15.12.1934
Neðri deild: 60. fundur, 48. löggjafarþing.
Sjá dálk 2259 í B-deild Alþingistíðinda. (2894)

106. mál, vélgæsla á mótorskipum

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]:

Það var rétt, sem hv. frsm. minni hl. sjútvn. skýrði frá, að n. hefir ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. En ágreiningurinn er ekki mikill. Eins og hv. þdm. mun kunnugt, er það mjög mikið vandaverk fyrir löggjafann að setja reglur um réttindi manna til skipstjórnar og vélgæzlu. Um þessi mál er stöðug togstreita. Þeir, sem ekki hafa full réttindi, vilja með öllu móti fá þau aukin, en þeir, sem búnir eru að öðlast full réttindi, eru á móti því, að slakað sé á kröfunum, til þess að forðast samkeppnina. Fyrir ósérfróða menn er ekki gott að dæma um þessi mál. Þeir menn, sem ekki hafa nema svo kallað „minnapróf“, hafa hingað til ekki haft rétt til þess að fara með stærri vélar en 150 hestafla. Nú var farið fram á, að þessum mönnum mætti veita vinnu við allt að 500 hestafla vélar. Gegn þessu hafa þeir, er lokið hafa prófi í Vélstjóraskólanum, risið; skólastjóri þess skóla hefir líka sent andmæli gegn þessari uppástungu, ennfremur tryggingarstofnanir hér í bænum. Þá hefir skipaskoðunarmaður ríkisins sent n. ítarlegt bréf um þetta mál. Þetta bréf hefir maður ástæðu til að ætla, að sé óhlutdrægt. Það er skrifað af manni, sem hefir mjög mikla ábyrgðartilfinningu og mikils sóma að gæta, en hefir sjálfur enga hagsmuni af afdrifum þessa máls. Ég ætla því, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp bréf hans:

„Reykjavík, 8. des. 1934.

Mér hafa borizt fjölda margar beiðnir um það, að ég léti álit mitt í ljós til hinnar hv. sjávarútvegsnefndar neðri deildar Alþingis um frumvarp það til laga, sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi, um breytingu á lögum nr. 50 4. júní 1924, um atvinnu við vélgæzlu á íslenzkum mótorskipum.

Það er vitanlegt, að settar eru nú í skip miklu stærri vélar en áður voru notaðar í sömu stærð skipa, og er nú svo komið, að fram úr hófi keyrir og er orðið áhyggjuefni flestra, er til þeirra hluta þekkja. En þetta gerir það að verkum, að framfarirnar, ef svo mætti kallast, og löggjöfin fylgjast ekki að, þegar um réttindi til mótorvélgæzlu er að ræða. Ákvæðin um aukin réttindi fyrir þá mótorvélstjóra, sem ekki hafa réttindi nema að 150 hestöflum, er óefað réttlát. Aftur á móti ber mér skylda til að benda á það, að það er mjög varhugavert að mínu áliti að veita réttindi, hvort heldur er upp að 400 eða 500 hestöflum, þeim, sem ekkert smíðanám hafa, en lögin frá 1924 krefjast ekki smíðanáms, enda er þar kröfum og réttindum stillt í hóf.

Reynslan mun sýna það, að þegar farið verður að nota mótorvélar í skip, 200 hestöfl eða stærri, þá muni það verða dieselvélar, sérstaklega þegar 300—500 hestafla vélar eru notaðar.

Þegar svo stórar vélar eru notaðar í skipum, þá eru skipin það stór, að óhjákvæmilegt er að hafa aðrir vélar einnig í skipinu, svo sem rafmagnsvélar til framleiðslu á rafmagni til þilfarsvindna og ljósa, loftþjöppunar, dælur og e. t. v. einnig frystivélar.

Séu nú aukavélar þær, sem nú hafa verið nefndar, ekki knúðar með rafmagni, þá eru þær knúðar annaðhvort af eimi, eða þá með sérstökum mótor, og ekki verður minna að líta eftir með því. Þegar um skip er að ræða, sem hafa 300—500 hestafla mótorvél, þá munu það oftast vera stálskip, og kemur þá í mörgum atriðum hin tekniska þekking vélstjórans til greina við viðgerðir o. fl.

