30.11.1934
Sameinað þing: 17. fundur, 48. löggjafarþing.
Sjá dálk 265 í B-deild Alþingistíðinda. (292)

1. mál, fjárlög 1935

Guðbrandur Ísberg:

Ég hefi leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við þennan kafla fjárlfrv. Fyrsta brtt. mín er við 14. gr., rómv. XIII. Þar er farið fram á, að styrkur til iðnfræðslu á Akureyri sé aukinn úr 1500 kr. í 25011 kr. Iðnaðarmannafélagið á Akureyri hefir staðið fyrir þessari fræðslu í mörg undanfarin ár. Nemendafjöldinn hefir aukizt ár frá ári og er nú orðinn um 80. Í hlutfalli við fjölgun nemendanna hefir kostnaðurinn við fræðsluna líka aukizt ár frá ári. Iðnaðarmannafélagið hefir undanfarið farið fram á það við Alþingi að fá styrkinn hækkaðan, og sömuleiðis styrkinn frá bæjarfélagi Akureyrar, og nú hefir það fengið vilyrði um hækkun á styrknum frá Akureyrarbæ, svo framarlega sem ríkissjóðstillagið verði eitthvað aukið. Til þess að hv. alþm. sjái, hvað félagið hefir sjálft orðið að leggja á sig, vil ég geta þess, að á móti rúmlega 2000 kr. styrk úr ríkissjóði og bæjarsjóði Akureyrar til samans hefir það orðið að greiða mikið á 4. þús. kr. Fengist nú þessi hækkun á tillagi ríkissjóðs og úr bæjarsjóði hlutfallsleg hækkun, þá myndi láta nærri, að helmingur fengist á móti framlagi félagsins. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að á Akureyri er töluverður iðnaður, sem er í framför. Jafnframt eru skilyrði til þess að auka hann. Þörfin fyrir aukna skólafræðslu í þessum efnum er því alltaf að verða ríkari og ríkari. Ég vænti því, að hv. Alþingi líti með velvilja á þessa till.

Þá á ég enn brtt. við 14. gr., undir rómv. lið XVI. Þar er farið fram á rúmlega 38 þús. kr. styrk til byggingar upphitaðrar sundlaugar á Akureyri. Það skal tekið fram, að sundlaug þessi er þegar komin upp, þó að frágangi hennar sé ekki lokið að öllu leyti. Til byggingar sundlaugar þessarar hefir verið varið nálægt 77 þús. kr. Þetta er heit sundlaug, og hefir hitaveitan kostað yfir 38 þús. kr., eða um helming alls kostnaðar við byggingu laugarinnar. Laugin er það stór, að hún mun vera eina sundlaugin hér á landi, sem hægt er að þreyta kappsund í eftir alþjóðareglum. Hitaveitan að lauginni er löng, og er borun eftir vatni ekki lokið ennþá. Það sem sérstaklega er eftir við laugina, er að steypa í botninn á henni, byggja sólskýli og fjölga búningsklefum. Fáist þessi styrkur, þá er ákveðið að verja honum öllum til umbóta á lauginni. Styrkur þessi, sem hér er farið fram á að fá, er í réttu hlutfalli við aðra styrki, sem veittir hafa verið til sundlaugabygginga hér á landi. Verði hann ekki samþ., þá er Akureyrarbær settur hjá í þessu efni og beittur hinu mesta ranglæti. Hér er ekki um sundhöll að ræða, heldur um fullkomna útilaug, sem getur komið að fullu gagni á öllum tímum árs. Að síðustu vil ég taka það fram, að þar sem ég veit, að ríkissjóður á erfitt um greiðslur, þá hefi ég borið fram þá varatill., að veittar verði á næsta ári 10 þús. kr. til byggingar sundlaugar þessarar, og sé það fyrsta greiðsla. Með henni væri því slegið föstu, að Akureyri ætti rétt til frekari fjárframlaga af hálfu ríkissjóðs til byggingar laugarinnar.

