekki ósvipuð og hér. Loks er mér kunnugt, að ekki á þessu ári, heldur fyrr, voru sett með miklum flýti í þinginu l., sem bönnuðu verkföll og verkbönn um eitt ár. Þau voru borin fram af ríkisstj. og samþ. á stuttum tíma. En þá var ástandið þannig, að mikill hluti atvinnurekenda hafði sagt upp vinnusamningum og hótuðu verkbanni, ef ekki væri gengið að kauplækkun. Þessi l. voru því fyrst og fremst sett til þess að fyrirbyggja, að vinnudeilur risu, og þá sérstaklega, að hafin yrði kauplækkunarherferð á hendur verkalýðnum. (ÓTh: Danska krónan var lækkuð um það leyti um 20% og það er kauplækkun). Jú, krónan lækkaði, en það var ekki af þessari ástæðu; það voru gerðar ýmsar ráðstafanir í atvinnulífi Dana um þessar mundir, sérstaklega iðnrekstrinum. Og þrátt fyrir verðlækkun dönsku krónunnar í sambandi við lækkun sterlingspundsins, kom ekki fram nema sáralítil verðhækkun þar í landi. Efast ég ekki um, að hv. þm. G.-K. sé einnig kunnugt um þetta.

Mér er þá ekki kunnugt um önnur l. um þessi efni fyrir atbeina Staunings en þessi þrenn. Veit ég ekki um neina löggjöf setta í sambandi við vinnudeiluna í Esbjerg. Það verkfall var yfirlýst ólöglegt af sambandi verkamanna, og þau studdu það ekki, en skoruðu á verkamenn að leysa upp verkfallið. Urðu þarna róstur og óeirðir, svo að það varð að skakka leikinn, og var sent herlið í því skyni.

Mér er ekki heldur kunnugt, að til sé neinstaðar á Norðurlöndum sá lögþvingaði úrslitadómur í vinnudeilum, sem aðiljar verði að beygja sig fyrir. Slíkur dómur var að vísu um skeið í Noregi, en þótti gefast illa og var felldur niður með öllu, raunar aldrei framkvæmdur að fullu því hann mætti svo mikilli mótspyrnu hjá verkalýðnum, að það var ekki unnt.

Um það, hversu val Kveldúlfs á verkamönnum sé laust við alla pólitík, skal ég ekki fjölyrða. Ég veit bara um þann mann, sem síðast var nefndur, Svein Halldórsson. Þar hefi ég sagnir frá mönnum, sem ég hefi ekki minnstu ástæðu til að rengja, heldur þvert á móti fulla ástæðu til að trúa, og þær sögur eru mjög á annan veg en hv. þm. G.-K. hermir hér. Ég get nefnt það, úr því að þetta er rætt hér, að eftir því sem ég hefi heyrt, studdi hann núv. hv. þm. N.-Ísf. 1933, og hv. þm. G.-K. upplýsti, að það hafi verið fyrir hans tilmæli að einhverju leyti. Mér er kunnugt um, að við síðustu kosningar var það ekki, og enn fremur, að atvinna sú, sem hann hafði á Hesteyri, féll niður. Hverjar hugleiðingar hv. þm. hafði í sambandi við Sólbakkaverksmiðjuna í því efni, er mér ókunnugt.

Viðvíkjandi brtt. á þskj. 83 frá allshn., þá tel ég vel farið að samþ. hana.

Þá er brtt. á þskj. 87. frá hv. þm. Vestm., þess efnis, að aftan af 1. gr. falli heimild fyrir atvmrh. til að kveða svo á, að vinnumiðlunarskrifstofan skuli sett upp. Ég tel það mikinn baga, ef þessi till. verður samþ. Að vísu hygg ég, að ekki sé minnsta ástæða til að ætla, að nokkur atvmrh. færi að mæla svo fyrir, að vinnumiðlunarskrifstofa skuli sett á stofn, nema full ástæða sé fyrir því. Hinsvegar getur óneitanlega staðið svo á, að þótt ráðandi meiri hl. í bæ vilji ekki setja upp slíka skrifstofu, sé þess þó knýjandi nauðsyn, og þá á ráðh. að hafa þetta á sínu valdi.

Um 1. brtt. hv. þm. V.-Ísf. á þskj. 165 get ég sagt það, að ég er henni mjög samþykkur. Um 3. brtt. er sama að segja, ég sé ekkert á móti, að símakostnaður þessi greiðist úr ríkissjóði.

4. till. hygg ég og heldur til bóta. Þar eru nokkur ákvæði viðvíkjandi reglugerð um nánara fyrirkomulag, og að fela megi sérstökum fulltrúa í atvmrn. öll störf, sem lúta að vinnumiðluninni. Þó hefði ég ekki talið sérstaka þörf á þessari till.

Þá er 2. till. á þessu sama þskj., þar sem gert er ráð fyrir, að stj. vinnumiðlunarskrifstofunnar sé skipuð þannig, að bæjarstj. skipi einn, samtök atvinnurekenda einn, samtök verkamanna einn. Þarna er gert ráð fyrir þriggja manna stj. í stað fimm manna í stjfrv. Um þessa till. vil ég segja, að hún myndi spilla allmjög, ef hún gengur fram.

Eins og frv. ber með sér, er ætlazt til, að meginverk skrifstofunnar verði að úthluta atvinnubótavinnu, þeirri vinnu, sem ríkissjóður sér um, að haldið sé uppi, með því að leggja til 1/3. Í fjárl., sem gilda eiga fyrir næsta ár, er gert ráð fyrir, að þessi upphæð nemi ½ millj. Þótt ekki sé litið nema á þetta eina atriði, tel ég sjálfsagt, að ríkisstj. geti fylgzt nákvæmlega með því, hvernig þessu fé er varið, með hverjum meginreglum því er úthlutað o. s. frv., auk þess sem ríkisstj., hver sem er, hlýtur að vilja fylgjast með því, hvernig ástandið er á hverjum tíma og stað, og athuga, hvernig megi miðla vinnunni þannig, að sem bezt hlutföll fáist milli hinna ýmsu kaupstaða og sveita og hvernig megi flytja vinnuna milli vinnustöðva. Það er náttúrlega fyrst og fremst ríkisins að aðgæta þetta, miklu frekar en einstakra kaupstaða, sem ekki þurfa að líta út fyrir sín eigin umdæmi.

En að með þessu sé meiri hl. í Rvíkurbæ sviptur sínu valdi og l. lögð í hendur stj., sem styðst við minni hl. kjósenda í landinu, - um slíkar röksemdir hirði ég ekki að fjölyrða. Það var alveg réttilega bent á það af hv. 1. þm. Árn., að Sjálfstæðisfl., sem gerir sig svo breiðan hér á Alþ., hafði ekki meiri hl. í Rvík við síðustu kosningar. Og ennþá fjær er, að hann hafi meiri hl. atkvæða úti um landið. Með því að telja sér öll atkv. Bændaflokksins, getur hann sagt, að hann hafi fleiri atkv. að baki sér en þeir tveir flokkar, sem standa að stj. Því að naumast mun hann vilja telja sér til viðbótar atkv. kommúnista, sem engan fulltrúa eiga á þingi.

Enn er það, sem ég hefi áður bent á, að við þessa lagasetningu er ekki hægt að taka eingöngu tillit til þess, hverjir menn halda á stj. í augnablikinu. Fari Sjálfstæðisflokkurinn síðar með völdin, tel ég hann muni una þessu ákvæði vel, og mundi ekki hafa látið hátt í sjálfstæðismönnum, hefðu þeir verið í meiri hl. nú.