Ég tel ekki þurfa að skýra það betur, að það er bráðnauðsynlegt, að vélstjóri, sem á að stjórna vél, sem er 300—500 hestöfl, ásamt öllum þeim öðrum aukavélum, sem í skipinu eru, verði undantekningarlaust að hafa stundað járnsmíði og hafa nægilega þekkingu til að geta framkvæmt og sagt fyrir um algengar viðgerðir á þeim vélum, sem í skipinu eru, því það er ekki víst, að alltaf sé hægt að ná til verkstæða í landi, ef eitthvað þarf að gera við, enda vill það verða kostnaðarsamt fyrir eigendur skipa að láta framkvæma allar viðgerðir í landi.

Ég vænti, að hv. nefnd sé það nú ljóst, að mótorvélstjóri á 20 tonna bát, með 60 hestafla vél, getur ekki tekið að sér starf, sem áður er lýst, svo vel fari, en frumvarpið gerir ráð fyrir, að hann geti verið annar vélstjóri á skipi með 500 hestöflum, en á slíkum manni hvílir mikil vinna og verkleg þekking, en hvar á hann að hafa fengið hana annarsstaðar en á verkstæði? En smíðanámsins hefir bara alls ekki verið krafizt, og æfingu á mótorskipum yfir 150 hestöfl er lítið um þar sem hér eru aðeins tvö skip, sem um er að ræða, sem hafa stærri vél. Ég hefði óskað þess, að þetta frumvarp hefði ekki komið fram nú, því vitanlegt er, að öll atvinnulöggjöfin, hvort heldur er til vélgæzlu á gufuskipum eða mótorskipum, er úrelt og þarf bráðrar endurskoðunar með, og væri því ákjósanlegt, að öll vélstjóralöggjöfin væri endurskoðuð og lögð fyrir næsta þing og þetta frumvarp yrði geymt til þess tíma.

Sjái hv. sjávarútvegsnefnd sér ekki fært að leggja til, að þessu máli verði frestað, en athugað betur og tekið upp á næsta þingi, þá ber mér skylda til, eftir gaumgæfilega að hafa hugsað þetta mál, með hagsmuni sjófarenda og öryggi þeirra fyrir augum, að benda á það, að það er hreinn og beinn háski fyrir sjófarendur, ef frumvarpið verður samþykkt eins og það var lagt fyrir þingið, en mundi mæta skilningi og velvild allra, ef takmarkið yrði fært niður í 200—300 hestöfl, þar til vélstjóralögin í heild sinni verða endurskoðuð og breytt eftir tímans kröfum.

Virðingarfyllst (sign.)

Ó. Th. Sveinsson.“

Það er sérstaklega mikilsvert fyrir menn eins og mig, sem ekki hefi sérþekkingu á þessum málum, að fá svona skjal í hendur frá manni, sem treysta má, að hafi vit á þessum hlutum og ekki er hægt að vefengja, því hann hefir enga ástæðu til þess að styðja annan málsaðila hinum fremur. Það er einnig svo, að ekki eru nema 2 skip í flotanum yfir 300 hö., og því ekki þörf fyrir þessa undanþágu vegna skipastólsins. (PO: Þau eru fleiri). Ekki segir skipaskoðunarmaðurinn, og ætti hann þó að vita það rétta. Það er mikil rýmkun fyrir þá, sem hlut eiga að máli, að fá leyfið tvöfaldað, úr 150 í 300 hö. Þykir mér varhugavert að færa þetta meira upp gegn till. sérfróðra manna. þegar ekki er vitanlegt, að vanti vélstjóra á þau skip í íslenzka flotanum, sem stærri eru.

Tel ég, að meiri hl. sjútvn. hafi reynt að fara sanngjarnan milliveg, þar sem sumir vildu ekkert rýmka þetta úr 150 hö., en aðrir færa það upp í 500 h., en n. hefir lagt til, að það verði bundið við 300 hö.