Þá á ég brtt. við 13. gr., rómv. liður XIX, um að Hallgrími Péturssyni verði veittar 2000 kr. í eitt skipti fyrir öll til útgáfu „Annáls 19. aldar“. Ég þarf ekki að skýra fyrir hv. alþm., hvaða rit hér er um að ræða; það mun þeim fyllilega ljóst. Af þessu merkilega riti er þegar komið út 1 stórt bindi og auk þess nokkur hefti af öðru bindi, og með því mun lokið helmingi útgáfunnar. Ég treysti því, að hið háa Alþingi sjái, að það sé sanngjarnt að veita þennan styrk. Hér á í hlut fátækur maður, sem hefir brotizt í að gefa út dýrt fræðirit, sem seint gengur að selja, því að það er svo venjulega með fræðirit, að almenningur er lengi að átta sig á hinu bókmenntalega gildi þeirra, og kaupir frekar aðrar bækur til lestrar. Hér er aðeins farið fram á 2000 kr. í eitt skipti fyrir öll, og í sambandi við það vil ég benda á, að ég hefi sett brtt. inn í fjárlfrv. næst á eftir styrk til Þórbergs Þórðarsonar. Eins og kunnugt er, þá hefir Þórbergur nú um nokkurt árabil notið styrks úr ríkissjóði til þess að safna orðum úr alþýðumáli. Upphæðin hefir að undanförnu verið 1600 kr. á ári, en nú er lagt til, að hún hækki upp í 2500 kr. Ég er ekki að gera þessa hækkun að umtalsefni í sjálfu sér, ég tek enga afstöðu til hennar að svo stöddu, en ég verð bara að segja það, að ef Alþingi telur nauðsynlegt að hækka þennan styrk um hart nær 1000 kr., þá fæ ég ekki annað séð en að það hljóti að fallast á að veita þessar 2000 kr. í eitt skipti fyrir öll. Með þessu er ég alls ekki að bera brigður á, að starf Þórbergs geti verið þarft. En því verður ekki neitað, að fyrir Alþingi hefir aldrei legið nein skýrsla um söfnun hans, en mér skilst þó, að það hefði mátt vinna nokkurt starf fyrir þetta fé.

Þá á ég enn brtt. á þskj. 602, við 16. gr. Þar er farið fram á 4/5 kostnaðar, allt að 10 þús. kr., til undirbúningsrannsókna vegna fyrirhugaðrar rafveitu fyrir Akureyri og nærliggjandi sveitir. Ég skal strax taka það fram, að á Akureyri er nú rafveita, en hún er ekki fullnægjandi fyrir kaupstaðinn, og stækkunarmöguleikar eru ekki fyrir hendi, svo sem nauðsyn krefur. Rafveita sú, sem hér er farið fram á að athuga, á ekki að vera fyrir Akureyri eina, heldur einnig fyrir mikinn hluta af Eyjafirði og Suður-Þingeyjarsýslu. Nú undanfarin ár hafa verið athuguð ýms fallvötn þarna norður frá, með tilliti til virkjunar í þessu skyni. Um nokkurt skeið töluðu menn einna helzt um að virkja Dettifoss. Þá hafa menn talað um Djúpadalsá, og þá helzt með því að veita Skjólgarðsá í hana og virkja svo bæði vatnsföllin. Djúpadalsá liggur um 20 km. frá Akureyri, svo fjarlægðarinnar vegna væri hægt að virkja hana, ef orka fengist nóg. Einnig hefir mönnum dottið í hug, að komið gæti til mála að virkja Hraunsvatn í Öxnadal. Vatnsmagn er þar að vísu lítið, en fallhæðin er gífurleg. Vegna þessarar miklu fallhæðar er talið líklegt, að þarna megi virkja ódýrt. Hitt er aftur dregið í efa, hvort vatnsmagnið sé nægilegt. Allt þetta þarf að rannsaka, en það kostar fé, og því er farið fram á að fá þennan styrk.

Annars vil ég benda á, að hér er ekki um nýtt mál að ræða. Árið 1930 var það beinlínis lagt fyrir með bréfi frá atvmrh., að þessi rannsókn skyldi hafin. Jafnframt var því lofað, að 4/5 kostnaðar skyldu greiddir af ríkissjóði, gegn 1/5 annarsstaðar að. Þessum 1/5 hl. á móti var lofað, en rannsóknin fórst fyrir eigi að síður. Hér er því ekki um nýjan styrk að ræða, heldur efndir á gömlu loforði.

Þá á ég enn eina brtt. Hún er undir rómv. lið XXVIII. Þar er farið fram á ábyrgð ríkissjóðs fyrir 500 þús. kr. láni til þess að byggja nýtt sjúkrahús á Akureyri. Eins og þeir vita, sem til þekkja, þá er Akureyri hið sama fyrir Norður- og Austurland sem Rvík er fyrir Suður- og Vesturland. Hér í Rvík er stór nýr spítali, landsspítalinn, og auk hans annar, sem er einkafyrirtæki, og loks er sá þriðji bráðum fullbyggður. Á Akureyri er aftur á móti aðeins einn spítali, sem er gamall timburhjallur, sem jafnframt er allt of lítill, svo ekki er hægt að koma fyrir í honum nauðsynlegustu ljóslækningatækjum, eða nýtízku röntgenáhöldum. Fyrir nokkrum árum var horfið að því að byggja við sjúkrahús þetta, en það er eigi að síður allt of lítið. Þessi nauðsyn Akureyringa og um leið að miklu leyti Norðlendinga og Austfirðinga er mjög brýn, eins og hv. þm. geta sannfært sig um með því að lesa álit landlæknis um málið. Hér er um aðkallandi nauðsyn að ræða. Og landlæknir, sem er kunnugastur þessum málum, ræður eindregið til þess, að ekki sé horfið að því ráði að byggja þarna neina bráðabirgða- eða viðbótarbyggingu, heldur eigi að byggja þarna varanlega fyrir framtíðina, a. m. k. næstu framtíð, en þó þannig, að hægt sé að byggja síðar viðbót við það, sem byggt verður. Og með því að nota gamla spítalann fyrir geymslu og e. t. v. fyrir þá sjúklinga, sem frekast þola að vera í þeim húsakynnum, sem nú verður að notast við, má um langt skeið hafa mikið gagn af gamla sjúkrahúsinu. Hér er farið fram á ábyrgðarheimild, en ekki beint framlag úr ríkissjóði að svo stöddu, en að sjálfsögðu kemur að því, að ríkissjóður verður að leggja fram venjulegan styrk til byggingar þessa sjúkrahúss sem annara, og gæti það orðið með þeim hætti, að ríkið tæki að sér að standa straum af nokkrum hluta byggingarlánsins, sem hér er farið fram á ábyrgð á, enda er farið fram á ríkisábyrgð með það fyrir augum, að með þeim hætti sé hægt að komast að miklu hagkvæmari lánskjörum, en hagkvæm lánskjör yrði gróði bæði bæjarfélagsins og ríkisins, ef ríkið tæki á sínum tíma að sér hluta lánsins til greiðslu, í stað þess að útborga byggingarstyrkinn í einu lagi.

Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta nú, en ég vil taka það fram, að það er ekki hægt að bera við féleysi ríkissjóðs gegn þessari till. Það er ekki verið að ræða um fjárframlag á þessu ári og ekki á næsta ári. Það má náttúrlega deila um það, hve hyggileg leið það sé fyrir ríkið að taka á sig margar ábyrgðir, en ég vil benda á það, að hér er sérstaklega fyrir hendi nauðsynl. umbót á heilbrigðismálum Akureyrar, Norðurlands og að nokkru leyti Austurlands. Ég vil að síðustu benda á það, að hér í Rvík er búið að ráða bót á hliðstæðri nauðsyn með byggingu landsspítalans, sem aðallega er fyrir Suður- og Vesturland. Þess vegna eiga hinir aðrir landshlutar fullkomna sanngirniskröfu til samskonar úrlausnar.

Ég vil svo vænta, að hv. þm. sýni þessari brtt. minni sanngirni og velvilja.